Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten tekenden dinsdag een akkoord dat voorziet in "historische" samenwerking. Het akkoord is volgens experts weinig baanbrekend, maar maakt een einde aan de directe Amerikaanse dreiging aan het adres van Groenland. Voorlopig.
Het akkoord hing al langer in de lucht maar werd dinsdag ondertekend in New York, waar deze week de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties plaatsvindt. De ondertekening van het akkoord werd met grote opluchting onthaald door de Deense premier Mette Frederiksen, de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen en Europese leiders - onder wie premier Rob Jetten.
De deal maakt een einde aan de ambities van de Amerikaanse president Donald Trump, die meermaals dreigde Groenland - desnoods met geweld - over te nemen. Washington erkent met de ondertekening ervan officieel de Groenlandse onafhankelijkheid, al zei Trump zelf vlak voor de ondertekening nog dat de VS "permanente controle over de veiligheid" van Groenland krijgt. Vragen van journalisten over wie er nu de baas is over het eiland ontweek hij zorgvuldig.
Henk van der Liet, hoogleraar Scandinavische Taal en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam, noemt het akkoord "een lege dop". Sinds 1951 bestaat al een akkoord tussen de VS en Denemarken, waartoe Groenland behoort, over de veiligheid van het eiland. Tijdens de Koude Oorlog waren duizenden Amerikaanse militairen op Groenland gestationeerd, maar inmiddels zijn dat er nog maar een stuk of tweehonderd.
Trump zegt telkens dat Groenland grote strategische waarde heeft voor de Amerikanen, onder meer vanwege de aanwezigheid van zeldzame mineralen en de 'dreiging' van andere wereldmachten als Rusland en China in het Arctisch gebied. Een van de paradepaardjes van het dinsdag gesloten akkoord draait om nieuwe Amerikaanse legerbases, maar het Deense parlement had daar vorig jaar al mee ingestemd.
Nielsen zei dat met de ondertekening het akkoord uit 1951 "naar 2026 wordt gebracht". Maar Van der Liet vindt het vooral een "bevestiging van wat er al is". Dat Trump zijn dreigementen in de ijskast heeft gezet en nu kiest voor de diplomatieke weg, heeft vooral te maken met de tussentijdse verkiezingen in de VS, voegt NU.nl-buitenlandverslaggever Matthijs le Loux toe. Die staan over een krappe anderhalve maand op de kalender.
"Trump lijkt iets los te hebben gekregen wat hij in aanloop naar de midterms kan verkopen als overwinning", zegt Le Loux. "Maar als je kijkt naar wat ze echt krijgen, valt het allemaal wel mee."
De oorlog in Iran leeft bovendien veel meer onder Amerikaanse kiezers dan Trumps obsessie met Groenland, vervolgt hij. "En die lijkt voorlopig nog niet tot een einde te komen."
Omgekeerd zal het akkoord wel tot grote opluchting leiden bij Denemarken en Groenland. "Al was het niet heel waarschijnlijk dat Trump Groenland echt zou aanvallen", zegt Le Loux.
Toch is het maar de vraag of het beschadigde vertrouwen tussen de VS en Groenland en Denemarken ineens is hersteld. De scheurtjes in dat vertrouwen zullen beide landen "waarschijnlijk nog achtervolgen lang nadat Trump het Witte Huis heeft verlaten", zegt de Deense expert Mikkel Runge Olesen tegen persbureau AP. "Het zal tientallen jaren duren voordat het geschonden vertrouwen is hersteld."
Ook in Europa leidde de ondertekening van het akkoord tot grote opluchting. Onder anderen NAVO-baas Mark Rutte en EU-chef António Costa noemden het een "positieve stap" in de Amerikaans-Europese verhoudingen. De opluchting over het wijken van militair gevaar vanuit Washington zegt veel over de werkelijke staat van de trans-Atlantische betrekkingen.
De opgeluchte reacties maken geen einde aan het onvoorspelbare en met regelmaat vijandige beleid dat Trump ten aanzien van Europese landen voert. Het is maar de vraag hoeveel het akkoord van dinsdag die onderliggende spanningen kan verbloemen.
Van der Liet is benieuwd naar de rol van Groenland in de toekomstige betrekkingen met de VS. "Eindelijk worden ze helemaal serieus genomen", zegt hij. "Dat was in 1951 niet het geval, toen zaten alleen de Denen en Amerikanen om tafel."
Groenlandse bewindspersonen hebben volgens hem niet de diplomatieke ervaring die de Denen hebben. "We zullen zien of ze voldoende zijn toegerust om zich in dit geopolitieke geweld te mengen."
Bovendien zijn de belangen van Nuuk en Kopenhagen niet hetzelfde, vervolgt Van der Liet. Beide regeringen zijn verenigd in hun verzet tegen de Amerikaanse dreiging. Maar als Groenland op eigen houtje samenwerking gaat zoeken met de Amerikanen, kan dat tot verontwaardigde reacties vanuit Denemarken leiden.
Vanaf het eiland met 57.000 inwoners wordt namelijk ook met wantrouwen richting de regering in Kopenhagen gekeken, zegt Van der Liet. Hij wijst onder meer op een schandaal rond gedwongen anticonceptie voor duizenden Inuits in de vorige eeuw. "De Denen zullen nog heel veel moeten masseren om het vertrouwen terug te winnen."
Source: Nu.nl algemeen