Onder druk van Frankrijk en Luxemburg heeft de Europese Unie twee machtige Russische zakenmannen verwijderd van de sanctielijst die werd opgemaakt na de invasie van Oekraïne. Wie zijn Alisjer Oesmanov en Michail Fridman?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Alisjer Oesmanov en Michail Fridman hebben veel gemeen. Ze zijn Russisch, stinkend rijk, bezitten een hele trits bedrijven en geven gul aan goede doelen. Nog een wezenlijke eigenschap die Oesmanov en Fridman delen: ze hebben hele goede banden met de huidige Russische regering van president Vladimir Poetin.
Het is precies die hoedanigheid die beide mannen op een lijst deed belanden waar zo’n drieduizend personen op staan, overwegend Russen. Van die individuen heeft de Europese Unie de afgelopen vier jaar besloten dat er geen zaken mee mogen worden gedaan. Ze vormen in de ogen van de EU kleine schakels in de Russische oorlogsmachine, waarmee Poetin sinds 2022 Oekraïne probeert plat te walsen.
Oesmanov en Fridman zijn dinsdag van die lijst geschrapt. Niet omdat ze geen banden meer zouden hebben met het regime in Moskou, maar om de eenvoudige reden dat Frankrijk hoopt dat het gebaar Rusland ertoe aanzet om Azerbeidzjan te vragen enkele Franse gevangenen vrij te laten. Een van hen kreeg donderdag al gratie van Azerbeidzjan.
Luxemburg hoopt dan weer dat het onder een schadeclaim uitkomt van zo’n 15 miljard euro, ingediend door Fridman. Omdat de EU-lidstaten unaniem moeten instemmen met strafmaatregelen tegen Poetin-vazallen, konden de Fransen en Luxemburgers pas na lang bakkeleien hun zin doordrijven.
Oesmanov heeft steeds in alle toonaarden ontkend dat hij bevriend zou zijn met Poetin of diens schrikbewind zou steunen. In een lunchinterview – inclusief wodka – zei de Rus tegen de Britse zakenkrant Financial Times in 2020 dat hij nooit ‘een typische oligarch’ is geweest – de mannen die rijk zijn geworden toen de Sovjet-Unie uit elkaar viel en corrupte regeringen staatseigendommen verpatsten.
Maar de 73-jarige miljardair, geboren in Oezbekistan, heeft de schijn tegen. Hij is de eigenaar van Metalloinvest, een van Ruslands grootste mijn- en staalconcerns. Het bedrijf vormt een belangrijke inkomstenbron voor Moskou. Een Oekraïense rechtbank oordeelde ook dat dochterbedrijven van Metalloinvest ijzererts leveren aan bedrijven die gevechtstanks bouwen voor het Russische leger.
Volgens de Europese Commissie heeft Oesmanov ook opgetreden als financiële stroman van Poetin. Die vriendschap heeft hem geen windeieren gelegd: Oesmanov is de op negen na rijkste man van Rusland, met een persoonlijk vermogen van 14,5 miljard dollar, schrijft het Amerikaanse zakenblad Forbes.
Zijn politieke invloed valt ook niet te onderschatten. Oesmanov is sinds 2006 de baas van Kommersant, een van de grootste kranten van Rusland. Het dagblad liet zich in het verleden kritisch uit over het bewind van Poetin, maar danst tegenwoordig steeds meer naar de pijpen van het Kremlin.
Oesmanov is verder mede-eigenaar van Megafon, de op een na grootste telecomprovider van Rusland, met ruim 77 miljoen klanten. Dankzij buitenlandse inkomsten en belangen helpt Megafon de Russische staatskas te spekken, en levert het zo een bijdrage aan Poetins oorlog tegen Oekraïne, oordeelden de regeringen van de VS, Zwitserland, Canada en Oekraïne. Zij plaatsten het telecomconcern op hun sanctieslijst.
Michail Fridman staat een trede hoger dan Oesmanov op Forbes’ lijst van de allerrijkste Russen. Hij bezit 16,5 miljard dollar. De bankier werd 62 jaar geleden geboren in Lviv, een Oekraïense stad die nu geregeld door de Russen wordt gebombardeerd.
Een van Fridmans vergrijpen is dat hij een verzekeringsbedrijf bezit dat polissen verstrekt aan de Russische nationale garde, die met harde hand de orde handhaaft in bezet gebied in Oekraïne. Het is een van de dwarsverbanden die Fridman een plek op Europa’s sanctielijst bezorgde.
Maar Fridman heeft meer op zijn kerfstok. Het verzekeringsbedrijf maakt deel uit van de Alfa Group, een conglomeraat dat hij in 1989 mee hielp op te richten. Er behoren ook een hele trits banken toe, een financiële dienstverlener in belastingparadijs Cyprus, een van ’s werelds grootste olieconcerns en een vermogensbeheerder met rijke klanten in en buiten Rusland, onder wie de Russische staat.
Bij het begin van de Russische invasie in Oekraïne vier jaar geleden liet Fridman zich kritisch uit over de oorlog. Die zou in zijn woorden ‘twee naties verwoesten die honderden jaren elkaars broeders zijn geweest’. Toch legde de EU Fridman sancties op. Fridman is erin geslaagd ‘sterke banden’ op te bouwen met Poetins regering, was Brussels oordeel in 2023. Hij werd beschouwd als Ruslands belangrijkste financier en zetbaas van Poetins kliek.
In 2024 oordeelde het Hof van Justitie van de EU dat er niet voldoende redenen waren om de zakenman persoonlijk aan de schandpaal te nagelen. De EU omzeilde die juridische hobbel door de aanklacht uit te breiden. Dat hield stand, tot dinsdag.
Wat de Europese Unie betreft zijn Fridman en Oesmanov nu van een deel van hun zorgen verlost. Deels, want in landen als de VS, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Oekraïne staan ze wel nog op zwarte lijsten, en zijn ze nog steeds nergens echt welkom. Zo is het onwaarschijnlijk dat Oesmanov op Sicilië snel weer in de bepantserde Mercedes zal stappen waar de Italianen in 2022 beslag op lieten leggen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant