Literaire rel De Haïtiaans-Canadese schrijver Thélyson Orélien is genomineerd voor zo’n beetje alle grote Franse literaire prijzen. Maar het boek waarmee hij deze zomer doorbrak, zou geschreven zijn met hulp van AI. De Franse boekenwereld zit ermee in de maag.
De Haïtiaans-Canadese schrijver Thélyson Orélien, eerder deze maand in Parijs. „Ik zie niet in waarom ik gebruik zou moeten maken van een machine”, zei hij in reactie op de beschuldiging van AI-gebruik.
Hij is dé sensatie van de Franse rentrée littéraire, de golf aan nieuwe boeken direct na de zomervakantie. Thélyson Orélien heet hij, 38 jaar oud, geboren in Haïti en na zijn vertrek naar Quebec in 2010 inmiddels Canadees staatsburger. Zijn romandebuut C’était ça ou mourir (‘Het was dit of sterven’) over de omzwervingen in Zuid-Amerika van een uit Port-au-Prince gevluchte geschiedenisleraar, kreeg bijna louter positieve kritieken. Toen hem afgelopen maandag de Prix du roman Fnac werd toegekend, een literaire prijs van Franse boekhandelaars en lezers, prees de jury de „zeldzame poëzie en waardigheid” waarmee Orélien over mensen schrijft. Het boek staat op de longlist voor de nog veel prestigieuzere Prix Goncourt en Prix Renaudot en wordt inmiddels in twintig talen vertaald.
Maar heeft Orélien het werk wel helemaal zelf geschreven? Of heeft hij intensief gebruik gemaakt van kunstmatige intelligentie (AI)? Dat is de vraag waar de Franse literaire wereld sinds maandag niet over uitgesproken raakt.
Want enkele uren nadat duidelijk werd dat Orélien de Prix Fnac had gewonnen, meldde een tot dat moment onbekend X-account dat C’était ça ou mourir „vrijwel geheel” door AI geschreven zou zijn. Onbekenden achter het account met de woordspelerige naam ‘Balance ton Claude’ zeiden delen van het manuscript door AI-detector Pangram te hebben getrokken en kwamen steeds op dezelfde uitkomst: 100 procent AI. Claude is de naam van een bekende AI-assistent van het Amerikaanse bedrijf Anthropic. En ‘Balance ton Claude’ is een verwijzing naar ‘Balance ton porc’, de naam waaronder de Franse MeToo-beweging bekend staat: ‘Verklik je zwijn’.
Verklikken is zeker wat het account doet. Maar tot nu toe had het vooral het AI-gebruik van influencers op sociale media op de korrel. „Waarom is het plotseling een heel boek gaan analyseren”, vraagt Le Monde zich af. En: „Waarom alleen dit boek?” Het tekent het ongemak, niet alleen in de Franse boekenwereld maar ook bij veel media. De krant schrijft er niet achter te zijn gekomen wie er achter het account zit, maar laat niet onvermeld dat het nieuws aan het rollen kwam toen een aantal conservatieve en radicaal-rechtse commentatoren het bericht van ‘Balance ton Claude’ begon te verspreiden. Overigens kwam Le Monde bij een vergelijkbare test met het boek op bijna dezelfde uitkomst: 95 procent AI. Andere nieuwe uitgaven van de rentrée littéraire zouden volgens de software voor 100 procent door mensen geschreven zijn.
Thélyson Oréliens uitgevers, het Franse Grasset en het Canadese Boréal, zeggen hun auteur voorlopig te vertrouwen. Zelf ontkent Orélien elk gebruik van kunstmatige intelligentie. „Ik heb er altijd van gehouden dingen te maken en te schrijven, ik zie niet in waarom ik gebruik zou moeten maken van een machine”, zei hij dinsdag in een interview met de linkse krant Libération. Hij wijst erop dat hij met zijn Haïtiaanse roots een andere schrijfstijl heeft dan wat detectieprogramma Pangram normaal gesproken voorbij ziet komen. „Ik denk dat de software gewend is aan de Franse literaire traditie en aan klassieke auteurs.” Eerder werk van Orélien, dat vóór de opkomst van AI gepubliceerd is, wordt volgens de X-account door Pangram wél als 100 procent menselijk werk gezien.
Uitgeverij Grasset, sinds kort in handen van de radicaal-rechtse miljardair Vincent Bolloré, zegt Orélien te vertrouwen.
Kennelijk geschrokken van alle ophef plaatste ‘Balance ton Claude’ dinsdag een nieuw bericht met het verzoek Orélien niet te hard aan te pakken. Vooral op sociale media zijn de racistische opmerkingen niet van de lucht. Om de toch al troebele context nog iets ingewikkelder te maken: uitgeverij Grasset is eerder dit jaar overgenomen door de radicaal-rechtse miljardair Vincent Bolloré. Die heeft de uitgever, Olivier Nora, subiet ontslagen om het bedrijf in conservatiever vaarwater te brengen. Het was Nora die Orélien ontdekte en deze publicatie nog voorbereidde. Net als veel reguliere Franse media, schrijft ‘Balance ton Claude’ dat AI-detector Pangram weliswaar als beste bekend staat maar niet 100 procent onfeilbaar is.
Toch duiken inmiddels ook berichten op van lezers die al vóór de geruchtmakende Pangram-analyse van maandag hun twijfels bij het boek hadden. Een lezer in Parijs merkte op Facebook vorige week al op dat het boek bol staat van „stylistische tics” die hem aan AI-taalmodellen deden denken, zoals veelvuldig gebruik van het woordje ‘pas’ (niet): „Pas intact. Pas fier. Pas tout à fait.” Een Haïtiaan in de VS schreef enthousiast te zijn over het verhaal in het boek maar een „vervelend gevoel” te hebben omdat „iets niet klopt”. Om, overigens, een paar dagen later op Facebook op te merken dat de grote Franse schrijver Michel Houellebecq heeft toegegeven dat hij in zijn boek De kaart en het gebied (2010) hele passages van Wikipedia heeft overgenomen. „En toch won hij de Prix Goncourt.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie