Recensie Een laatste hoera? ‘Director of exhibitions’ Jaap Guldemond neemt afscheid met een expositie over Ulrich Seidl en had te kampen met censuurpogingen. Want de vertrutting schrijdt voort.
Beeld uit Ulrich Seidls ‘Paradies: Liebe’ (2012). Het grote witte behoeftige lijf van Teresa, op seksvakantie in Kenia, bleek niet welkom in de brochure.
Te zien in het Eye Filmmuseum. T/m 31 januari 2027. Info: eyefilm.nl.
Ook in het Eye Filmmuseum mengt Ulrich Seidl onbehagen weer met ontroering. Het fascinerende filmoeuvre van de 73-jarige Oostenrijkse maestro bevindt zich op het snijpunt van documentaire en speelfilm, verborgen realiteit en theatrale zelfontbloting. Seidl toont mensen – Oostenrijkers – in al hun banale excentriciteit: gerimpeld of vet, dementerend of consumerend, voor een muur vol opgezet groot wild of tongzoenend met hun hond, het lijf in latex of nazi-uniform geperst. Je kan zijn blik als genadeloos ervaren, maar ook als teder en gul. Dat maakt het zo fascinerend.
Dat confronterende oeuvre staat centraal op de expositie Ulrich Seidl: Über das Leben, die Liebe und den Tot, tevens het afscheid van Eye’s ‘director of exhibitions’ Jaap Guldemond, die vanaf 2012 zo’n veertig tentoonstellingen realiseerde over onder andere regisseurs Andrej Tarkovski, Béla Tarr, Werner Herzog en cameraman Robby Müller. Bij hem weinig filmfetisjisme, geen paspoppen met filmkostuums en vitrines vol briefjes en parafernalia. In Guldemonds schemerige, sacrale exposities vol murmelende jumboschermen staat film centraal. Je dwaalt rond in een bioscoop.
Scène uit ‘Still Im Keller’ (2014).
Zo ook bij Ulrich Seidl, die we volgen van (hybride) documentaire tot speelfilm via zorgvuldig gekozen filmfragmenten op 16 schermen, met sonische douches die geluid over je heen sproeien. Über das Leben, die Liebe und den Tot legt de nadruk op de mentale leegte van tot consument gereduceerde burgers die in het laat-kapitalisme troost en zingeving zoeken bij een ding, een dier, een cult.
Je betrapt jezelf op afkeer en mededogen: ecce homo. Seidl wordt daarom vaak misantropische exploitatie met een ‘superieur lachje’ verweten; hij zou er op uit zijn simpele zielen te vernederen. Dat is een projectie van je eigen ongemak, kaatst Seidl dan terug: hij kent die dikke, oude, zieke, simpele of vreemde mensen zeer intiem, wij zijn degenen die op ze neerkijken. Wij willen eigenlijk liever mooie lijven en een behapbare moraal.
Scène uit ‘Still Im Keller’ (2014).
In het eerste stuk in NRC over Seidl schreef Hans Beerekamp in 1993 dat de documentaire Mit Verlust ist zu Rechnen – die ook een hoofdrol speelt in de expositie – „ten onrechte wordt versleten voor een kunstwerk” terwijl het „droogkomische exploitatie” betreft. Daar kwam hij een half jaar later zeer grootmoedig op terug: zijn eerdere reserve scheef hij toe aan „grootsteedse en kleinburgerlijke vooroordelen” – Seidl ontblootte mensen op zeer consequente wijze.
Amen. Seidls schurende stijl en methoden liggen opnieuw onder vuur, zijn schitterende tweeluik Rimini en Sparta – over twee broers; de verlopen schlagerzanger Richie Bravo en de trieste pedoseksueel Ewald – werd in 2023 gesaboteerd door een mediacampagne, ook IFFR stopte deze apotheose van Seidls werk wat beschaamd weg. Gelukkig liep het vrijdag wel storm bij zijn opening in Eye, tot zichtbare ontroering van Ulrich Seidl.
Scène uit ‘Still Safari’ (2016).
Maar de nieuwe truttigheid zet wel even door. Volgens Guldemond trachtte Eye zijn afscheidsexpositie te censureren: zo bleek het grote witte behoeftige lijf van Teresa, op seksvakantie in Kenia in Paradies: Liebe (2012), niet welkom in de brochure en wilde men een BDSM-stel in latex uit Im Keller (2014) uit de trailer knippen. Want bah zeg: wat een lelijke, enge mensen. Guldemond moest flink stennis schoppen om „grootsteedse en kleinburgerlijke vooroordelen” in Eye te overwinnen.
Scène uit ‘Still Rimini’ (2022).
Een laatste hoera dus maar. Want vermoedelijk valt nu het doek: Guldemond heeft nog geen opvolger, de peperdure, ijdele en stuurloze Tilda Swinton-expositie in Eye zoog de kas leeg en voorlopig zit er voor Eye vermoedelijk weinig anders op dan elders truttige filmexposities in te kopen. Goed belicht. Met veel paspoppen en vitrines.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie