Verhuftering Hufterig gedrag vinden we een bedreiging voor de samenleving, maar de oorzaken ervan zoeken mensen buiten zichzelf, blijkt uit een onderzoek. „Het is heel menselijk dat we het moeilijk vinden om naar ons eigen aandeel te kijken.”
Op straat gegooid afval in Rotterdam
Het opsteken van een middelvinger, met de auto scheuren op een woonerf of afval naast een container achterlaten. Het zijn voorbeelden van ‘verhuftering’, situaties waarin mensen geen acht slaan op hun omgeving en de maatschappij daar last van heeft.
Het effect van verhuftering, zegt onderzoeker Gerben Bakker, gaat verder dan dat mensen het vervelend gedrag vinden. „Dit gaat over het idee dat we met elkaar geen prettige maatschappelijke ruimte hebben gebouwd, waardoor mensen zich onveiliger voelen.”
Driekwart van de Nederlanders vindt dat mensen zich in de samenleving steeds asocialer gedragen, blijkt uit onderzoek naar verhuftering door denktank The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) waar Bakker voor werkt. Bakker: „We hebben gevraagd of hufterig gedrag een bedreiging is.”
Verhuftering betekent voor elke generatie net iets anders, legt hij uit. „Oudere generaties richten zich meer op gezag en het verlies ervan, terwijl jongere generaties meer bezig zijn met thema’s van identiteit.” Dat verschil toont zich in de top-3 van vormen van hufterig gedrag waar 50-minners en 50-plussers zich het meeste zorgen om maken.
Zorgen over asociaal gedrag zijn niet nieuw. Het idee dat de samenleving verhardt, leeft al zeker twintig jaar, zegt Josje den Ridder, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. „Zelfs in SCP-rapporten uit de jaren zeventig en tachtig, ver voor sociale media en de pandemie, maken mensen zich zorgen over de teloorgang van normen en waarden.” Ze weet niet of verhuftering sinds die tijd is toegenomen. „Het vertrouwen dat we hebben in anderen die we niet kennen is stabiel gebleven; maar bijvoorbeeld het geweld tegen de politie is toegenomen. Maar of dat betekent of er meer of minder verhuftering is, dat durf ik het niet te zeggen.”
Mensen die denken dat de regels niet voor hen gelden én mensen die geen respect hebben voor anderen – daarover zijn de meest zorgen, blijkt uit het HCSS-rapport. 50-minners zetten mensen die anderen als minderwaardig behandelen op de derde plek, 50-plussers mensen die hun eigen cultuur aan anderen opdringen.
„Ouderen zijn veel sneller geneigd om verhuftering te wijten aan multiculturalisme. Dat valt samen met hun focus op gezag, van ‘andere culturen snappen niet hoe het in Nederland werkt’. Terwijl jongere generaties multicultureler zijn opgegroeid”, licht Bakker toe.
Gevraagd naar hun eigen gedrag, zegt nog geen kwart van de mensen zelf wel eens bij te dragen aan verhuftering. Een tegenstelling die volgens Bakker past bij een geïndividualiseerde samenleving. „Door de individualisering hebben mensen vaak minder respect voor anderen die verder van hen af staan”, legt Bakker uit. „Dit in tegenstelling tot Aziatische samenlevingen, waar je, ongeacht je relatie met iemand, je respect toont voor de ander en de publieke ruimte.”
Het is daarnaast makkelijker te zien hoe een ánder zich misdraagt, dan kritisch te kijken naar éigen ongepast gedrag. „Als jijzelf iets verkeerd doet, dan ken je de redenen. Dan kun je denken: ik reageerde op die ander, hij deed eerst iets verkeerd”, zegt Josje den Ridder. „Het is heel menselijk dat we het moeilijk vinden om naar ons eigen aandeel te kijken.”
Uit eerder onderzoek blijkt dat je thuis voelen, een veilige sociale omgeving hebben en „weten wat de bedoeling is” heel belangrijk is. „We vinden het heel vervelend als dat bedreigd wordt”, aldus Den Ridder. Hufterig gedrag kan die veiligheid direct bedreigen. „Dat gaat op een schaal van microagressies, kleine strubbelingen in de publieke ruimte, naar verharding op sociale media, en eindigt bij geweld de publieke ruimte – bijvoorbeeld tegen hulpverleners.”
Twintigers, dertigers en veertigers geven bijna twee keer zo vaak toe enigszins of wel bij te dragen aan verhuftering dan 65-plussers.
Als belangrijkste oorzaak voor de verhuftering worden sociale media het meest genoemd – door alle generaties. „De digitale samenleving wordt nu als een van de grote aanstichters gezien van wat er fout gaat op straat. Online zijn er weinig normen en waarden en worden morele regels niet gehandhaafd. In sommige online bubbels wordt crimineel gedrag of geweld tegen hulpverleners genormaliseerd of zelfs verheerlijkt”, zegt Bakker. „Maar als je vraagt naar verantwoordelijkheid en oplossingen, dan zijn sociale media helemaal niet meer in beeld. Voor oplossingen kijken we toch naar ouders en verzorgers en het onderwijs.”
Het onderzoek door HCSS naar verhuftering is gebaseerd op een peiling, die samen met KiesKompas is gedaan in opdracht van de Nederlandse politie. Het in september verschenen rapport HCSS Focus: Verhuftering is een thematische verdieping, naast de HCSS Publieksmonitor Maatschappelijke Stabiliteit die elk kwartaal wordt gepubliceerd.
Voor het onderzoek hebben 4.272 Nederlanders, die samen een representatieve steekproef vormen, gereageerd op meer dan 150 vragen over onder meer landelijke politiek, internationale dreigingen en maatschappelijke veerkracht.
Daarnaast hebben ze vragen beantwoord over hoe ze naar de wereld kijken en over verhuftering en asociaal gedrag, waaronder: Welke soorten van hufterig gedrag ziet u als het meest zorgwekkend voor de samenleving?; Welke soorten van hufterig gedrag ziet u als het meest zorgwekkend voor de samenleving?.
HCSS heeft de complete dataset inclusief demografische gegevens en de profielen van de respondenten gedeeld met NRC.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie