Na bijna tien jaar maakt VN-secretaris-generaal António Guterres zich op voor zijn vertrek. De campagne om zijn opvolger te vinden is in volle gang. Die zal alle zeilen moeten bijzetten om de internationale praatclub relevant en functioneel te houden.
De nieuwe secretaris-generaal hoeft niet bang te zijn dat er te weinig te doen is. De bestaande internationale rechtsorde verandert weer in een spel tussen grootmachten, de gevolgen van klimaatverandering worden steeds ernstiger en de uitbraak van een nieuwe pandemie blijft een risico. In de afgelopen jaren is de opkomst van AI toegevoegd aan het rijtje van mogelijke uitdagingen.
Tegelijkertijd staat de positie van de VN in toenemende mate onder druk en lopen zaken binnen de organisatie ook niet allemaal lekker. De VS, voorheen de grootste financiële donor van de VN, heeft zijn bijdrage flink onder president Donald Trump naar beneden geschroefd. Andere landen zijn niet bijgesprongen om dat gat op te vullen.
Guterres zei vorige maand in een interview met de Financial Times dat de VN-Veiligheidsraad "praktisch verlamd" is, vooral omdat de VS en Rusland hun vetorecht gebruiken om resoluties te blokkeren.
Een VN-secretaris-generaal dient een termijn van vijf jaar. Het is een ongeschreven regel dat iemand maximaal twee termijnen dient en meestal zitten secretarissen-generaal die ook uit. Tot nu gold dat niet voor slechts drie topmannen. Een van hen, Dag Hammarskjöld, kwam in 1961 tijdens zijn tweede termijn om het leven bij een vliegtuigcrash.
Het is mogelijk dat de tiende secretaris-generaal van de VN de eerste vrouwelijke wordt. Vier van de zeven huidige kandidaten zijn vrouw. Vanwege een informeel systeem waarin wereldregio's elkaar afwisselen, komen alle kandidaten uit Afrika, Zuid-Amerika of het Caribisch gebied. In de wandelgangen klinkt vaak dat Zuid-Amerika eigenlijk weer eens aan de beurt is. Er is maar één eerdere secretaris-generaal die daarvandaan kwam (Javier Pérez de Cuéllar uit Peru, die er zat van 1981 tot 1991).
Er zijn momenteel zeven kandidaten in de running. Rebeca Grynspan Mayufis uit Costa Rica en Carolyn Rodrigues Birkett uit Guyana gelden als de frontrunners. Grynspan heeft volgens ingewijden de voorkeur van de vertrekkende secretaris-generaal Guterres. Zij zou naast de eerste vrouw, ook de eerste Joodse secretaris-generaal zijn. Rodrigues Birkett lijkt op haar beurt beter te liggen bij de Algemene Vergadering.
Grynspan zegt dat ze zich wil richten op herstel van het vertrouwen in de VN. Ze wil de "grondvesten van de internationale veiligheid" bevorderen door vrede stichten tot de grootste prioriteit te maken. Rodrigues Birkett stelt in haar sollicitatiebrief dat ze de focus wil leggen op de basisprincipes van de VN, de mensenrechten voorop.
De internationaal bekendste namen onder de kandidaten zijn die van Macky Sall, oud-president van Senegal, en Rafael Grossi, de Argentijnse directeur van het Internationaal Atoomenergieagentschap.
Er is altijd een mogelijkheid dat er opeens een outsider verschijnt. Nieuwe kandidaten kunnen worden aangedragen tot het moment dat een nieuwe secretaris-generaal is benoemd.
Het handvest van de VN is kort over hoe een nieuwe secretaris-generaal wordt verkozen: die "zal worden benoemd door de Algemene Vergadering na voordracht door de Veiligheidsraad". In werkelijkheid komt daar het een en ander bij kijken: het hele proces kan meer dan een jaar in beslag nemen.
Kandidaten moeten worden genomineerd door een lidstaat of een groep lidstaten. Ze presenteren hun cv, een brief met hun visie voor het ambt en informatie over waar het geld voor hun campagne vandaan komt. Daarna volgt een serie debatten en andere evenementen, waar de kandidaten zichzelf proberen te verkopen aan de lidstaten, VN-medewerkers en het publiek (voor zover dat echt oplet). Zo'n campagne is pas sinds 2016 een vereiste, dus het is de tweede keer dat die plaatsvindt.
In de laatste maanden van de campagne doet de Veiligheidsraad doorgaans een aantal informele en anonieme peilingen onder zijn vijf permanente en tien tijdelijke leden. De uitkomsten worden meestal gelekt naar de pers.
Uiteindelijk komt de Veiligheidsraad samen voor een formele stemming. Een kandidaat moet minstens negen stemmen behalen en geen veto tegen krijgen van een van de vijf permanente leden (de VS, China, Rusland, het VK en Frankrijk). Lukt het geen van de kandidaten om voor december genoeg steun te vergaren, dan wordt de termijn van Guterres met een jaar verlengd.
Het is daarna aan de Algemene Vergadering om de kandidaat goed te keuren, maar dat is eigenlijk een formaliteit: er is nog nooit iemand die door de Veiligheidsraad werd voorgedragen geweigerd.
Source: Nu.nl algemeen