De prijs van diesel staat op recordhoogte, en dan overweegt Trump ook nog eens een exportverbod ervan. Het zou problematisch zijn voor Europese dieselrijders, en voor de Amerikaanse industrie.
Opslagtank voor brandstoffen als benzine en diesel bij een raffinaderij in Los Angeles.
China deed het al, Rusland deed het al, maar de Amerikanen – het zal toch niet? Energie-experts moeten het nog zien, maar Donald Trump zegt er echt voorstander van te zijn: de export van Amerikaanse diesel beperken.
Trump zei dinsdag tegen verslaggevers dat hij het idee van een exportverbod op diesel steunt. „Ik zei: laten we de diesel niet meer wegsturen”, aldus de president. „We maken een hoop diesel.”
Of het zover komt, is afwachten. Trumps regering onderzoekt eerst of een (gedeeltelijk) exportverbod de tot recordhoogte gestegen dieselprijzen kan drukken, zo verklaarde minister van Financiën Scott Bessent dinsdag.
Diesel bereikte afgelopen zaterdag in Nederland de hoogste prijs ooit: 2,82 euro per liter. Automobilisten met dieselmotoren, de transportbedrijven met hun vrachtwagens en boeren met tractoren – ze voelen de pijn allemaal in hun portemonnee. Ook in andere Europese landen is de brandstof nog nooit zo duur geweest.
De gestegen dieselprijs treft ook de VS hard, en bovendien op een gevoelig moment. Daar bedraagt de gemiddelde prijs inmiddels meer dan 6 dollar per gallon, zo’n 3,8 liter. Dat is meer dan 70 procent hoger dan bij het begin van de Iran-oorlog, ruim een half jaar geleden. Begin november zijn er tussentijdse verkiezingen, en die hoge prijs kan daarin een grote rol spelen. Juist groepen die van oudsher relatief trouw zijn aan de Republikeinse partij, zoals boeren, voelen de prijsstijging sterk als ze bijvoorbeeld hun tractoren aftanken. De laatste dagen groeit daarom van de zijde van Republikeinen in rurale gebieden die strijden om hun zetels in het Huis of de Senaat, de druk op president Donald Trump om een exportverbod op diesel in te stellen. Ruimere beschikbaarheid in de VS zelf zou de prijs aan de pomp kunnen drukken.
„Als onze [regering] een embargo kan instellen op de chipexport naar China, kan ze dat ook doen met diesel om Amerikaanse boeren en truckers te helpen”, schreef Chuck Grassley, senator in Iowa, op sociale media. Grassley is verwikkeld in een spannende race om een Senaatszetel, maar botst in Iowa op grote onvrede onder agrariërs over het beleid van Trump. De oorlog in Iran heeft ook de prijs van hun kunstmest al fors doen stijgen.
Europa produceert wel diesel, maar niet genoeg voor zichzelf – en is dus een netto-importeur. De Amerikanen zijn een belangrijke leverancier, net als voor andere delen van de wereld. „De VS leveren zo’n 1,5 miljoen van de circa ongeveer 8 miljoen vaten die elke dag wereldwijd overzee worden verhandeld”, schreef Mike Sommers, president van de American Petroleum Institute, op sociale media.
Een exportstop zou „grote gevolgen” hebben voor de dieselprijzen in de rest van de wereld, zegt Jilles van den Beukel, energie-analist bij denktank HCSS. Jan-Willem van den Beukel (geen familie) spreekt van de „volgende schok” voor de energiemarkt. Hij is algemeen directeur van de Vereniging Energie voor Mobiliteit en Industrie (Vemobin), die raffinaderijen vertegenwoordigt.
Komt het echt zover? „Ik zie waarom Trump dit wil, waarom de Republikeinse partij het wil”, zegt Van den Beukel van HCSS. „Maar zijn ministers van Binnenlandse Zaken en Energie hebben tot nu toe aangegeven hiertegen te zijn. De olie- en raffinage-industrie is tegen, want die zou veel winst mislopen door voor lagere prijzen te moeten verkopen.”
Bovendien, zegt hij, is de vraag: hoe gaat Trump het inkleden? „Welke wet gaat hij hiervoor uit de kast halen? Omdat de VS meer produceren dan ze zelf nodig hebben, zou de regering moeten bepalen wie nog wel mag exporteren en wie niet. Bedrijven willen dan veel liever exporteren voor hoge prijzen dan diesel produceren voor de binnenlandse markt.”
De Amerikaanse energie-expert Bob McNally noemde het idee van een exportverbod bij omroep CNN een „sloophamer gebruiken om een probleem aan te pakken”. Aan beide Amerikaanse kusten importeren bedrijven relatief veel diesel, en die zouden dus „genaaid” zijn. Ook waarschuwde hij ervoor dat het wereldwijde imago van de VS als betrouwbare energieleverancier een deuk zal oplopen.
De aandacht voor diesel staat symbool voor iets anders. Waar bij het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten veel aandacht was voor ruwe olie, is inmiddels veeleer sprake van een olieproductencrisis. Raffinaderijen kunnen de vraag niet bijbenen.
„Ongeveer 1,4 miljoen vaten diesel uit het Midden-Oosten zijn per dag weggevallen doordat raffinaderijen zijn beschadigd, of niet meer goed kunnen exporteren”, zegt Van den Beukel van HCSS. „Rusland heeft de export van 0,8 miljoen vaten diesel per dag stopgezet vanwege aanvallen uit Oekraïne. Bovendien heeft China de export van diesel ook aan banden gelegd om z’n eigen markt te beschermen.”
Nederland maakt zelf veel diesel, maar dat biedt aan de pomp weinig verlichting, zegt Van den Beukel van Vemobin. „Het helpt iets, vanwege de lage binnenlandse transportkosten, maar de prijs voor diesel komt wereldwijd tot stand. Eigenlijk moet je het zien als één wereldplas diesel, en die plas wordt nog kleiner als ook de Amerikanen hun export verminderen.”
Ook als Trump zijn plannen niet doorzet, zien de energie-experts op korte termijn geen verlichting voor de dieselprijs, of lagere benzineprijzen. Het zal een prikkel betekenen voor elektrificatie, maar het wagenpark is niet een-twee-drie elektrisch. Slechts 8 procent van alle personenauto’s in Nederland rijdt nu elektrisch.
Een akkoord tussen de VS en Iran zou wel snelle verlichting kunnen geven. „Maar we leven in een tijd”, zegt Van den Beukel van Vemobin, „waarin wordt gesproken over een nieuwe wereldorde. Het blijft de vraag of de stabiele situatie met behoorlijk veel vrijhandel de komende jaren terugkomt.”
„Ook als Trump dit niet doorvoert, zul je nog beetje bij beetje de prijzen hoger zien worden”, zegt zijn naamgenoot bij HCSS. „Het is een crisis in slow motion.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie