Sjoerd Kuyper (1952-2026) | schrijver Kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper nam kinderen serieus, en dat deed hij door de kinderlijke blik in zijn boeken centraal te stellen. Hij brak door met ‘Het Zakmes’, maar het hoogtepunt was zijn ‘Robin’-serie.
Sjoerd Kuyper in 2024.
Sjoerd Kuyper was de grootste romanticus van de Nederlandse jeugdliteratuur. „Wie zijn kinderen serieus neemt, gunt ze een paradijselijke jeugd”, schreef hij eens, en dat typeert de wereld die hij presenteerde in zijn kinderboeken. Dat geldt in het bijzonder voor de serie over de kleuter Robin – in totaal meer dan 150 verhaaltjes. „Bijna alles wat in de boeken over Robin staat is echt gebeurd. Met mij. Ik ben die Robin. Bofkont in het paradijs.” Warm, vol onbezorgde liefde – via Robin demonstreerde Kuyper aan kinderen hoe je oog kunt hebben voor de poëzie en schittering van alledag. In 1997 ontving hij de Gouden Griffel voor Robin en God.
Maar zijn vijf decennia omspannende, veelbekroonde oeuvre bestond ook uit de verfilmde jarentachtigklassieker Het zakmes, uit zachtaardige én geëngageerde kinderpoëzie (zoals het empathische vluchtelingengedicht Mensen met koffers) en uit wervelende, gedurfde jeugdromans die hij de laatste tien jaar publiceerde, zoals het hilarische Hotel De Grote L (2014) en Bizar (2019). Maar ook de nieuwe reeks die hij de laatste jaren nog opzette over de jonge Maantje: vertederende, kleine huis-tuin-en-keukenverhalen à la Robin (maar dan iets ouder), mét grote onderwerpen. Voor het vierde deel Maantje verhuist de zee, waarin de oma van de hoofdpersoon sterft, kreeg hij dit jaar zijn laatste Griffel.
Na zijn zorgeloze jeugd – hij werd in 1953 geboren in een Noord-Hollands nest van onderwijzers die hem „een redelijk fanatieke socialistische achtergrond” meegaven – ging hij filosofie studeren in Amsterdam. Hij kwam erachter dat hij daar geen antwoord ging krijgen op de grote vragen van het leven, over schoonheid, liefde en verdriet. Beter wendde hij zich tot de kunst: van jongs af had hij zijn zinnen al op het schrijverschap gezet. Hij debuteerde in 1974 als dichter voor volwassenen, werd poëzierecensent, schreef teksten en scenario’s voor televisie- en radiodrama, liedjes, musicals. Zijn grote doorbraak kwam als schrijver voor kinderen, met Het zakmes: eerst een televisieserie, toen een boek, vervolgens het scenario voor een film (regie Ben Sombogaart) die veertien internationale prijzen won. Zijn aandacht ging in die jaren vooral naar sprookjes, zoals het stemmige Josje (1989) en het fantasierijke De rode zwaan (1996).
Maar het hoogtepunt van zijn oeuvre, volgens de kritiek én Kuyper zelf, bereikte hij met de veel realistischer Robin-boeken, die grotendeels in de jaren negentig verschenen. „Ik vermoed dat mijn stijlgevoel is ontstaan toen ik mijn Robin-boeken schreef”, zei Kuyper ooit. Want hoe schrijf je overtuigende verhalen mét warmte en geborgenheid, maar zónder problemen? Hoe beklijft dat wat niet schuurt? Dan moet de werkelijkheid zo opgepoetst worden dat hij glimt en schittert – en dat deed Kuyper met de wereld van Robin, en dan niet uit romantische sentimentaliteit, maar uit de oprechte overtuiging dat kinderen schoonheid verdienen.
Zo nam Kuyper kinderen serieus, en dat deed hij door de kinderlijke blik centraal te stellen. De wereld van een kinderboek moest een „veilige uitkijkpost” zijn, zonder de cynische ellende van de boze, volwassen buitenwereld. Die kinderlijkheid voerde hij tot in de details door: ook beeldspraak moest per se binnen het referentiekader van een kind vallen: een sneeuwtapijt was dus zo wit als suiker en zout gemengd op een wit tafellaken. Die literaire brille tilde Kuypers huis-tuin-en-keukenverhalen boven de alledaagsheid uit. Voor zijn oeuvre ontving hij in 2012 de Theo Thijssen-prijs, de hoogste onderscheiding voor Nederlandse jeugdliteratuur.
De prijs sloot een roerige periode voor Kuyper af: hij zag tijdens zijn decennialange schrijverschap ook de positie van jeugdliteratuur marginaliseren en de waardering ervoor tanen. Waar hij in 1997 nog 50.000 exemplaren van zijn Gouden Griffel-winnende boek verkocht, constateerde hij in een geruchtmakende lezing in 2009 dat zijn royalty-inkomsten in tien jaar gedecimeerd waren, van zijn ruim 50 boeken er nog maar vijf leverbaar waren en zijn uitgever hem aanspoorde te gaan schnabbelen. Die zegde hem na de kritische lezing de wacht aan.
Kuyper vond nieuw onderdak voor zijn boeken, waarvoor hij, dankzij de oeuvreprijs, ook geen „bewijsdrang” meer voelde – al kon hij nog wel blijven mopperen over wat verloren was gegaan. „De Gouden Eeuw van het Boek heeft tachtig jaar geduurd. Van 1920 tot 2000. Iedereen las”, mijmerde hij in zijn brievenboek (voor volwassenen) Tob niet, ’t komt altijd anders (2025). „Sommige kinderen [lazen] zelfs zo fanatiek dat ouders zich zorgen maakten: ‘Wat zit je daar nu weer je ogen te bederven. Straks moet je een bril. Je hersenen zullen verweken van die flauwekul. Ga buiten spelen!’ In die tijd ben ik geboren.” Ooit waren de schoolklassen die hij als schrijver bezocht gretig en enthousiast, nu moet er een „leesbevorderaar” aan te pas komen, „geen treuriger vak dan dat”: „Het is alsof je kinderen van een prachtig zeewaardig schip moet sleuren om ze in een zinkend sloepje te zetten. En dan moet je zeggen: ‘Zinken is goed voor je.’”
Die nieuwe realiteit veranderde ook zijn werk: in zijn laatste grote jeugdromans was de ban op de cynisch stemmende werkelijkheid opgeheven. De duik (2014), dat op Curaçao speelt, toont de armoede-erfenis van de koloniale geschiedenis. De Grote Vloed (2024) was een satirische klimaatdystopie, waar hij „met satanisch plezier” aan werkte door zich toe te staan alles uit de kast te trekken wat hij maar wilde: „Ik laat de gekte toe.” En maatschappijkritiek wilde hij kinderen niet langer onthouden. „Kinderen kun je een draai in hun hoofd geven. Op deze manier kan ik tot na mijn dood nog een beetje helpen, misschien, aan een mooiere wereld”, zei hij twee jaar geleden in een interview. „Een boek kan het leven voor kinderen veranderen. Dat je opeens een inzicht krijgt of een gevoel, een sociaal gevoel, liefde voor wat er goed is in de mens.”
Sjoerd Kuyper overleed dinsdag na een kort ziekbed op 74-jarige leeftijd.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie