Westelijke Jordaanoever Na Spanje voert ook Nederland een handelsverbod in tegen illegale Israëlische nederzettingen. Hoe effectief zijn de sancties, en welke producten importeert Nederland uit de bezette Westelijke Jordaanoever?
Israëlische kolonisten bouwen een constructie in de illegale Israëlische nederzetting Malachei HaShalom in de Westelijke Jordaanoever.
Het is vanaf deze dinsdag verboden om producten uit de illegale Israëlische nederzettingen te importeren, te kopen of te verkopen. In navolging van Spanje is Nederland de tweede EU-lidstaat die zo’n handelsverbod instelt.
Om hoeveel producten gaat het? Raken de sancties niet ook Palestijnen? En zijn de maatregelen wel te handhaven? Negen vragen over het Nederlandse handelsverbod.
Nederland stelt het verbod in omdat handel met Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied illegaal is volgens het internationaal recht. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag stelde twee jaar geleden vast dat de gehele bezetting illegaal is, en dat het handelen met nederzettingen de bezetting in stand houdt. Al langer worden bedrijven ontmoedigd om zaken met nederzettingen te doen, maar dit gebeurt in de praktijk nog volop.
Het gaat voornamelijk om landbouwproducten. Denk aan avocado’s, citrusvruchten en vooral dadels. De populaire Medjoul-dadel wordt veel in nederzettingen geteeld. In nederzettingen aan de Dode Zee worden huidcrèmes met zeezout geproduceerd.
Dat is moeilijk vast te stellen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken schat dat ongeveer 1 tot 1,5 procent van de totale Israëlische export uit de illegale nederzettingen afkomstig zou zijn. Aangezien Nederlandse bedrijven in 2025 voor 2 miljard euro aan goederen uit Israël importeerden, komt het ministerie op een waarde van enkele tientallen miljoenen euro’s aan goederen uit bezet gebied.
Ja. Net als de Westelijke Jordaanoever is Oost-Jeruzalem, inclusief de Oude Stad, Palestijns gebied dat door Israël bezet wordt. De christelijke en rechtse partijen in de Tweede Kamer zijn bezorgd dat je daar straks geen bijbel of flesje olijfolie meer mag kopen om naar Nederland mee te nemen. Dat mag wel, maar alleen als het product elders is geproduceerd. Anders geldt het als invoeren van een product uit bezet gebied.
Nee. Of dat een Israëliër of Palestijn is maakt geen verschil. De wet draait niet om wie de verkoper van een product is, maar om de fysieke oorsprong van goederen. De Nederlandse regering hanteert een lijst postcodes die de Europese Commissie gebruikt bij het EU-handelsverdrag met Israël, waarbij bezet Palestijns gebied ook wordt uitgezonderd voor handelsvoordelen. De Oude Stad van Jeruzalem staat op die postcodelijst, en dus valt het onder het Nederlandse sanctiebeleid.
Dit valt niet uit te sluiten, antwoordde minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) op Kamervragen. De Palestijnse en Israëlische economieën zijn op allerlei manieren met elkaar vergroeid. Zo werken er duizenden Palestijnen voor lage lonen in Israëlische nederzettingen en fabrieken op de Westelijke Jordaanoever.
Tegelijkertijd heeft de Israëlische regering sinds de Hamas-aanval van 7 oktober de werkvergunningen van vele tienduizenden Palestijnen ingetrokken. Hierdoor mogen ze niet meer in de nederzettingen werken of binnen Israël zelf. Vaak zijn ze vervangen door arbeidsmigranten uit Zuidoost-Azië. Volgens de Israëlische werknemersrechtenorganisatie Kav LaOved werken er inmiddels zo’n 270.000 arbeidsmigranten in Israël.
Ook wijst minister Berendsen op onderzoek van UNCTAD, de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling, die stelt dat de Israëlische bezetting zelf gigantische schade toebrengt aan de Palestijnse economie, tussen 2000 en 2024 kostte het de Palestijnen 200 miljard dollar (175 miljard euro), zo’n negentien keer de omvang van het Palestijnse bbp, aldus het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Dat kan een taakstraf, geldboete of een gevangenisstraf zijn van maximaal zes jaar. Tijdens een commissiedebat, eerder deze maand, wilde fractievoorzitter Chris Stoffer (SGP) weten of hij straks ook de gevangenis in moet als hij op Schiphol een fles in zijn tas heeft zitten die uit een illegale nederzetting blijkt te komen. Maar volgens Berendsen zal vervolging gericht zijn op „structurele” invoer van producten uit de nederzettingen.
Dat klopt. Volgens het Openbaar Ministerie wordt het heel moeilijk om precieze herkomst van producten te bepalen, onder meer doordat sommige Israëlische producenten de herkomst van de producten verdoezelen. Neem Hadiklaim, de grootste dadelproducent en -exporteur van Israël, die volgens onderzoek van de ngo Global Echo dadels van de bezette Westelijke Jordaanoever soms mixt met dadels die in Israël zelf zijn gegroeid.
Maar je kan ook andersom redeneren: omdat de oorsprong van sommige Israëlische producten onduidelijk is, kan het zijn dat Nederlandse afnemers het zekere voor het onzekere nemen en helemaal afzien van het importeren van het product in kwestie, ook als dat niet afkomstig is uit illegale nederzettingen. Zo zegt een woordvoerder van supermarktketen Lidl dat er vanaf 22 september helemaal geen dadels van Hadiklaim meer in de schappen zullen liggen, of ze nou uit Israël of uit nederzettingen komen.
Nee. Het kabinet zegt deze mogelijkheid wel te onderzoeken. Het Verenigd Koninkrijk – dat ook sancties tegen de illegale nederzettingen heeft aangekondigd – richt zich wel nadrukkelijk op dienstverlening, zoals bedrijven en personen die meehelpen aan de bouw of financiering van de uitbreiding van nederzettingen.
Als het aan de linkerkant van de Kamer ligt, stelt Nederland straks ook een verbod in op diensten en investeringen in illegale Israëlische nederzettingen. Vooral hotelboekingsite Booking, dat zijn hoofdkwartier in Amsterdam heeft, ligt hierbij onder vuur omdat het overnachtingen in illegale nederzettingen aanbiedt.
Maar politiek lijkt er te weinig steun voor die extra maatregelen. Hoewel het onderzoek van het kabinet nog loopt, zegt de VVD nu al tegen het sanctioneren van diensten en investeringen te zijn. „Dit is niet nodig om een signaal aan de regering-Netanyahu af te geven”, aldus Kamerlid Queeny Rajkowski (VVD).
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie