Het kabinet en Tata Steel nemen langer de tijd om afspraken te maken over staatssteun voor de verduurzaming van de staalfabriek in IJmuiden. Een ingreep van een Noord-Hollandse milieutoezichthouder heeft voor nieuwe onzekerheid gezorgd.
Eigenlijk hadden het kabinet en Tata Steel uiterlijk deze maand een handtekening willen zetten onder afspraken over maximaal 2 miljard euro aan overheidssteun, nadat een jaar geleden al voorlopige afspraken werden ondertekend, maar de uiterste datum voor een deal wordt nu vooruitgeschoven naar 1 maart 2027.
Eerder dit jaar liet de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied weten dat het twee belangrijke fabrieksonderdelen van Tata wil dwingen tot sluiting. Deze kooksfabrieken stoten al jarenlang te veel vervuilende stoffen uit en zijn volgens de toezichthouder ook niet meer te repareren.
Dat heeft de gesprekken over de miljardensteun bemoeilijkt, want in de verduurzamingsplannen zou een van deze twee fabrieken in 2030 sluiten en de andere pas vele jaren later. Nu moeten de plannen worden herzien, maar het is nog niet duidelijk wanneer de kooksfabrieken precies dicht moeten en hoe de staalproductie dan verder kan.
Daarom kan het kabinet nog geen knoop doorhakken over staatssteun en kan Tata Steel ook nog geen financiële beslissing maken over een eigen investering in vergroening, zegt een bron die nauw betrokken is bij de onderhandelingen.
Zowel het kabinet als Tata Steel zeggen dat het doel hetzelfde blijft: komen tot een overeenkomst die leidt tot uitstootvermindering en gezondheidswinst voor omwonenden. Het nemen van tijd maakt het mogelijk om dat "zorgvuldig en constructief" te doen, schrijft Tata Steel vrijdag in een verklaring.
Nu het opnieuw langer duurt om tot afspraken te komen, is de kans verkeken dat alle nieuwe fabrieken van Tata Steel al in 2030 staan te draaien. Een woordvoerder van het bedrijf zegt nog niet te kunnen zeggen wanneer dat dan wel het geval zal zijn: "Dat gaan we de komende periode verder uitwerken."
Over de staatssteun aan Tata Steel wordt al jarenlang onderhandeld. Wat begon als een poging om de CO2-uitstoot van de staalfabriek sneller omlaag te krijgen, kwam steeds meer in het teken te staan van de uitstoot van andere milieuvervuilende stoffen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt namelijk dat omwonenden van Tata Steel nu vaker ziek worden en eerder doodgaan door de vervuiling van de fabriek.
Een jaar geleden kwamen Tata Steel en de overheid tot voorlopige vergroeningsafspraken. Daarbij beloofde het toenmalige kabinet om maximaal 2 miljard euro te steken in verduurzaming van de fabriek, terwijl Tata zelf 2 tot 4,5 miljard euro inlegt.
De staalfabrikant wil een deel van het staal maken met aardgas in plaats van kolen. Later moet ook nog de stap worden gezet naar biogas of groene waterstof, om de CO2-uitstoot verder terug te dringen. Verder worden andere stappen genomen om vervuiling tegen te gaan, zoals het overkappen van grondstoffenvelden. Momenteel is Tata Steel goed voor ongeveer 5 procent van de Nederlandse CO2-uitstoot, dus vergroening kan veel winst opleveren in aanloop naar de klimaatdoelen van 2030 en daarna.
Maar de onderhandelingen over de staatssteun werden de afgelopen tijd steeds complexer, ook omdat Tata Steel nu strafrechtelijk wordt vervolgd voor opzettelijke milieuvervuiling. Volgens kritische omwonenden moeten de onderhandelingen over staatssteun daarom worden gestopt.
Maar voor het kabinet is die vervolging vooralsnog geen reden om de gesprekken te stoppen. In november vindt een eerste zitting plaats in de strafzaak, die vermoedelijk jaren zal duren.
Ook de problemen rond het gebruik van staalslakken spelen een belangrijke rol in de onderhandelingen. Tata Steel is naarstig op zoek naar een manier om nog van dit restproduct af te komen, nu gebruik in de Nederlandse weg- en waterbouw steeds meer aan banden ligt.
Een grote groep economen schreef eerder dit jaar dat staatssteun aan Tata Steel risicovol is en kan leiden tot een 'subsidiefuik', waarbij steeds meer overheidsgeld nodig is om het bedrijf overeind te houden. Ook daarom adviseerde het ministerie van Financiën om tegen het sluiten van de voorlopige afspraken te stemmen, bleek uit een intern advies.
Vakbonden en werknemers van Tata Steel pleiten juist voor vergroeningssteun om banen te behouden in de fabriek, waar nu ongeveer 9.000 mensen werken. Ook wijzen sommige experts op het strategische belang van staalproductie. Duurzaam staal is bijvoorbeeld hard nodig in de energietransitie, vinden zij.
In de Tweede Kamer is een ruime meerderheid voor steun aan de verduurzaming van Tata Steel, bleek tijdens een debat in april. Alleen de Partij voor de Dieren en Volt zijn helemaal tegen. Verschillende andere partijen riepen het kabinet op om hardere afspraken te maken over de gezondheid in de omgeving.
Source: Nu.nl economisch