Sociale media Commissievoorzitter Ursula von der Leyen kondigde vorige week een minimale leeftijdsgrens aan voor sociale media binnen de EU. Hiermee komen fundamentele grondrechten in het nauw, betoogt Lotje Beek. Zij ziet een andere oplossing voor zich.
In haar jaarlijkse State of the Union speech kondigde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen vorige week de EU KIDS Act aan, een nieuwe wet met een minimale leeftijdsgrens voor sociale media binnen de hele Europese Unie. Ook wij bij Bits of Freedom delen de zorgen die Von der Leyen heeft, maar er zijn grote tekortkomingen in de oplossing die haar Commissie aandraagt.
Von der Leyen omschrijft in haar toespraak het probleem als volgt: jonge Europeanen spenderen vier tot zes uur per dag op schermen en we zien een grote weerslag op de aandacht, focus en geest van kinderen – mede door tijdlijnen die ontworpen zijn om hen te laten blijven scrollen. Ze noemt slapeloosheid, angsten en automutilatie als gevolgen van smartphonegebruik bij kinderen. Dat is simpelweg vreselijk, en als we niet ingrijpen wordt het alleen maar erger.
Maar laten we er gelijk bij stilstaan dat deze nare gevolgen niet alleen gelden voor jongeren, maar voor iedereen boven de vijftien jaar. Want ook volwassenen zijn verslaafd aan scrollen en komen terecht in eetstoornisfuiken of de manosfeer.
Lotje Beek is beleidsadviseur bij de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom.
Hoe los je dit probleem nou het beste op? Door strenge handhaving van bestaande regels, aangevuld door nieuwe maatregelen die precies die verstorende, verslavende en aanstootgevende mechanismen van platformen verbieden óf door een heel klein groepje (kinderen tot 13 jaar oud) geen toegang meer te geven tot de giftige sociale media via een systeem dat niet te verenigen is met onze fundamentele rechten op privacy en uitingsvrijheid? De Europese Commissie zet, helaas, in op dat laatste. Met alle gevolgen van dien.
Om een leeftijdsgrens te handhaven, moet iedereen boven de vijftien diens leeftijd aantonen. De Commissie zet in op een blauwdruk voor een app die ze zelf een paar maanden geleden hebben aangekondigd. Die werd binnen twee minuten gehackt en is niet open source, waardoor het onmogelijk is om te achterhalen of en hoe je persoonsgegevens verwerkt worden. De privacy van sociale mediagebruikers is daarmee absoluut niet gewaarborgd.
Bovendien moeten ouders van kinderen voor de door Von der Leyen bedachte „mini accounts onder toezicht van ouders” aantonen dat zij de ouders of verzorgers zijn van het desbetreffende kind. Gaan ze dan hun geboortecertificaten opsturen naar Meta en TikTok? Wederom, niet te verenigen met het recht op privacy. Daarnaast moet iedereen toegang kunnen hebben tot die apps, en dus ook mensen zonder identiteitsbewijs of inschrijving bij officiële instanties moeten hun leeftijd kunnen aantonen. Laten we hen niet over het hoofd zien, want juist deze groep moet laagdrempelig kunnen communiceren met anderen.
Een ander grondrecht dat in het nauw komt door dit voorstel: de uitingsvrijheid van kinderen zelf. Wanneer hen toegang tot sociale media wordt ontnomen, hebben kinderen geen toegang meer tot informatie of de mogelijkheid om hun eigen mening te uiten. Dat is nou juist zo essentieel voor hun zelfontwikkeling.
Er is dus geen manier om leeftijdsgrenzen in te voeren en leeftijden vast te stellen die én betrouwbaar is én oog heeft voor deze fundamentele rechten. Niet voor niets stuurde de Franse Constitutionele Raad een vergelijkbaar voorstel van het Franse parlement terug omdat het onverenigbaar was met grondrechten.
Von der Leyen komt zó dicht bij de juiste oplossing. Ze eindigt haar betoog met de opmerking dat niet alleen minderjarigen risico lopen: „Verslavend ontwerp schaadt iedereen.” Daarom is er volgens haar een breder kader nodig, de Digital Fairness Act die dit najaar wordt voorgesteld. Een verbod op verslavend ontwerp, het recht om niet gestoord te worden (door notificaties), een verbod op de eindeloze scroll, manieren om zelf te kiezen hoe je startpagina van een app er uit ziet: het kan allemaal binnen die wet.
De Digital Fairness Act kan dus worden ingezet om platformen onschadelijk te maken, voor jong én oud. Waarom zou je dan nog kiezen voor een ander beschermingsniveau voor kinderen? Want als het internet niet (meer) giftig is, dan lijden kinderen en volwassenen ook niet meer aan de gevolgen waar de EU zich zo veel zorgen om maakt. En dat kan wél zonder grondrechten te schenden.
Politici die blijven roepen om een leeftijdsgrens, onder wie onze eigen staatssecretaris Willemijn Aerdst (Digitale economie en soevereiniteit, D66), zetten daarmee in op symptoombestrijding. Een schijnoplossing die ook nog eens flinke implementatieproblemen heeft, die ook in Australië, waar al een dergelijke leeftijdsgrens geldt, niet zijn ondervangen. Het gehele digitale rechtenveld spreekt zich al maanden uit tegen een leeftijdsgrens, misschien is het wijs om eens naar ze te luisteren. Dus Von der Leyen, ga nog eens terug naar de tekentafel en steek alle energie die in de EU KIDS Act zit in een oplossing die zowel kinderen als volwassenen blijvend en op een structurele manier kan beschermen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie