Stichting Massaschade & Consument (SMC) is een massaclaim gestart tegen Epic Games, de maker van de populaire game Fortnite. Volgens de stichting zette Epic Games jongeren ‘stelselmatig’ onder druk om geld uit te geven in de game. De stichting eist miljoenen euro’s aan schadevergoedingen.
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
‘Heb jij gefortnite? Dan ben je gefortnaaid’, schrijft Stichting Massaschade & Consument op de website over de massaclaim tegen Epic Games. ‘Je speelde Fortnite. En Fortnite speelde met jou.’
De actie van SMC gaat over de manier waarop Epic Games spelers, specifiek ‘iedereen die voor zijn 21ste Fortnite speelde’, aanzette om spullen te kopen binnen Fortnite. Omdat het een gratis game is, berust het verdienmodel van Fortnite op de verkoop van onder meer kleding, dansjes en wapens voor de avatars van spelers. Aankopen kunnen in de Fortnite Item Shop worden gedaan met ‘V-Bucks’. Deze virtuele valuta verkrijgen spelers via de Item Shop zelf, of door cadeaukaarten uit bijvoorbeeld de supermarkt te verzilveren.
Epic Games, gevestigd in de Verenigde Staten, bracht Fortnite in 2017 uit. Het populairste onderdeel van de game is de ‘Battle Royale’-modus: de winnaar is de laatste speler die na een cartooneske schietsimulatie als laatste in leven is. Wereldwijd spelen maandelijks 110 tot 120 miljoen spelers Fortnite. Het spel is de grootste inkomstenbron van Epic Games, dat in 2025 een totale jaaromzet had van 5,29 miljard euro.
Volgens SMC richtte Epic Games deze digitale marktplaats zo in om jongeren ‘onder druk te zetten’ hun V-Bucks uit te geven. Zo kregen artikelen in de Item Shop aflopende timers die ‘niet klopten’, schrijft SMC, waardoor de digitale objecten artificieel schaars leken en spelers werden aangezet tot impulsieve aankopen. Ook bekritiseert SMC de felgele ‘Get It Now’-knoppen en meldingen die spelers erop attenderen dat een artikel tijdelijk beschikbaar is gekomen in de Item Store.
Dit soort ontwerpen worden ook wel ‘dark patterns’ genoemd. Ze zijn verwerkt in sociale media en webwinkels zoals Temu, Amazon en de TikTokshop. Ook die liggen onder vuur vanwege vermeende manipulatieve verkooptechnieken zoals ‘Koop nu’-knoppen en ‘tijdelijke’ aanbiedingen die artificiële schaarste creëren. De Europese Commissie legde Temu in mei dit jaar een boete op van 200 miljoen euro wegens het verkopen van gevaarlijke producten en het misleidende ontwerp voor aanbevelingen van producten.
Fortnite is daarnaast niet de enige populaire gratis game die wordt bekritiseerd om zijn ‘alternatieve’ verdienmodellen. Zo verkopen games als Apex Legends (wereldwijd twintig miljoen spelers per maand) en Counter-Strike 2 (1,4 miljoen per maand) zogeheten ‘loot boxes’: virtuele schatkisten die hun inhoud tonen aan spelers via een ‘fruitmachine’-animatie. Een boete die de Kansspelautoriteit hiervoor uitdeelde aan Electronic Arts, maker van de serie voetbalgames FIFA (nu EA FC), werd door een rechter geblokkeerd, omdat de loot boxes in dat spel niet gelden als ‘zelfstandig kansspel’.
Wel kreeg Epic Games in 2024 al een boete van 1,125 miljoen euro van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) wegens ‘oneerlijke handelspraktijken gericht op kinderen’ in Fortnite. Ook bij deze zaak speelden dark patterns zoals misleidende timers en invasieve reclames al een rol. Epic Games diende een bezwaar in tegen de boete, maar dat werd begin dit jaar verworpen door een rechter in Rotterdam.
Volgens Stichting Massaschade & Consument ging deze boete voor Epic Games niet ver genoeg: 1,125 miljoen euro is volgens de stichting ‘een fractie van wat het bedrijf in Nederland aan Fortnite verdiende’. Precieze cijfers over de inkomsten van Epic Games in Nederland zijn niet bekend. Als het bedrijf geen verandering aanbrengt in het ontwerp van de Fortnite Item Shop, zal SMC de zaak aan de rechter voorleggen.
De stichting zal daarbij eisen dat de gameontwikkelaar ‘terugbetaalt wat kinderen en jongvolwassenen onder druk hebben uitgegeven’ en dat misleide spelers een schadevergoeding krijgen. Bij elkaar zou het volgens SMC om meer dan 100 miljoen euro gaan.
Epic Games reageerde niet direct op vragen van de Volkskrant.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant