Een jaar na de gen Z-protesten in Marokko zijn er woensdag verkiezingen. Twee twintigers uit Rabat delen hun kijk op de politiek in hun land. ‘Hoewel politici enkel kletskoek uitslaan, moet ik gewoon mijn steentje bijdragen.’
Zwevende kiezer Aicha is 24 jaar en woont in Rabat. Ze is afgestudeerd in architectuur en op zoek naar een baan. Vorig jaar deed ze mee aan de jongerenprotesten.
‘Velen van ons groeiden op met de boodschap: ‘Praat niet over politiek, want je brengt jezelf alleen maar in de problemen.’ Aan de eettafel kwam het niet aan de orde en als erover werd gepraat, werd het afgesloten met: ‘Nou ja, God zegene de goede koning’, voor het geval dat.
‘Sinds de protesten vorig jaar september zijn maatschappelijke thema’s een stuk minder taboe, ook voor oudere generaties. Tijdens een demonstratie zag ik bijvoorbeeld hoe de politie een jonge man meenam en zijn bejaarde moeder riep: ‘Ik ga met hem mee, het kan me niet meer schelen.’ Vanmorgen zat ik nog met mijn ouders te ontbijten en hadden we het over de verkiezingen, dat deden we eerder nooit.
‘Ik kom uit de middenklasse en ben al bevoorrecht genoeg, maar ook ik vind het ontzettend triest hoe ontoegankelijk alles is. Ik heb gezondheidsproblemen en daar hulp voor vinden is bijna onmogelijk: het personeel is overwerkt en er is een gebrek aan medische apparatuur. Daarom word ik gedwongen naar vrij dure privéziekenhuizen te gaan.
‘Nogmaals: ik heb privileges, maar ik word er wel woest van. Na de protesten heeft de regering wel geprobeerd veel sectoren te verbeteren, maar als ze iets aanpassen, is dat altijd vanwege het internationale imago. Het grote probleem is niet dat er geen beloften op papier staan of dat er een gebrek aan geld is, maar dat ze het geld in eigen zak steken.
‘Toch kan ik na alles wat er afgelopen jaar is gebeurd niet níét gaan stemmen. Hoewel politici enkel kletskoek uitslaan, moet ik gewoon mijn steentje bijdragen. Ik twijfel enorm tussen twee linkse partijen: de socialistische PPS en Alliance de la Gauche. Er zijn op sociale media mensen die uitlegvideo’s delen over de verkiezingen, bijvoorbeeld over hoe je als Marokkaan stemt als je in het buitenland woont. In veel van die video’s is het symbool van de protesten verwerkt: 212. Je ziet dat de beweging nooit is verdwenen, ze is gewoon verder geëvolueerd.’
Blancostemmer Mounir is 26 jaar en woont in Rabat, maar is opgegroeid in het centraal gelegen stadje Ksar-el-Kebir. Hij is een paar jaar geleden afgestudeerd in politicologie en doet vrijwilligerswerk om jongeren politiek bewust te maken.
‘In mijn werk moet ik jongeren vertellen dat ‘de toekomst in hun handen ligt’, maar ik kan er eigenlijk niet in geloven. De opwinding is verdwenen. De afgelopen jaren zijn islamitische partijen aan de macht geweest, politici uit de zakenwereld die zeiden hoogopgeleid en liberaal te zijn, en linkse partijen die zeiden in mensenrechten te geloven, maar er veranderde niks.
‘De overheid heeft ons in de steek gelaten. En als er al een project is afgerond, staat het ‘onder de visionaire leiding van Zijne Majesteit de Koning’. Waarom heb je het als politicus over de koning? Als de koning dat project heeft uitgevoerd, wat heb jij dan voor nut?
‘Ook corruptie is een groot probleem. Het parlement kan die niet bestrijden, omdat het zelf ook corrupt is. Neem bijvoorbeeld onze premier. Hij was vijftien jaar minister van Landbouw en Visserij en weigerde zijn salaris omdat hij ‘een goede man’ zou zijn. Tegelijkertijd werd hij een van de rijkste mannen van Afrika. Hij heeft de touwtjes in handen bij al die boerderijen met groenten en fruit, en bij onze energievoorziening.
‘Aan de gen Z-protesten vorig jaar kon ik niet deelnemen vanwege het werk van mijn vader, die ambtenaar is. Bovendien: als student politicologie wist ik dat deze protesten in Marokko niets zouden veranderen. De demonstraties waren slecht georganiseerd: betogers liepen door de steden, maar wisten niet tot wie ze zich moesten richten.
‘Toen ik afstudeerde, geloofde ik nog dat je iets kon veranderen door te stemmen. Maar na wat er de afgelopen jaren is gebeurd, heb ik geen vertrouwen meer in de politiek. Dus ik stem blanco: ik lever het stembiljet leeg in. Ik ben met niemand tevreden.’
De namen van Aicha en Mounir zijn pseudoniemen, vanwege de veiligheidssituatie in Marokko. Hun echte namen zijn bekend bij de redactie.
Source: Volkskrant