De Amerikaanse immigratiedienst ICE arresteerde vorige maand een recordaantal van ruim 50 duizend migranten. Hoewel de angst, ook
in het multiculturele Queens in New York, groot is, leidde dat nauwelijks tot protesten. Hoe kan dat?
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Queens in New York, de meest etnisch diverse regio van het land.
Natuurlijk had kapper Eddy (41) gehoord over arrestaties door ICE. Zoals de meeste Amerikanen zag ook zij weleens filmpjes voorbijkomen van agenten van de immigratiepolitie die mensen hardhandig arresteren. Maar dat zij er ooit zelf getuige van zou zijn, op een maandagmiddag in New York, nee, daar had ze niet op gerekend. Toch is dat precies wat er een uur geleden voor haar kapperszaak gebeurde.
‘Ze reden hem eerst vanuit twee kanten klem’, zegt Eddy, die niet met haar achternaam in de krant wil, vanuit haar kappersstoel. Ze haalt haar telefoon tevoorschijn. ‘Hier, ik heb het allemaal gefilmd.’ Op de beelden is te zien hoe een man aan de overkant van de straat wordt aangehouden en tegen een auto wordt gedrukt. Zijn handen worden vastgebonden achter zijn rug.
Eddy wijst naar de straat. Daar staat de zwarte Toyota van de arrestant nog altijd geparkeerd. ‘In de hele buurt vinden dit soort taferelen plaats.’
Vanuit New York sturen correspondenten Maral Noshad Sharifi en Thomas Rueb elke woensdag een overzicht van het belangrijkste nieuws uit de VS. Meld u hier aan.
Zeldzaam zijn dit soort scènes in New York allang niet meer. Door heel de stad rijden ICE-agenten in splinternieuwe SUV’s, minivans en pick-uptrucks. Ze vallen op doordat ze zich in wijken begeven waar bewoners dergelijke auto’s niet kunnen betalen. Dagelijks verrassen ze mensen die hun kinderen naar school brengen, op weg zijn naar hun werk, bij de bushalte staan te wachten of hun auto willen volgooien bij het tankstation. Vanuit het niets springen de ICE-agenten uit hun auto’s – soms herkenbaar, soms gekleed in burger.
‘Ik heb geregeld mensen in mijn kappersstoel die niet weten dat ICE hier actief is’, zegt Eddy, een Amerikaans staatsburger met een Haïtiaanse achtergrond die haar huis niet meer verlaat zonder haar paspoort mee te nemen voor het geval ze door ICE wordt aangehouden. ‘Je hoort er niets over in het nieuws en de burgemeester praat er ook bijna niet over.’
Sinds president Donald Trump vorig jaar het ‘grootste deportatieprogramma in de geschiedenis van het land’ aankondigde, zijn er in de Verenigde Staten meer dan 650 duizend immigranten opgepakt. Dat leidde begin dit jaar, nadat twee Amerikaanse burgers door ICE-agenten werden doodgeschoten, tot grootschalige protesten in het land. In Minneapolis wisten inwoners na wekenlange protesten de immigratiepolitie zelfs uit hun stad te verjagen. Veel Amerikanen waren de beelden zat van gewelddadige gemaskerde ICE-agenten die autoramen kapotsloegen, gehandicapten uit wagens sleurden en traangasgranaten afvuurden op vreedzame demonstranten.
Het verzet was slecht voor Trumps populariteit. Zijn snoeiharde immigratiebeleid ging in de ogen van veel Amerikanen te ver. ‘Gaan we nu hetzelfde doen als de Gestapo?’, reageerde de populaire podcasthost en Trump-fan Joe Rogan, refererend aan de geheime dienst van de nazi’s.
‘Amerikanen werden zo negatief over het optreden van ICE dat steeds meer mensen vonden dat de dienst moest worden opgeheven’, zegt Muzaffar Chishti, directeur van het Migration Policy Institute aan New York University. ‘Zelfs een deel van de Republikeinen vond het ICE-optreden te gewelddadig.’
Begin dit jaar, na de twee doden in Minneapolis, was nog maar 38 procent van de Amerikanen tevreden met Trumps immigratiebeleid, bleek uit een peiling van persbureau Associated Press. ‘Hij vindt dat het er niet goed uitziet’, zei een woordvoerder van de president destijds tegen nieuwssite Axios over de beelden van ICE-agenten. ‘Hij heeft daar zijn zorgen over geuit.’
Hierna veranderde het Witte Huis van strategie. De regering wilde geen spektakel meer rond de arrestaties. De beruchte commandant Greg Bovino, die zijn agenten onschendbaarheid had beloofd, werd ontheven van zijn functie bij de grensbewaking. Kristi Noem werd als minister van Binnenlandse Veiligheid vervangen door Markwayne Mullin, die in maart tijdens een hoorzitting voor de Senaat zei dat het doel was ‘dat we niet elke dag het nieuws van de dag zijn’.
Dat is gelukt. ICE is gestopt met het ‘belegeren’ van steden met duizenden agenten tegelijkertijd, de dienst gaat nu gerichter te werk. Het gebruikt speciaal ontwikkelde software van technologiebedrijf Palantir om ongedocumenteerde immigranten te lokaliseren. De immigratiedienst probeert z’n werk zo onopvallend mogelijk te doen. Met succes: hoewel alle records worden verbroken – vorige maand arresteerde ICE meer dan 50 duizend migranten – is van nationale verontwaardiging amper meer sprake.
Veel Amerikanen hebben eigenlijk geen idee dat er nog altijd grote operaties plaatsvinden, vooral doordat al het ‘theater’ eromheen is verdwenen. Ook de media weten vaak niet wat ICE uitspookt, agenten opereren zo veel mogelijk buiten het blikveld van journalisten en activisten. Zelfs politici mengen zich nauwelijks nog in het debat. Dus is het stil geworden en horen Amerikaanse burgers nog maar weinig over ICE.
‘Nu dringend behoefte aan patrouilledienst.’ De oproep verschijnt in een vrijwilligersgroep op berichtendienst Signal en wordt gedaan na de arrestatie tegenover de kapperszaak van Eddy. In dit soort appgroepen informeren buurtbewoners in Queens, een stadsdeel van New York, elkaar over ICE-acties. Om de paar uur wordt er weer een nieuwe melding gedaan. Deelnemers gebruiken pseudoniemen als ‘Donut’, ‘Panda’ of ‘Meatball’. Het idee is dat ze hun omgeving kunnen waarschuwen voor ICE en dat ze bewijsmateriaal kunnen verzamelen als de arrestaties gewelddadig worden. Maar de activisten opereren trager dan ICE, dat in veel van dit soort buurtgroepen is geïnfiltreerd.
Pas drie kwartier nadat de man tegenover de kapperszaak is meegenomen, wordt dat gemeld in de Signal-groep. Tegen de tijd dat mensen zijn geïnformeerd, zijn de agenten onderweg naar hun volgende arrestatie. Zo gaat het keer op keer in de stad die zo’n half miljoen ongedocumenteerden telt.
ICE blijft onzichtbaar, maar intussen maken Democratische politici er ook geen werk van om burgers te informeren over wat er in allerlei Amerikaanse steden gebeurt. In het multiculturele New York werden de afgelopen maanden meer dan duizend mensen aangehouden. Stonden Democraten eerder nog met hun megafoons op de zeepkist, nu blijft het steeds vaker stil. Neem bijvoorbeeld Zohran Mamdani, die vorig jaar juni nog als kandidaat-burgemeester zei dat New York onder zijn leiding een stad zou worden die ‘deportaties door massa’s ICE-agenten tegenhoudt’. Terwijl ICE zijn operaties in New York opvoert, houdt de nieuwe burgemeester zich nadrukkelijk op de vlakte.
Een paar dagen na de arrestatie op de stoep van Eddy staat de burgemeester met een serieuze blik achter het katheder in het stadhuis. Zijn aanhangers houden borden omhoog met daarop teksten als ‘Immigranten zijn New York’. In de persconferentie zegt Mamdani dat zijn stad een rechtszaak gaan aanspannen tegen de plannen van de regering-Trump om het lastiger te maken voor immigranten om een verblijfsvergunning te krijgen.
Als een van de populairste gezichten van de Democratische Partij is wat Mamdani wel of niet zegt over ICE van grote invloed. Opvallend is dat hij in het openbaar, ook tijdens deze persconferentie, niets stilstaat bij de toename van het aantal arrestaties door ICE in zijn stad. Ook blijven waarschuwingen gericht aan migranten uit.
‘Het zijn enge tijden’, zegt Jumaane Williams, de verkozen Ombudsman van New York, na het persmoment. Williams komt in buurten waar mensen vanwege ICE niet naar school of hun werk durven. Hij erkent dat kritiek op ICE-optredens in New York luider zou mogen klinken in het stadhuis. ‘Misschien zou er meer over gesproken kunnen worden’, klinkt het. Vindt hij dat de ICE-operatie in New York een belegering kan worden genoemd? ‘Ik heb er geen moeite mee dat zo te noemen.’
Dat er zo weinig over wordt gesproken, heeft voor een groot deel te maken met de tussentijdse verkiezingen in november, waarbij Democraten hopen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat te winnen. Immigratie is nu eenmaal geen thema waarmee de partij veel kiezers bereikt.
‘Democraten zijn altijd bang dat ze te zwak overkomen op immigratie’, zegt Yalida Matos, politicoloog en migratie-expert aan Rutgers Universiteit in New Jersey. Uit onderzoek blijkt dat de meeste Amerikanen conservatiever zijn op veel immigratiethema’s dan de Democratische Partij is. Tegelijkertijd is er geen eensgezindheid over de toekomst van de immigratiedienst. ‘De progressieve flank vindt dat ICE moet worden opgedoekt’, zegt Matos. ‘Gematigde Democraten stellen alleen hervormingen voor.’
Uit kiezersonderzoeken blijkt bovendien dat immigratie voor de meeste Amerikanen geen prioriteit is bij deze verkiezingen. Op plek één staat de economie, daarna volgen de hoge kosten voor het levensonderhoud en de zorgen over het leiderschap van het land. Volgens een peiling van onderzoeksbureau Gallup, van eind augustus, komt immigratie op de vierde plek. Zes weken voor de verkiezingen is het voor Democraten dus gunstiger om alle ballen op economische thema’s te zetten.
Maar dat betekent niet dat de Democraten niks doen op immigratievlak. Zo werkt de staat New York niet actief mee met ICE. De gouverneur nam dit jaar wetten aan die de mogelijkheden van immigratiedienst beperken. Het is ICE in New York verboden om kerken, scholen en ziekenhuizen binnen te gaan, ook mogen agenten niet met maskers over straat.
Bovendien weigert de lokale politie met ICE samen te werken. Daardoor hebben ICE-agenten die nu door New York rijden het een stuk moeilijker dan hun collega’s in Republikeinse staten, waar de immigratiedienst samenwerkt met lokale politie en sheriffs. Daar houdt de politie zich soms meer bezig met immigratie dan met de veiligheid van burgers. In delen van de conservatieve staat Missouri komt de helft van de arrestaties van ongedocumenteerde immigranten voort uit politiecontroles, waarbij agenten tijdens verkeerscontroles vooral naar papieren vragen.
‘Geregeld komen hier mensen buiten adem binnengerend, omdat ze denken dat ze ICE op straat zien’, vertelt Tommy (42) vanachter de toonbank van Stoli’s Grocery Store, een familiesupermarkt in Queens die er al bijna dertig jaar zit. ‘Anderen zie ik continu om zich heen kijken.’
Tommy’s klanten komen uit Ecuador, El Salvador, Guatemala en Colombia. Zelf is hij Amerikaans staatsburger, geboren uit Dominicaanse ouders. Hij klaagt dat zijn winkel door de ICE-angst veel minder klanten trekt.
Dat ICE een paar uur eerder was gesignaleerd op Roosevelt Avenue, direct achter zijn supermarkt, wist Tommy niet. De lokale media hebben hiervan geen verslag gedaan. Politici hoort hij er ook niet over.
‘Ik had geen idee’, zegt Tommy, die niet met zijn naam en foto in de krant durft. Hij had vorig jaar het nieuws gezien dat Mamdani als burgemeester ICE buiten de stad zou houden. ‘Politici kun je nooit op hun woord vertrouwen’, zegt hij, terwijl een klant een stapeltje dollarbiljetten pakt om een paar zakken chips af te rekenen. ‘Daarom stem ik nooit.’
Source: Volkskrant