Als sokken ín je overtrek terecht kunnen komen, waarom komen ze er dan niet meer uit?
Een dekbedhoes slokt in de wasmachine steevast sokken en onderbroeken op, soms zelfs handdoeken en kussenslopen. Je wasgoed wordt één grote klont. Hoe kan dat toch?
Precies twintig jaar geleden was dit een vraag in de Nationale Wetenschapsquiz. De mogelijke antwoorden: A) Door het heen en weer bewegen van de trommel. B) Doordat klein wasgoed gevoeliger is voor waterwervels dan groot wasgoed. C) Door het oppervlakteverschil tussen de dekbedhoes en het kleine wasgoed.
Vage boel, mopperde Ben Wilbrink, destijds toetsdeskundige bij het Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Voor alle opties valt wel wat te zeggen – en geen ervan geeft een échte verklaring. Dus dat wordt gokken, zei Wilbrink. Want waar zouden de makers op gedoeld hebben?
Het juiste antwoord was A, vonden die makers: „Wasmachines draaien tijdens een wasprogramma voornamelijk één kant op. Om de was los te maken, draait de trommel af en toe echter abrupt de andere kant op. Door deze tegengestelde beweging komt er ineens een paar liter water met veel kracht tegen de was aan, waardoor de opening van de dekbedhoes helemaal open komt te liggen. Kleiner wasgoed valt stuk voor stuk in deze opening. Zodra de wasmachine gaat centrifugeren, worden de stukken wasgoed nog verder de hoes in geduwd. Was die eenmaal in de hoes zit, komt er zeer moeilijk weer uit.”
De crux zit hem nu in dat laatste, maar juist daar biedt het gegeven antwoord geen goede verklaring voor. Want dat sokken soms bij toeval door het dekbedgat heen bewegen, lijkt logisch: ze maken talloze willekeurige bewegingen tijdens die uren in die draaiende trommel. Zeker als de hele massa soms abrupt de andere kant op draait, kun je je voorstellen dat de opening van de hoes even open gaat staan en sokken naar binnen spoelen. Textiel beweegt namelijk werkelijk kriskras door de wasmachine heen, zagen Britse onderzoekers in een studie uit 2012.
Maar de hamvraag is dan: waarom zweven die sokken er niet net zo hard weer uit, de volgende keer dat die opening open staat? Specifiek over die vraag lijkt er geen gepubliceerd onderzoek te zijn. Wel staan er volop speculaties online, van Physics Stack Exchange („het dekbedovertrek werkt als een visfuik”) tot Reddit („het is de schuld van de overheid”).
Het Niels Bohr Instituut van de Universiteit van Kopenhagen komt met een prachtige fysische verklaring. In eerste instantie werkt het dekbedovertrek als een fuik, schrijven de Denen. Kleine kledingstukken komen erin terecht door toevalsprocessen tijdens het rondtollen in de trommel. Maar als ze eenmaal binnen zijn, kunnen ze zich niet meer zo vrij bewegen als voorheen. Enerzijds puur door de inperking van hun ruimte, anderzijds door de wrijving met het dekbedovertrek.
Het kost een kledingstuk dus gemiddeld meer tijd om uit de hoes te ontsnappen dan om erin terecht te komen. Vooral kledingstukken die zich al ver van de opening bevinden, zullen langer binnen blijven, terwijl er wel steeds nieuwe naar binnen komen. Die laatste maken het ook nog eens steeds moeilijker voor de binnenste kledingstukken om weer te ontsnappen. Kortom, de kans dat iets tijdens de wasbeurt weer naar buiten beweegt, is kleiner dan de kans dat er iets binnenkomt. Netto wordt de hoes dus steeds voller.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie