Welke sporen laten we online na? In de video When Scrolling Becomes Scrying onderzoekt Janilda Bartolomeu die vraag aan de hand van de ongelezen facebookberichten van haar overleden vader.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst en taal.
De meesten van ons googelen, liken, posten en chatten erop los. Maken accounts aan, wachtwoorden, profielen. Lang niet altijd staan we erbij stil hoeveel van onze digitale sporen blijven voortbestaan. Maar alles wat je niet actief wist, blijft ergens, toont de expositie Data Never Dies – Digital Traces & AI Afterlives in de Utrechtse kunstinstelling Impakt.
Tien kunstenaars en collectieven reflecteren er op het gegeven dat onze data niet zomaar vergaan, of het nu gaat om oude game-avatars of zoekopdrachten van vele jaren geleden. En dat er oneindig veel data bewaard blijven en benut worden door Google en andere techmolochs, bijvoorbeeld om AI te trainen en deepfakes mee te voeden.
Een van de markantste kunstwerken over wat er van ons blijft kleven in de cloud is When Scrolling Becomes Scrying van de Kaapverdiaans-Nederlandse Janilda Bartolomeu (34), een prachtige video over rouw en online (na)bestaan.
In de rubriek ‘Kunstwerk van de week’ bespreekt de Volkskrant elke week een kunstwerk dat juist nu om aandacht vraagt.
Bartolomeu ontdekte dat haar vader, van wie ze vervreemd was, haar voor zijn dood via Facebook had gebeld en diverse berichtjes had gestuurd. Maar ze gebruikte Facebook allang niet meer en was haar wachtwoord vergeten. Zijn berichten bleven dus ongelezen, zijn belletjes onbeantwoord.
Haar vaders onbeantwoorde berichten vormen het beginpunt van haar video. Ze mijmert en meandert vanaf daar verder over hoe we na onze dood online blijven voortbestaan, vanuit het persoonlijke steeds meer uitzoomend. De toeschouwer kijkt daarbij als het ware mee met wat Bartolomeu op haar beeldscherm doet, terwijl ze scrolt, vensters opent, teksten intikt, citaten markeert.
Bartolomeu bladert online door cultuurkritische artikelen met titels als The Internet is a Graveyard en The Digital Remains, waarin ze bijvoorbeeld markeert dat er alleen al op Facebook meer dan dertig miljoen profielen zijn van gebruikers die zijn overleden. Bartolomeu peinst over hoe mensen als spoken nabestaan, ook op de platforms waar ze alweer zijn vergeten. What remains?, schrijft ze. Our corpses dissolve into the soil. Compost. Our digital traces are preserved. Archived.
Over de berichtjes van haar vader tikt ze: This is the only thing he consciously left for me. This is an inheritance.
Terwijl er steeds meer vensters openen, over elkaar heen beginnen te buitelen, daalt met een citaat van mediafilosoof Aleks Wansbrough het besef in dat we allemaal misschien ooit ‘spectral specks’ worden, spookachtige vlekjes, die god weet waar online zijn opgeslagen.
Het vormt een keerpunt in de film, waarna Bartolomeu ook een poging waagt iets van haar eigen online ‘spookbestaan’ terug in handen te krijgen. Ze downloadt een duizelingwekkende berg foto’s van sociale media, waar ze zich al niets meer van herinnerde, verandert privacyinstellingen, herovert data op Google. Het brengt haar – inzoomend op het persoonlijke – ook tot een ontroerend inzicht over hoe internet haar aandacht verstrooit en tijd opslokt, terwijl wie rouwt juist precies dat nodig heeft: tijd en aandacht.
De unheimische manieren waarop we online (blijven) bestaan, komen ook mooi naar voren in een ander kunstwerk in de tentoonstelling: Right to be Forgotten (2021-2024) van Esther Hovers. Het verwijst naar de eerste persoon die zich bij het Hof van Justitie van de Europese Unie succesvol beriep op het recht om door Google vergeten te worden. Zijn naam en beeltenis zijn ironisch genoeg nog altijd overal online te vinden (met dank aan nieuwsmedia zoals Reuters, de BBC en The Guardian).
Hovers verwerkte een portretfoto van de man in verschillende kunstwerken met uiteenlopende technieken, nu eens vervaagd, dan weer verpixeld, maar meestal herkenbaar, en nu dus nog vaker dan voorheen gekopieerd, bewaard, vastgelegd.
We blijven waarschijnlijk digitaal voortbestaan, ook als we het niet weten, en zelfs als we het nadrukkelijk niet willen. Data Never Dies herinnert ons daaraan. Maar de expositie wijst er toch ook fijntjes op dat deze online-onsterfelijkheid, anders dan onze fysieke sterfelijkheid, geen natuurwet is.
Wat When Scrolling Becomes Scrying (2023), ongeveer 12 minuten
Wie Janilda Bartolomeu
Waar In de expositie Data Never Dies – Digital Traces & AI Afterlives in Impakt, Utrecht
Wanneer T/m 15/11
Ook te zien Werk van onder anderen Kyriaki Goni, PlayField, Charmaine Poh en Ginevra Petrozzi.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant