Pas als zijn eigen zoon en dochter zich aankondigen, gaat Sjoerd Kuyper kinderboeken schrijven. Hij zou er nooit mee ophouden. De gelauwerde schrijver, bekend van Het zakmes, is op 74-jarige leeftijd overleden.
schrijft voor de Volkskrant over jeugdliteratuur.
Sjoerd Kuyper schreef over geluk. Dat straalt van zijn bladzijden af. Maar wie echt wilde voelen wat dat voor hem betekende, kon dat alleen maar ervaren door hem op te zoeken in zijn achtertuin in Bergen. Dat kunstenaarsdorp tegen de Noord-Hollandse duinen, in een van die boslaantjes vol kleine villa’s met rieten daken en van die tuinen, zo diep dat je er in verdwaalt.
Daar zat hij dan, op zijn terras, met zijn rug tegen de bakstenen van zijn huis, de ene sigaret na de andere rokend uit een baaltje shag op tafel. Zijn velours colbertjasje wat stoffig van de as, zijn wilde witte haar, in de loop der jaren wat korter geworden maar nog steeds alle kanten op staand.
Margje, de liefde van zijn leven, nog wat aan het schilderen in een van hun twee tuinhuisjes. ‘Ik kan ook nog Chet Baker opzetten, als je wilt. Als je het nóg niet begrijpt!’
Kuyper houdt van de romantische, dorpse kant van het leven, zo vaak het decor in zijn kinderboeken. Geboren in Amsterdam, in een socialistisch onderwijzersgezin, verhuist hij al snel naar een van de Noord-Hollandse dorpjes waar zijn ouders lesgeven.
Kuyper is in die tijd altijd de boer op. Als puber hoeft hij niets, behalve eerlijk zijn, zijn middelbare school afmaken en een instrument leren bespelen. Ook zijn studie filosofie, aan het einde van de jaren zestig, blijkt gaandeweg steeds meer een dekmantel om avonturen te beleven en gedichten te schrijven. Kuyper lijkt zijn leven lang maar één doel te hebben: bewijzen dat hij van de wind kan leven. Of dan toch tenminste van zijn pen.
In 1974 verschijnt zijn debuutbundel: Ik herinner mij Klaas Kristiaan. Kort daarop presenteert hij het surrealistische Handboek voor overleden knaagdieren, dat later zijn tweede bundel wordt.
Het contrast met zijn goed betaalde werk voor het radioprogramma Ko de Boswachtershow kan nauwelijks groter zijn. Maar zijn zoon en dochter kondigen zich aan en het moet maar eens afgelopen zijn met die deurwaarders en gasafsluiters. En het schrijven voor kinderen krijgt hem te pakken. Hij houdt er nooit meer mee op.
Misschien doordat hij op zo veel plekken tegelijk actief is, breekt Kuyper pas laat door bij het grote publiek. Een van zijn eerste kinderboeken, al in 1981 verschenen, wordt begin jaren negentig verfilmd en is een groot succes: Het zakmes.
Daarna komt zijn échte doorbraak, met een serie voorleesboeken over zijn eigen jeugd in het Noord-Hollandse dorp Berkhout, waarvoor hij een Gouden Griffel wint. De hoofdpersoon is Robin, een vrolijke, filosofisch ingestelde kleuter. Ineens is hij een bekende kinderboekenschrijver die kan leven van zijn pen.
Dat verandert als hij in 2009, ruim over de helft van zijn vijftigjarige carrière, merkt dat er er nog maar vier van zijn boeken verkrijgbaar zijn. Tijdens een opruiende editie van de jaarlijkse Annie M.G. Schmidtlezing in Leiden stelt hij in zijn eloquente, maar ook wel een beetje gevreesde stijl in één moeite door bijna alle uitgeverij-directeuren verantwoordelijk voor alles wat hem dwars zit: het totaal verstopt raken van de boekenmarkt, het razendsnelle verramsjen en karakterloze pulpseries.
Zijn uitgever wil daarna niet met hem verder en zelf lijkt hij in die tijd ook een beetje zijn flair kwijt. Hij komt met een mislukte jongerenroman Het hart & het mes (2004) en het wat oppervlakkige script van de film Mijn opa de bankrover (2011).
Maar Kuyper geeft niet op, vindt een nieuwe uitgever en komt grandioos terug met het romantische Hotel de grote L (2014, Zilveren Griffel), over vier kinderen die het bijna failliete hotel van hun vader draaiende proberen te houden terwijl die na een hartaanval in het ziekenhuis ligt.
Hij bewijst ermee dat hij naast voor kleuters wel degelijk ook voor puberende tieners kan schrijven. Daarna volgden nog de razendknappe jongerenroman Bizar (2019) en het even dreigende als geestige De grote vloed (2024), over een ondergelopen wereld, nadat de zee meters is gestegen.
Kuyper schrijft uiteindelijk ruim tachtig boeken voor kinderen en volwassenen en krijgt in 2012 de Theo Thijssen-prijs voor zijn hele oeuvre. Hij blijft tot het eind pleiten voor meer aandacht voor kinderboeken. Zoals onlangs nog in de Volkskrant: in een interview uit 2024 stelt hij dat ouders kinderen aan het lezen kunnen krijgen ‘door boeken in huis te hebben, door te laten zien dat je leest en te zeggen: O stil, dit is zo mooi, zo spannend. Dat is zo makkelijk als wat.’
Alsof het lot er mee speelt, gaat Kuypers laatste boek, Maantje verhuist de zee (2025, Zilveren Griffel), over een eigenzinnig meisje dat voor het laatst praat met haar stervende oma. Indrukwekkend is de openheid en elegantie waarmee Maantje, haar vader en oma omgaan met de dood.
Het boek is genomineerd voor de Gouden Griffel, die komende vrijdag wordt uitgereikt. Dát maakt de schrijver niet meer mee. Maar een mooier afscheid had hij zijn lezers, van alle leeftijden, niet kunnen geven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant