Onderzoekers van de Femicide Monitor spraken met tientallen slachtoffers van partnergeweld over welke hulp van buitenaf wel en niet werkt. Laat voelen dat je er voor ze bent, is hun advies. ‘Als je niets doet, gaat het slachtoffer denken: dit is normaal.’
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
Het afgelopen jaar spraken onderzoekers van de Femicide Monitor met hulpverleners en tientallen slachtoffers van ernstig partnergeweld. Het leidde tot tips voor vrienden, familieleden en collega’s, zoals laten voelen dat je er voor de ander bent en niet oordelen. Het onderzoek, dat donderdag wordt gepresenteerd, stond onder leiding van Marieke Liem (43), hoogleraar Veiligheid en Interventies aan de Universiteit Leiden.
Wat verraste u het meest in de gesprekken met slachtoffers van partnergeweld?
‘De enorme eenzaamheid. Veel slachtoffers zaten zo in de realiteit van de dader dat ze lange tijd dachten dat er eigenlijk niks aan de hand was. Bijvoorbeeld omdat er geen sprake was van fysiek geweld, maar van dwingend, controlerend gedrag. Of ze dachten dat het aan henzelf lag en bagatelliseerden het geweld.
‘Vaak spraken ze er niet of nauwelijks over met anderen. Omdat ze dat niet durfden, of het gevoel hadden dat opvanghuizen bedoeld zijn voor zielige, tere vrouwen, niet voor iemand zoals zij. Ze wilden het beeld in stand houden dat ze alles goed voor elkaar hadden.’
Is dat de reden waarom vrienden, familieleden, collega’s en buren zo belangrijk zijn?
‘Ja, partnergeweld gedijt in het donker: als de dader en het slachtoffer denken dat zij de enigen zijn die weten wat er gebeurt. Zodra daar licht op komt te schijnen, kan het afnemen.
‘Anderhalf miljoen mensen zeggen iemand te kennen in zo’n situatie, bleek in augustus uit een peiling van Motivaction. Zij kunnen de weg naar professionele hulp vergemakkelijken, bijvoorbeeld door slachtoffers een spiegel voor te houden: vind je het normaal dat je partner je vijfhonderd keer per dag appt om te vragen waar je bent, vind je het normaal dat je geen mannelijke vrienden meer mag zien?’
Wat moeten omstanders niet doen?
‘Dingen zeggen als: ‘Dit gebeurt niet in ons milieu, het is zo’n leuke man, we konden altijd zo leuk spelletjes spelen met Kerstmis’. Daarmee ontken je wat het slachtoffer is aangedaan. Vaak komt dat trouwens doordat omstanders te gemakkelijk meegaan in het verhaal van de dader. Zulke mannen beweren bijvoorbeeld dat hun vrouw te veel drinkt en labiel is, waardoor je haar niet serieus moet nemen.
‘Geef het slachtoffer ook nooit de schuld, met uitspraken als ‘Ik heb al zo vaak gezegd dat je bij hem weg moest gaan’. Ze hebben daar wel degelijk over nagedacht. Ze blijven vanwege hun kinderen, financiële afhankelijkheid, gedachten als: ‘Wanneer hij niet heeft gedronken is hij wel lief’, ‘Ik ben de enige die hem begrijpt’ en ‘Als ik wegga, wordt het gevaar nog groter’.’
Wat kunnen omstanders concreet doen?
‘Als je hoort dat er bij de buren regelmatig geschreeuwd wordt, kan het ongemakkelijk voelen om dat aan de orde te stellen. Maar als je het niet doet, gaat het slachtoffer denken: dit is normaal, ik stel me aan. Dus bel gewoon aan, zeg: ‘Ik hoorde gisteravond het een en ander, ben je oké?’.
‘De kans is groot dat je dan te horen krijgt dat er niets aan de hand is, maar laat je niet ontmoedigen. Probeer contact te houden, maak duidelijk dat je er altijd voor het slachtoffer zal zijn, wat er ook gebeurt. Dan vergroot je de kans dat ze contact opneemt, als ze daar klaar voor is.’
Veel mensen hebben juist de neiging om afstand te nemen.
‘Helaas wel. Omdat ze denken: elke keer als we die twee uitnodigen, gaat het mis. Ook al ligt dat aan hem. We hoorden verhalen over vriendinnen die ‘nee’ zeiden toen een slachtoffer in paniek vroeg of ze mocht blijven logeren, omdat ze bang waren voor gedoe of geweld.
‘Terwijl zulke praktische hulp juist heel belangrijk kan zijn. Een slachtoffer was bijvoorbeeld enorm geholpen doordat ze de pinpas van een vriendin kon gebruiken, omdat die van haarzelf werd gecontroleerd door haar partner. Zo’n gebaar, in combinatie met fysieke nabijheid, kan een gevoel van steun geven, waardoor slachtoffers zich niet meer zo eenzaam voelen en uiteindelijk uit hun relatie kunnen ontsnappen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant