Bentinho Massaro is een ‘spirituele leraar’ met een miljoenenpubliek op sociale media; oud-volgelingen noemen hem een sekteleider. Journalist Ivo van Woerden deed onderzoek naar Massaro. Wat is volgens hem de aantrekkingskracht en het gevaar van de influencer?
is televisierecensent voor de Volkskrant.
Als tiener was Bentinho Massaro uit Amsterdam absoluut geen leider, vertelt een jeugdvriendin in de eerste aflevering van de documentairereeks De influencer goeroe. Toch groeide Massaro uit tot een ‘spirituele leraar’ met ruim een miljoen volgers op sociale media. In zijn video’s legt hij gedecideerd uit hoe je een staat van verlichting kunt bereiken, vaak aan de rand van een zwembad in een tropisch oord, met een sigaar in zijn mond en een glas whisky binnen handbereik.
Journalist Ivo van Woerden (48) stuitte vijf jaar geleden voor het eerst op deze video’s. ‘Ik vond het fascinerend dat iemand zo zelfverzekerd kan zeggen: ik weet hoe het zit’, zegt hij via een videoverbinding. Hij besloot onderzoek te doen naar deze goeroe, die vijftien jaar geleden actief werd op sociale media. Met zijn video’s en luxueuze retraites vergaarde de inmiddels 38-jarige Massaro een schare jonge volgelingen van over de hele wereld.
Van Woerdens onderzoek leidde in 2022 tot een artikel in de Volkskrant, waarvoor een Canadese en twee Amerikaanse oud-volgelingen hun zwijgcontracten met Massaro doorbraken. Zij kenschetsten Massaro als een sekteleider, die zijn volgelingen isoleert van hun vrienden en familie en bijvoorbeeld beweert dat zijn penis een geneeskrachtige werking heeft. Ze beschuldigden hem van seksuele, financiële en psychologische mishandeling. Een van hen noemde Massaro’s groep ‘een dekmantel (...) die bestaat om hem alles te geven waarnaar hij verlangt: macht, geld en vrouwen’. Massaro zelf wilde niet geïnterviewd worden, maar ontkende in een reactie de beschuldigingen.
Van Woerden wilde begrijpen hoe Massaro zoveel macht over zijn volgelingen kon uitoefenen, en wat de aantrekkingskracht van zijn groep precies was. Na het verschijnen van het artikel in de Volkskrant zette hij zijn onderzoek daarom voort. Hij sprak met meer dan zestig betrokkenen rond Massaro. Zijn bevindingen verwerkte hij in het boek In de greep van de goeroe, een journalistiek onderzoek naar Massaro’s groep en sektes in het algemeen, dat in april uitkwam.
Al tijdens het schrijven werd Van Woerden gebeld door het Nederlandse productiebedrijf Concept Street, dat bezig bleek met een documentairereeks over het vermeende machtsmisbruik van Massaro en hoopte dat Van Woerden daar een rol in wilde spelen. Hij stemde in en werd een van de belangrijkste sprekers in het vierdelige De influencer goeroe. De reeks is vanaf vrijdag te zien op HBO Max en richt zich vooral op de zelfmoord van een volgeling van Massaro. ‘Ik ben heel blij dat wat ik tijdens mijn onderzoek heb ontdekt, zo ook een ander publiek bereikt’, zegt Van Woerden.
Waarom vind je dit verhaal zo belangrijk?
‘Door de rol die sociale media hierin spelen. Die hebben groepsvorming enorm versneld. Je zit niet lekker in je vel, wordt door het algoritme een bepaalde kant opgestuurd, ziet in de veiligheid van je woonkamer een Youtubefilmpje van Massaro en denkt: hé, daar zit wat in. Dus besluit je zijn tips toe te passen in je leven. Natuurlijk zit je dan niet meteen bij een sekte, maar het is wel een relatief kleine stap om daarna meer te willen en dichterbij te komen.’
Waarom spreekt specifiek Massaro zoveel mensen aan?
‘Veel mensen die ik heb gesproken bevonden zich op een kruispunt in hun leven toen ze in aanraking kwamen met Massaro: ze zaten bijvoorbeeld in een burn-out. Als je dan iemand ziet die onder de palmbomen ligt, denk je misschien: oeh, dat wil ik ook. Al helemaal als deze persoon zegt dat je je daar niet kapot voor hoeft te werken, maar alleen je energie moet aanpassen om deze nieuwe realiteit te ‘manifesteren’.’
Is Massaro onderdeel van een groter fenomeen?
‘We weten niet of het aantal sektes in Nederland is toegenomen: de overheid heeft op 1 januari 2020 de subsidies voor het meldpunt Sektesignaal stopgezet. Maar uit onderzoek in Frankrijk en Engeland blijkt wel dat er daar sinds de coronacrisis duizenden nieuwe sektes zijn ontstaan.
‘Veel experts vermoeden dat er met het leeglopen van de kerken een soort zingevingsgat is ontstaan. Theoloog Tara Isabella Burton schrijft dat jonge mensen daarom doen aan ‘remixen’: ze stellen hun eigen geloof samen uit allerhande spirituele inzichten. Daardoor ontstaan allerlei nieuwe subgroepen, waar weinig controle op is. Dus moet je jezelf blijven afvragen: waar zit ik nou eigenlijk in? Voelt dit nog goed?’
Is Massaro nog steeds actief?
‘Ja, hij stond vorig jaar nog in het DeLaMar Theater, waar hij een weekendprogramma aanbood waarvoor tickets 377 euro kostten. Maar zijn groep is wel steeds geheimzinniger geworden: ze organiseren bijvoorbeeld geen open retraites meer. Door alle aandacht die er nu is, keren zijn naaste volgelingen zich steeds meer af van de buitenwereld. Ik vind het wel moeilijk dat ik daaraan bijdraag.’
Kan hij vervolgd worden?
‘Dat is ingewikkeld. Omdat Massaro rondreist met zijn groep, is het niet duidelijk in welk land oud-volgelingen het beste aangifte kunnen doen. Bovendien is het vaak hun woord tegen het zijne. Het zou interessant zijn om te zien wat een rechtszaak kan opleveren, maar zo’n proces zou waarschijnlijk jaren duren. Ik begrijp dus wel dat oud-volgelingen liever naar de media stappen, om anderen voor hem te waarschuwen.’
Begrijp jij na vijf jaar onderzoek de belevingswereld van Massaro?
‘Ik kan nog steeds niet helemaal volgen hoe zijn hoofd werkt. Hij noemt zichzelf binnen zijn groep bijvoorbeeld een god, een alien en superman. Ik durf niet te zeggen of hij zulke dingen zelf gelooft. Maar ik krijg de indruk dat het wel zo is: hij houdt dit al ruim vijftien jaar vol.
‘Helaas wilde hij niet geïnterviewd worden voor mijn boek en de serie. Maar als dat om een of andere reden ooit verandert, zou ik vooral veel willen weten over zijn jeugd en hoe hij gevormd is. Ik heb inmiddels genoeg vragen om hem vijf dagen te interviewen.’
De influencer goeroe is vanaf vrijdag 25 september te zien op HBO Max.
Op 26/9 is er een evenement rond In de greep van de goeroe in TivoliVredenburg in Utrecht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant