Energie Experts en Kamerleden drongen de afgelopen maanden aan op de aanleg van strategische gasvoorraden. Dat is niet gratis, antwoordt het kabinet in een Kamerbrief. Hoe groot de noodvoorraad straks moet worden is nu aan de Tweede Kamer.
De ondergrondse gasopslag in Grijpskerk.
Een Russische sabotageactie van Noorse pijpleidingen waar gas doorheen stroomt naar EU-landen. De Amerikaanse president Donald Trump die de export van gas langdurig tegenhoudt. Of een andere, onvoorziene ramp die tot enorme schaarste op de energiemarkten leidt. Kan Nederland in zulke crisissituaties wel aan voldoende aardgas komen?
Aangezwengeld door de hoge gasprijzen door de vrijwel afgesloten Straat van Hormuz kwamen experts en Kamerleden de afgelopen maanden met talloze ideeën om strategische reserves aan te leggen. Voor olie heeft Nederland wél een behoorlijke voorraad (voor negentig dagen), maar voor aardgas is deze relatief klein (genoeg voor vijf tot tien dagen).
In maart stelde GasUnie-dochter GTS voor om de gasopslagen extra te vullen, zodat Nederland in crisistijden de vraag naar aardgas een tijdje kan opvangen. Onderzoeksinstituut CE Delft suggereerde om zogeheten ‘kussengas’ – aardgas dat aanwezig is in opslagen om de druk goed te houden – in noodsituaties te winnen. Anderen, waaronder het uiterst-rechtse deel van de Tweede Kamer (JA21, FVD en Groep Markuszower), pleitten voor het niet definitief sluiten van het gasveld in Groningen.
Het kabinet gaat geen van die voorstellen nú invoeren, blijkt uit een vrijdag verstuurde Kamerbrief over ‘strategisch gasbeleid’. Eerder liet het kabinet al weten niet te overwegen het Groningenveld te heropenen. De regering ziet een noodvoorraad aanleggen wel als verantwoordelijkheid van het rijk, maar de brief maakt duidelijk: de opties voor strategische gasreserves zijn niet gratis.
Zo kost het het voorstel van GTS om zes maanden „uitval” van gasleveranties te kunnen opvangen tussen de 400 miljoen en 1,5 miljard euro per jaar, schrijft het kabinet. Wil Nederland gasreserves aanleggen om het negentig dagen te kunnen uitzingen, dan kost dat tussen de 500 en 936 miljoen euro per jaar. Een buffer voor twee weken, waar ook Duitsland over wil beschikken, kost tot 117 miljoen euro per jaar.
De optie om kussengas op te pompen moet nader onderzocht worden, schrijft het kabinet. Als dit gebeurt, neemt het „drukniveau” in de gasopslag af, vandaar dat eerst moet worden nagegaan of dat niet tot extra activiteit in de ondergrond (eventuele bevingen) leidt.
Over de precieze grootte van de noodvoorraad wil het kabinet deze herfst met de Tweede Kamer in gesprek. Verder maakt de regering duidelijk dat de energiebedrijven zelf verantwoordelijk zijn voor de reguliere gasopslagen en de staat in de toekomst niet meer financieel wil bijspringen.
Een strategische noodvoorraad wordt pas aangesproken als Nederland kampt met fysieke tekorten aan gas en een noodsituatie wordt uitgeroepen, stelt het kabinet. Dan mogen enkel burgers en ziekenhuizen nog op gas stoken en worden bedrijven gedwongen andere brandstoffen te gebruiken. „Dit hoogste niveau van een gascrisis is nog nooit bereikt”, benadrukt minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei, D66) in haar brief.
De minister noemt de kans dat deze crisissituatie ontstaat „heel klein”. Een sabotage van een Noorse gaspijpleiding is daarvoor bijvoorbeeld niet genoeg, schrijft ze. Door de grootschalige import van vloeibaar gas (lng) is Europa de afgelopen jaren flexibeler geworden. Een noodsituatie zoals het kabinet schetst is als bijvoorbeeld de import van aardgas volledig platligt door langdurige problemen bij lng-terminals.
Volgens het kabinet mag de noodvoorraad niet worden aangesproken om de hoge gasprijzen te dempen, zoals sommige voorstanders hopen, maar alleen om fysieke tekorten tijdelijk op te vangen. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei schat in dat de eventuele gasreserve te klein is om de internationale gasprijs te laten dalen.
En dan speelt er nog een andere kwestie. Sinds het uitbreken van de gascrisis in 2022, na de grootschalige Russische invasie in Oekraïne, is de vraag of Nederland wel voldoende aardgas heeft voor de winter constant onderwerp van debat geweest. De Europese Commissie stelde toen vast dat lidstaten hun gasopslagen tot een zeker punt moesten vullen, bijvoorbeeld tot 80 procent, om tekorten tijdens de winter te voorkomen.
Daarbij speelt de laatste jaren het probleem dat het voor commerciële partijen steeds minder lucratief is om gas in te slaan. Dat deden zij altijd door in de zomer tegen relatief goedkope prijzen gas in te kopen, en in de winter tegen hogere prijzen te verkopen. Door de grote vraag naar aardgas in de zomer (om de vuldoelen te halen) is dat prijsverschil steeds meer weggevallen, en wachten marktpartijen steeds vaker af.
Vaak springen Europese overheden dan in en verstrekken zij subsidie om de gasopslagen tóch te vullen. Ook Nederland trok om die reden dit jaar alleen al 1 miljard euro uit, waarmee staatsbedrijf EBN de gasvoorraad aanvulde. Het kabinet vreest dat dit de prijzen echter verder opdrijft, en marktpartijen straks nog minder willen investeren.
Voor de staat is deze gang van zaken niet echt aantrekkelijk. De overheid maakt in feite verlies op de kosten die het maakt om gas in te kopen en de prijs waarvoor het uiteindelijk wordt verkocht.
Daar komt bij dat Nederland gezien zijn gasverleden relatief veel opslagcapaciteit heeft: méér dan het zelf nodig heeft. Met name Duitsland en België importeren in de winter veel gas uit Nederland, omdat zij onvoldoende gasopslagen hebben, maar betalen niet mee aan de kosten die de overheid maakt om die opslag überhaupt gevuld te krijgen. De regering wil nu dat buurlanden hieraan meebetalen, maar die blijken daar niet voor te porren.
Het kabinet pleit daarom in Brussel voor het afschaffen van de vuldoelen. Die leiden nu tot een „onevenredig grote opgave” voor Nederland, stelt het kabinet. Als dat niet lukt, wil het kabinet proberen de Europese regels te laten aanpassen zodat Nederland niet meer gas hoeft in te kopen dan het zelf nodig heeft. Brussel toont zich gevoelig voor die kritiek en laat inmiddels al lagere doelstellingen toe. Nederland maakte onlangs bekend de gasopslag dit jaar voor slechts 64 procent te willen vullen.
Volgens het kabinet is het ook nodig dat „de markt” weer „zelfstandig” de opslagen vult, schrijft het deze vrijdag in de Kamerbrief. Daarvoor wil het kabinet marktpartijen per wet ertoe verplichten de gasopslagen zodanig gevuld te houden dat in elk geval burgers van voldoende gas zijn voorzien in strenge winters. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat het met overheidssubsidies moet inspringen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie