Symfonieorkest De 22-jarige Oekraïense dirigent Olha Dondyk is „een geboren musicus”. Dezer dagen debuteert ze als vaste gastdirigent bij Orkest Phion. „Een symfonie is een leven waarvan de dirigent de zin zoekt, de redenen waarom er in de noten gebeurt wat er gebeurt.”
Dirigent Olha Dondyk.
Negentien was dirigent Olha Dondyk (22) bij haar debuut in Nederland. Ruim twee jaar geleden stond ze voor het Rotterdams Philharmonisch Orkest in een benefietconcert voor Oekraïne, haar thuisland dat ze na de Russische inval verliet. Kalm en zelfbewust loodste ze de musici door de klankwereld van de eigentijdse Oekraïense componisten Valentyn Silvestrov en Svyatoslav Lunyov, en het Tweede Pianoconcert van de Poolse balling Frédéric Chopin, die twee eeuwen vóór Dondyk het Russische geweld ontvluchtte.
Bovendien sprak de jonge dirigent voor de opname van dat concert een ontroerende brief in, gericht aan haar vroegere en toekomstige ik. De eerste erop wijzend hoeveel moois er verloren is gegaan – „zonnige en regenachtige dagen niet trillend van ontploffingen” – dat ze voorheen vanzelfsprekend vond. En de brief naar de toekomst waarin ze schrijft over het doorgeven van haar liefde voor Oekraïne, voor de standvastige bewoners – altijd weer door het lot uitgedaagd – aan haar kinderen, zodat zij zullen „weten welke prijs we ervoor betaald hebben om hen te laten genieten van de vredige hemel boven hun hoofd en een gezellig samenzijn van families die niet meer over de wereld verstrooid zullen zijn”.
Haar muzikale en poëtische natuur maakten indruk. De Oekraïense pianist Anna Fedorova speelde Chopin en herinnert zich hoe verbazend grondig de 19-jarige de partituur kende. „Het plan voor dit concert ontstond pas kort voordien. Het was die middag handen schudden, repeteren, wat eten en het podium op. Rommelig genoeg om menig ervaren dirigent schrik aan te jagen. Dondyk daarentegen bleef heel rustig, want ze had alle muziek in de vingers: een geboren musicus.”
En dus leidt Dondyk begin december opnieuw het Rotterdams Philharmonisch Orkest en is ze vanaf deze maand drie seizoenen vaste gastdirigent bij Orkest Phion. Hiermee reist de dirigent door Nederland voor acht concerten met Wagners Ouverture Tannhäuser, Rachmaninovs Tweede Pianoconcert (solist Nikola Meeuwsen) en Dvořáks Nieuwe Wereld Symfonie.
Het stuk van Rachmaninov studeerde Dondyk zelf nog als pianostudent aan het conservatorium in Kyiv. „Dat stuk zuivert de ziel. De muziek ondergaat een metamorfose van intens en duister naar iets zo puur dat alle sores naar de achtergrond verdwijnen en je je kunt overgeven aan schoonheid. Het heeft op mij altijd een helende werking.”
Olha Dondyk: „Alles begon met zingen.”
Ze nuttigt een broodje in een kleedkamer van de Haagse concertzaal Amare. Het is half april en Dondyk laat met twee zangeressen en het Residentie Orkest de plaatselijke basisschoolkinderen kennismaken met het werk van de wonderkinderen Mendelssohn en Mozart. Zelf groeide ze vanaf haar geboorte op te midden van klassieke muziek. Haar moeder is koordirigent en in Dondyks vroegste herinneringen zitten ze samen achter de piano in de woning in Ukrainka, een plek onder de rook van Kyiv, langs de oevers van de rivier Dnjepr.
„Vaak wandelde ik over de promenade, want ik voel me – behalve met muziek – ook innig verbonden met het water. De stroom kalmeert me, laat me aarden. In muziek kennen we ritme, de hartslag van een stuk, maar evenzeer een grotere golfbeweging, de stroom tussen begin en einde: een symfonie is een leven waarvan de dirigent de zin zoekt, de redenen waarom er in de noten gebeurt wat er gebeurt.”
Vanaf haar achtste zong Dondyk in het koor van haar moeder. Op het conservatorium studeerde ze eerst piano en viool. „Maar alles begon met zingen.” Dus toen ze op haar veertiende het koor van de school mocht dirigeren, greep ze die kans met beide handen aan. „Want dat had ik mijn moeder, mijn inspiratiebron, in mijn kinderjaren zien doen. Later, bij de lessen muziekgeschiedenis, verschoof mijn fascinatie naar het orkest. Daar beluisterden we de instrumentale meesterwerken, die zo abstract waren dat ik er eerst niet goed vat op kon krijgen. Iets erin betoverde me en ik wilde weten wat.”
Olha Dondyk: „Een symfonie heeft een verhaal.”
Dirigenten bekijken boeit haar. Ze assisteert momenteel grote namen, zoals Klaus Mäkelä en Paavo Järvi, bij het Orchestre de Paris. „Het blijft magisch te zien hoe met één beweging het orkest van richting verandert of van kleur verschiet. Soms met een groot gebaar, soms alleen met het optrekken van een wenkbrauw. Mijn leraar Alexander Rumpf in Keulen houdt ons altijd voor: ‘Eerst veranker je de muziek in je verbeelding en je hart, en daarna vertrouw je je lichaam. Het zal doen wat nodig is.’ Het werkt niet andersom. Bepaalde bewegingen oefenen is nuttig voor je technische kunnen, je moet wel een dirigentenalfabet kennen, anders begrijpen de musici je niet. Maar de taal vloeit voort uit het klankbeeld van de muziek dat in jouw binnenste leeft. Niet andersom. Een symfonie heeft een verhaal, belichaamt een wereld die ik moet verinnerlijken. Eenmaal daar luister ik naar mijn muzikale instincten.”
Aan het einde van het gesprek praat Dondyk nog even over een andere grote liefde: de poëzie. Ze verklankte in het verleden gedichten van haar landgenoten die haar moeder dan zong, en soms schrijft ze zelf wat. Ze reciteert haar favoriete gedicht Harpen van de Oekraïner Pavlo Tychyna. Lentegeuren vermengen zich met strijdgeweld. En het eindigt met: „Er zal gelach zijn en parelmoer klaagzang.”
En zo is Dondyk terug bij de oorlog. „Het gedicht”, zegt ze, „erkent de verdrietige momenten, en benadrukt tegelijkertijd de schoonheid van het bestaan en de vastberadenheid om rechtop te blijven en je weg te vervolgen. Het is wezenlijk om dankbaar te zijn voor wat we hebben, want het blijkt ons op elk willekeurig moment te kunnen worden afgenomen.”
Dirigent Olha Dondyk reist met pianist Nikola Meeuwsen en Orkest Phion van 2 tot en met 10 oktober door Nederland. Info: phion.nl
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie