Strijd om de ruimte De overheid benadrukt het belang van sportverenigingen. Maar wie er eentje wil oprichten, vertellen vrijwilligers, loopt aan tegen complexe regels, hoge kosten en steeds weer andere ambtenaren. „Ik had echt het gevoel: blijkbaar wil men dit niet.”
Marianne Boer: „Dit is de Biesbosch van Amsterdam”.
„Woehoee!” Met flinke slagen stuurt de 80-jarige Marianne Boer haar kano richting een zijslootje van de Noorder IJplas. Meerkoeten rennen over het glinsterend wateroppervlak, aalscholvers staan stokstil op paaltjes in het water. „Dit is de Biesbosch van Amsterdam”, zegt ze, terwijl ze haar spaan ritmisch het water in en uit beweegt.
Deze wateren rondom het IJ, én haar kano’s, wil Boer delen met de bewoners van Amsterdam-Noord door een kanovereniging op te zetten. Geen overbodige luxe in een stad met groot gebrek aan ruimte voor sportvelden en -verenigingen, vindt ze. In het verleden deed Boer al hetzelfde in de Amsterdamse wijken Zeeburg en IJburg.
Maar tijden zijn veranderd, merkt ze. „Harde regeltjes, concurrentie met woningbouw en hogere kosten maken het moeilijker een vereniging te beginnen.” Materiaal, geïnteresseerde leden en medebestuurders heeft ze al. Het enige wat ze nog nodig heeft: een plekje aan het water. En dat lukt niet.
In de strijd om de publieke ruimte staat sport aan de verliezende kant. Uit onderzoek van NRC bleek vorig jaar dat tussen 2010 en 2020 miljoenen vierkante kilometers aan sportruimte is verdwenen. Sportvelden verliezen vooral terrein aan woningen en kantoren. Meer woningen en verdwijnende sportvelden betekent: méér mensen die mínder ruimte hebben om te bewegen. Eén op de vijf verenigingen in stedelijke gebieden heeft geen plek voor nieuwe leden.
Wat meespeelt is ook hoeveel moeite het opzetten en draaiende houden van een sportvereniging kost. Zo rapporteerde het Mulier Instituut in 2023 over de toenemende hoeveelheid en complexiteit van wet- en regelgeving voor verenigingen. Het ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport kwam een jaar later in een rapport tot een vergelijkbare conclusie. Uit de onlangs gepubliceerde Miljoenennota blijkt dat het kabinet minder geld uittrekt voor sport dan eerder beloofd.
Steun voor aspirant-bestuurders – vrijwel altijd vrijwilligers – is er in die groeiende regeldruk weinig, ziet Daniel Klijn, bestuurder bij belangenvereniging voor sportbestuurders RVVB (Register Voor Verenigingsbestuurders). Het gevaar is dat ze daardoor overbelast raken of opgeven. „Vroeger hadden veel gemeenten een sportambtenaar die er vijf dagen in de week was, nu is dat vaak nog maar één dag. Daardoor zijn ambtenaren minder goed bereikbaar of word je van de één naar de ander gestuurd, waardoor je telkens je hele verhaal opnieuw kunt ophangen.”
Pepijn van Gestel (49) is zo’n vrijwillige bestuurder die „verstrikt raakte in het gemeentelijk apparaat” toen hij een tennisvereniging in Amsterdam-West wilde beginnen. Met een rapport over een Amsterdams tekort van zeker zeventig tennisbanen onder de arm klopte Van Gestel in 2018 aan bij de gemeente. De vereniging kwam er – maar dat duurde wel zeven jaar.
Het lastigste was een locatie vinden, vertelt Van Gestel, die in het dagelijks leven directeur is bij zorgorganisatie Cordaan. Eerst werd gedacht aan sportpark Spieringhorn, waar ook een hockey- en voetbalvereniging zitten. Maar die beide verenigingen hadden zelf óók al ruimtegebrek, én op dat terrein zit een groot afvalpunt dat weliswaar moest verhuizen, maar dat zou nog jaren duren (het bedrijf staat er nog steeds).
Toen er eindelijk een geschikte locatie was gevonden, bleek er plots een juridisch obstakel: de aanleg van een tennispark moet via aanbesteding aan verschillende (commerciële) marktpartijen worden aangeboden. „We waren toen al jaren bezig met dit project en ik dacht dat we er éindelijk waren”, aldus Van Gestel. „Toen kwam dit uit de koker. Dat was het moment dat ik dacht: ik kap ermee. Ik had echt het gevoel: blijkbaar wil men dit niet.”
Uiteindelijk verkoos de gemeente, onder druk van tennisbond KNLTB, toch de vereniging van Van Gestel boven een commerciële aanbieder (die doorgaans hogere contributie rekenen). „Maar toen waren we wéér een jaar verder.” Daarna duurde het nog twee jaar voordat de banen er lagen en de eerste ballen werden geslagen – maar inmiddels heeft de vereniging 600 leden en een wachtlijst van 250 aspirant-leden.
Ambtenaren zijn heus welwillend, zegt hij, maar de vele verschillende loketten binnen de gemeente vertragen de boel. „Dan moet je naar het stadsdeel, dan naar een projectbureau, dan naar een speciaal cluster. De één gaat over vastgoed, de ander over ruimte, sport of milieu.”
Marianne Boer van de kanovereniging had naar eigen zeggen eveneens „steeds met een andere medewerker” te maken. Ze laat een stroom aan e-mails zien die ze aan verschillende gemeentelijke loketten stuurde, vaak onbeantwoord of met de opmerking dat iets „intern opgepakt” is. Op een dag besloot ze met haar agenda in de hand naar de raadsvergadering van stadsdeel Noord te gaan – „zo wanhopig was ik om een afspraak te krijgen.”
Voor ze met pensioen ging, werkte Boer als psycholoog. Ze zag in de praktijk hoezeer buiten sporten en toegang tot de natuur verband houdt met de menselijke gemoedstoestand. Het is haar voornaamste motivatie een recreatieve kanovereniging op te richten in het waterrijke stadsdeel Noord, waar ze sinds 2017 woont.
Hoe vlotjes dat ooit ging, blijkt uit haar eerdere ervaringen. Boer organiseerde rond de eeuwwisseling kanotochten in de Amsterdamse grachten en klopte in die tijd ooit aan bij het stadskantoor. Of ze een sleutel mocht hebben van een hek aan de kade, zodat ze dat deel van de kade kon gebruiken om de kano’s op- en af te laden. De sleutel kreeg ze niet, wel een gesprek op het stadsdeelkantoor. Zeeburg werd in die tijd volgebouwd met woningen en sportambtenaar Hugo Hilgers zag een kans in het kanoën – want ruimte te weinig, maar water genoeg in de stad.
Marianne Boer draagt een van haar kano’s
Ze kreeg een aantal kano’s van het stadsdeel, oude zeecontainers voor opslag en een plek aan het water om die neer te zetten. Inmiddels heeft Kanovereniging Zeeburg ruim driehonderd leden. In 2009 verhuisde Boer naar de nieuwe stadswijk IJburg, waar de gemeente haar vroeg kanolessen te organiseren voor de jeugd. Ze kreeg een trailer en weer een aantal kano’s en containers. Voor de lessen werd ze betaald door de gemeente. Vereniging Kano op IJburg telt zo’n 160 leden.
Dit jaar kreeg Boer een lintje uitgereikt van burgemeester Femke Halsema. Ze laat een filmpje van Halsema’s toespraak zien: „Als u naar een andere wijk verhuist, richt u gewoon steeds een nieuwe kanovereniging op”. Luid gelach en applaus. „De mogelijkheden om buiten actief te zijn, zijn niet overal in Amsterdam even groot. De komende jaren verrijzen er veel nieuwe woningen in onze stad. En ik hoop dat de stedelijke ontwikkelaars hun voordeel doen met uw inzichten.”
In Amsterdam-Noord viel Boers oog op ongebruikt water, bij het nieuwe Sportpark De Weeren. „Het is ondiep en rustig water en daardoor niet uitdagend om te bevaren. Dat is grandioos voor kinderen, ouderen en mensen zonder ervaring.” De gemeente leek welwillend – Boer laat mails met conceptplannen van de gemeente zien – maar veranderde uiteindelijk van koers. Het sportpark is nu ingericht op urban sports, zoals skateboarden, BMX’en en calisthenics. Het water wordt niet gebruikt. „Dat is toch zonde?”
Wel kwam de gemeente met een andere suggestie: of Boer niet wilde samenwerken met de reeds bestaande kanovereniging Viking, ook in Amsterdam-Noord. Maar, zegt Boer: „Dat is een wedstrijdvereniging, ik wil juist laagdrempelige watersport aanbieden. Bovendien is het water daar veel onrustiger.”
Belangenbehartiger Klijn ziet daarin een „trend”: gemeenten sturen liever op fusies, dan dat ze nieuwe verenigingen stimuleren. „Vanuit onze achterban horen wij vaak dat wordt gezegd: ‘kijk maar of je daar kan aanhaken’, zodat er minder nieuwe ruimte gebruikt hoeft te worden. Zonder dat gekeken wordt of die verschillende verenigingen wel bij elkaar passen.”
De gemeente Amsterdam zegt in een reactie niet in te gaan op individuele casussen, maar zich in te zetten om „zoveel mogelijk sportvoorzieningen in de bestaande en de nieuwe stad te ontwikkelen. Dat kan ook bij bestaande sportvoorzieningen zijn of door aan te sluiten bij een bestaande vereniging.”
De problematiek bestaat ook buiten de stad. In het Brabantse Loosbroek merkte Eli van Beekveld (61) dat toen zij het plan opvatte voor de oprichting van een ‘omnivereniging’ (een vereniging voor verschillende sporten). Van Beekveld was al voorzitter van de plaatselijke voetbalvereniging, en de korfbalvereniging huurde daar accommodatie. Toen er in 2016 een tennisclub opgericht zou worden, leek het de verschillende bestuurders „leuker én makkelijker” om dat samen op één plek te doen. Leuk vinden ze het nog steeds, makkelijk werd het niet.
Het duurde zes jaar voordat het nieuwe sportpark open kon. Want ook Van Beekveld, werkzaam als innovatiestrateeg bij een kinderopvangorganisatie, werd „heen en weer” gestuurd met haar vraag voor ondersteuning bij het opzetten van een nieuwe sportvereniging. „Ik begon bij de KNVB, die deed dat altijd. Maar die gaf aan dat dat tegenwoordig bij gemeenten ligt. De gemeente zei vervolgens dat óók niet te doen. Ik vroeg letterlijk: bij wie moet ik dán zijn? Daar wist niemand het antwoord op.”
Inmiddels heeft Sportclub Loosbroek 600 leden die daar zes sporten kunnen beoefenen: tennis, voetbal, korfbal, wielersport, ‘bootcamp light’ voor ouderen en jeu de boules. Van Beekveld heeft besloten te stoppen als voorzitter en zoekt een opvolger, maar dat blijkt lastig. „Iedereen heeft gezien hoeveel werk en moeite het kost en dat er maar weinig hulp is.”
Volgens Boer van de kanovereniging in Amsterdam waren er vroeger „altijd geitenpaadjes” te bedenken, maar zijn die er nu niet meer. Neem de zeecontainers die ze op Zeeburg en IJburg mocht gebruiken. „Je mag tegenwoordig geen containers meer op de kade zetten. Ik kan geen heel clubhuis bouwen op eigen kosten, en al helemaal niet bestieren. Dat geeft alleen maar ellende met onderhoud, bardiensten, vergunningen en douches om schoon te houden.” Voorheen kreeg ze de notariskosten vergoed, nu moet dat uit eigen zak. „Dat kost zo een paar duizend euro.”
Hoewel ze de wanhoop soms nabij is, wil Boer niet aan opgeven denken. De vereniging komt er heus wel, zegt ze vastberaden, „desnoods trek ik mijn spaarrekening leeg”. „Ik wil dit zo graag nog één keer voor mijn buurt betekenen. Ik ben al 80, hè, dus dit wordt wel de laatste vereniging die ik opzet.”
Dan trekt ze met één hand een kano uit het houten schuurtje in haar tuin en tilt hem naar het water aan de overkant van haar straat. Ze hupt er soepel in, zet zich af tegen de steiger en glijdt het water op.
Uit de onlangs gepubliceerde Miljoenennota blijkt dat het kabinet voornemens is komend jaar 25,5 miljoen euro in sport te investeren, oplopend tot een structurele (dat wil zeggen: jaarlijkse) investering van 41 miljoen vanaf 2032. Het meeste geld gaat naar de BOSA, een subsidie waarmee verenigingen tot 20 procent van hun kosten voor accommodatie vergoed kunnen krijgen. Alleen: de BOSA kent een beperkt budget waardoor sportverenigingen met elkaar concurreren om subsidie.
Voor de sportsector, waar de behoefte aan structurele investeringen groot is, zal het kabinetsvoornemen een teleurstelling zijn: in het regeerakkoord van begin dit jaar schreef het kabinet nog structureel 50 miljoen te willen investeren. Bovendien staat tegenover de investeringen een bezuinigingsmaatregel van 250 miljoen euro die het kabinet-Schoof eerder invoerde op sportsubsidies.
Sportkoepel NOC-NSF noemt de investeringen uit de Miljoenennota een „stap vooruit, maar onvoldoende”. „De mate van investering is nog niet het herstel dat de sportsector nodig heeft.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie