Tot nu toe kende het stembiljet maar twee genders: ‘m’ en ‘v’. Bij het nieuwe stembiljet zou ook ‘x’ mogelijk moeten zijn. Daarmee zijn non-binaire kandidaten eindelijk zichtbaar, en weten kiezers op wie ze stemmen.
Sinds 2025 experimenteert de Rijksoverheid met een nieuw, kleiner stembiljet. De wens is dat er een stembiljet komt dat voor iedereen makkelijk te gebruiken is. Het huidige stembiljet bevat veel informatie en is daardoor heel groot. Het proefstembiljet is een stuk kleiner, doordat alle namen van de kandidaten niet meer worden vermeld. Ook gender is niet meer zichtbaar.
Inmiddels is bekend dat 36,2 procent van de nieuwe gemeenteraadsleden vrouw is, en minder dan 0,1 procent van alle raadsleden non-binair. Onze gemeenteraden lijken niet op de Nederlandse bevolking. Maar: die informatie achterhalen is lastig. Op het huidige stembiljet wordt gender namelijk vaak weggelaten. Politieke partijen mogen daarnaast alleen een m of v doorgeven, de x is niet toegestaan. Terwijl er wel Nederlanders zijn met een x in hun paspoort. Daarom kiezen politieke partijen er regelmatig voor om dan maar niemands gender door te geven. Een gemis voor de zichtbaarheid van kandidaten, maar zeker ook voor de kiezer.
Over de auteurs
Devika Partiman is directeur Stem op een Vrouw. Marie Ricardo is directeur COC Nederland. Elise van Alphen is directeur Transgender Netwerk.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In het stemhokje kijken kiezers niet alleen naar de partij, maar vaak ook naar de kandidaten. Ze zoeken een bekende naam, iemand uit de buurt, stemmen bewust op iemand met een migratieachtergrond, of bewust op een vrouw. Het stembiljet helpt daarbij: naast de achternaam, voorletters en woonplaats staat – mits de politieke partijen dat doorgeven – ook een genderaanduiding: een v of een m. Die aanduiding heeft een functie. Zoals de Kiesraad, de organisatie die de verkiezingen organiseert, terecht opmerkt: wanneer naam en woonplaats onvoldoende informatie geven, kan het vermelden van gender bevorderen dat de kiezer de gewenste kandidaat vindt.
Vanuit dat perspectief is het logisch aan te sluiten bij hoe een kandidaat zich identificeert. En daar wringt het. De Basisregistratie Personen kent momenteel drie mogelijke aanduidingen: m, v of x. Maar op het stembiljet zijn alleen een ‘m’ of een ‘v’ mogelijk. Op het nieuwe stembiljet worden helemaal geen namen meer vermeld. Wél wordt daarbij een overzicht geleverd met alle namen, waarbij deze genderaanduiding gewoon mogelijk is.
Dus nu er toch een nieuw stembiljet in de maak is, hopen wij op twee vliegen in één klap. Een meer toegankelijk stembiljet voor de kiezer, én een meer inclusief stembiljet voor de kandidaten. Non-binaire mensen vormen naar schatting 1,8 procent van de Nederlandse bevolking. In de politiek zijn zij nauwelijks zichtbaar of vertegenwoordigd. In de geschiedenis van de Tweede Kamer was er tot nu toe slechts één openlijk non-binair Tweede Kamerlid: Ines Kostić.
Juist voor groepen die zo beperkt vertegenwoordigd zijn, is zichtbare erkenning geen detail, maar een belangrijke vorm van representatie. Rolmodellen laten zien dat ook hun stem in de politiek thuishoort. De Kiesraad schrijft dan ook: logisch, ‘om aan te sluiten bij de manier waarop een kandidaat zich identificeert’. Tegelijkertijd wijst de Kiesraad op de huidige grenzen van wet- en regelgeving. Die sluiten niet meer aan bij de maatschappelijke werkelijkheid.
Zichtbaarheid op het stembiljet is geen bijzaak. Op een stembiljet mogen staan met je eigen identiteit is zowel voor de kandidaat als de kiezer van waarde. Wij weten uit ervaring dat het voor veel kiezers belangrijk is om bewust op een vrouw, man of non-binair persoon te stemmen. Het stembiljet zou die keuze in ieder geval niet moeten bemoeilijken.
We hebben in Nederland de afgelopen decennia laten zien dat vooruitgang mogelijk is. Van het huwelijk dat is opengesteld voor paren van gelijk geslacht tot zichtbare lhbti-bewindspersonen. Maar het kan en moet beter. Een simpele ingreep als het toestaan van een ‘x’ is van grote betekenis voor een groep Nederlanders. En daarmee voor ons allemaal. Dat begint soms bij iets ogenschijnlijk kleins, een letter op een stembiljet, maar raakt aan een groter principe: dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant