Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen probeert rond de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York de steun voor het Internationaal Strafhof overeind te houden, ondanks dreigementen van president Donald Trump.
is buitenlandverslaggever van de Volkskrant en schrijft over de VS, Rusland en de internationale rechtsorde.
In het hoekkantoor van de wolkenkrabber aan 3rd Avenue, waar de Nederlandse VN-delegatie in New York is gevestigd, klinken bij het vallen van de avond nog voortdurend de sirenes van politiepatrouilles die hoogwaardigheidsbekleders door de stad loodsen. Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken lijkt er geen acht op te slaan. Al zouden de geluiden ook kunnen slaan op de alarmerende situatie voor het Internationaal Strafhof (ICC), sinds president Donald Trump eerder op de dag bij de Verenigde Naties frontaal de aanval opende op het in Den Haag gevestigde instituut.
Trump riep tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering landen op om hun handen af te trekken van het volgens hem ‘losgeslagen’ en ‘kwaadaardige anti-Amerikaanse tribunaal’. In zijn gesprekken met de landen die het ICC steunen – nog ruim 120 – heeft de CDA-minister de effecten gemerkt van de nu al maanden voortdurende Amerikaanse campagne.
‘Binnen de Europese Unie staan we samen sterk, maar daarbuiten zijn er individuele landen die voelen dat de VS de druk opvoeren en ze kunnen dat niet achteloos naast zich neerleggen’, zegt Berendsen. ‘Natuurlijk zijn landen daarmee bezig, al voel ik ook dat er nog steeds veel belang wordt gehecht aan het internationaal recht en het ICC. In de gesprekken die ik voer, probeer ik te benadrukken hoe belangrijk het is dat we bij elkaar blijven en samen de druk weerstaan.’
Bent u daar optimistisch over?
Berendsen, na enkele seconden nadenken: ‘Ik vind het moeilijk te voorspellen. Ik weet niet hoeveel hoger die druk gaat worden en wat de impact gaat zijn. Ik maak me daar wel zorgen over. De kans is aanwezig dat er nieuwe sancties komen tegen het Internationaal Strafhof, maar welke precies, daar hebben we geen inzicht in. We bereiden ons op alles voor.’
President Trump sprak over het gevaar van anti-Amerikaanse ‘showprocessen’ in Den Haag, maar het ICC doet momenteel helemaal geen onderzoek naar mogelijke Amerikaanse oorlogsmisdaden. Kunt u hem volgen?
‘Ik kan niks met die retoriek, maar de zorgen over de invloed van het Strafhof op Amerikaanse staatsburgers zijn er altijd geweest, ook onder andere regeringen. De VS hebben het Strafhof nooit gesteund, maar er is nu sprake van een enorme verharding. Er wordt voor gekozen om het functioneren van het instituut onmogelijk te maken.
‘Wij zullen er alles aan doen om het hof te beschermen. Nederland heeft de Europese Commissie gevraagd het blocking statute klaar te zetten zodat we dat paardenmiddel kunnen inzetten. We zijn bereid om dat te gebruiken.’
Via dat blocking statute wordt het Europese bedrijven verboden mee te werken aan de Amerikaanse sancties. Volgens de Tweede Kamer en het Europees Parlement had u dat middel al moeten inzetten toen ICC-rechters en aanklagers op sanctielijsten terechtkwamen waardoor ze werden afgesloten van Amerikaanse technologische en financiële infrastructuur.
‘Het blocking statute is het laatste middel dat we hebben. Zolang we het ICC op andere manieren kunnen beschermen, zullen we dat doen. Je moet zo’n paardenmiddel niet alleen maar inzetten om een signaal te geven. Het kan ertoe leiden dat de zaak alleen nog maar verder escaleert.’
Experts waarschuwen dat de VS als tegenreactie hoge boetes kunnen opleggen aan Nederlandse bedrijven die de Amerikaanse sancties tegen het ICC negeren. Maakt u zich daar zorgen om?
‘Ik noem het niet voor niets een paardenmiddel. Daar zitten voordelen aan, maar ook nadelen. Die moet je goed tegen elkaar afwegen.’
U bent ondertussen ook nog bezig met het opzetten van een nieuw tribunaal in Nederland om de Russische agressie in Oekraïne te vervolgen. Gaat dat lukken?
‘We hebben het aanbod gedaan om dat tribunaal in Nederland te vestigen, maar daaraan zijn wel voorwaarden verbonden. De beveiliging kost een hoop geld, de huisvesting ook. Die kosten moeten eerlijk verdeeld worden. We willen natuurlijk daarbij dat zo veel mogelijk landen het tribunaal steunen. Niet om de kosten zo laag mogelijk te krijgen, maar om een breed draagvlak te hebben. In dat proces zitten we nu.’
Wat zegt u tegen kiezers die zich afvragen of Nederland zich de mogelijke toorn van de VS en Rusland moet riskeren door als gastland te dienen voor het ICC en zo’n tribunaal?
‘Zonder internationaal recht geldt het recht van de sterkste. Dat is een wereld waarin Nederland en heel veel andere landen hun veiligheid, hun welvaart, hun manier van leven en hun waarden niet kunnen beschermen. Wij zijn weliswaar een klein land, maar wel een met partners binnen de EU en met tal van gelijkgestemde landen wereldwijd. Samen moeten we er alles aan doen om die internationale rechtsorde overeind te houden. Dat is de enige garantie die we hebben om onze manier van leven overeind te houden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant