Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
‘Vooralsnog’, concludeert de AIVD in het rapport Achter de façade, ‘verwerpt een meerderheid van de Nederlandse samenleving rechts-extremistisch gedachtengoed.’
Omineus zinnetje. Wanneer je het in een roman zou lezen, zou je weten: dat worden concentratiekampen, over een bladzijde of honderd.
Volgens de AIVD is de rassenleer over witte superioriteit omgevormd tot een verhaal over de bedreiging van culturele identiteit. Je kunt dat verhullende omvormen ook best achterwege laten: tijdens de ‘Wij zijn het volk’-demonstraties op het Malieveld werden bekende nazi’s geparafraseerd en enkele types brachten de Hitlergroet. Andere rechts-extremisten vonden dat net te ver gaan. Vooralsnog, voeg ik er dan maar aan toe. Want: alles schuift, en alles went. Ik herinner me hoe het negen jaar geleden groot nieuws werd dat een populaire politicus langdurige ontmoetingen had gehad met een Amerikaanse rassentheoreticus. Ha, dacht iedereen, nu hebben we ’m.
Maar we hadden niks. Er bleek niet eens een ‘we’. Het mogelijke bewijs dat iemand er verwerpelijke denkbeelden op nahoudt, is waardeloos zodra die denkbeelden niet door iedereen verworpen worden.
Hoe vertel je de speler die alle fiches uit het raam gooit, het spelbord in de fik steekt en alle overige spelers aan de verwarmingsbuizen vastbindt dat-ie zich wel aan de spelregels moet houden? Belangrijk is dat we ons, in de rug gesteund door de AIVD, blijven teweerstellen. Dit kan op uiteenlopende manieren. Ik noem de meest wanhopige.
Benoemen. Benoem. Benoem. Benoem. Da’s het halve werk. Benoem in het openbaar. Da’s de andere helft. Benoem wat niet goed gaat, wie wat verkeerd doet. In feite is benoemen een vorm van je op je eigen inzicht beroemen. Het goeie aan ‘benoemen’ is dat het woord een zekere moed impliceert. Iedereen ziet het, jij benoemt het. Het wordt niet voor niets vaak gebruikt in combinatie met ‘durven’. Bovendien worden de dingen door ‘benoemen’ ook vanzelf beter – dat hebben de afgelopen 25 jaar wel uitgewezen.
De dingen letterlijk nemen. Hitlergroeten keuren we af, alsmede direct van bekende nazi’s afkomstige citaten. Maar bepaalde eigenschappen aan bepaalde bevolkingsgroepen toeschrijven, noemen we liever ‘grijs gebied’. Partijen die remigratie voorstellen, zijn ‘fatsoenlijk rechts’. Journalisten die omvolking bespreken, zijn ‘opinieleiders’. De glijdende schaal bestaat, maar wij komen pas aan het eind van die schaal in actie. Wie zich afvraagt hoe dit precies moet: zie minister Van Weel.
Alleen de gevolgen bekijken, nooit de oorzaak. Wie de mogelijke oorzaken van opkomend rechts-extremisme gaat onderzoeken, dribbelt eindeloos van Poetin naar big tech naar corona naar economische onzekerheid naar sociale verschuivingen naar luie media naar bezuinigingen op zorg en onderwijs. Een enorme klus. Het gevolg – een trosje krankzinnigen op het Malieveld – is overzichtelijker.
Kritisch bevragen. Vragen als ‘Vind je dit normaal?’ en ‘Dit kan toch eigenlijk niet?’ moeten te allen tijde gesteld kunnen blijven worden.
En dan heb ik het niet over de nog veel verdergaande acties die we nog achter de hand hebben: nóg meer differentiatie aanbrengen tussen radicaal, uiterst en extreem, verbinding zoeken, te pas en te pas de koning citeren (‘Niet normaal maken wat niet normaal is’), net zo lang historische parallellen trekken tot we gewoon nog eens in de jaren dertig zitten en, bij wijze van genadeklap, ironische stukjes.
Zo blijven we ze de baas. Althans: vooralsnog.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant