Het is de overheid en Tata Steel niet gelukt om binnen een jaar tot een definitief akkoord te komen over 2 miljard euro aan staatssteun voor de staalfabriek in IJmuiden. De onderhandelingen worden ‘tot maart’ verlengd.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Dat schrijft het kabinet vrijdag in een brief aan de Tweede Kamer. De belangrijkste reden voor de vertraging is dat afgelopen jaar duidelijk is geworden dat de staalfabriek in IJmuiden de twee vervuilende kooks- en gasfabrieken versneld zal sluiten. In een apart persbericht benadrukt Tata Steel dat ook de onzekerheid over het gebruik van staalslakken het voor hen nu lastig maakt om hun handtekening te zetten onder het akkoord voor staatssteun in ruil voor vergroening.
Vorig jaar tekenden Tata Steel, het kabinet en de provincie Noord-Holland een intentieverklaring die zou moeten leiden tot de grootste staatssteunoperatie in de recente geschiedenis: 2 miljard euro subsidie voor één bedrijf. In ruil daarvoor moet Tata zelf tussen de 2 en 4,5 miljard euro investeren in het versneld vervangen van één van de twee hoogovens door een installatie om ‘groen staal’ te maken. Van de subsidie is 600 miljoen euro bestemd voor het nemen van ‘bovenwettelijke maatregelen’ om de vervuiling van de fabriek terug te dringen.
De intentieverklaring kent verschillende open eindjes en ontbindende voorwaarden. Terwijl de onderhandelingen over al die technisch ingewikkelde punten afgelopen jaar liepen, kwam Tata Steel herhaaldelijk negatief in het nieuws, wat het sluiten van een definitief akkoord verder compliceert.
De belangrijkste ontwikkeling is de discussie over de kooks- en gasfabrieken, schrijft het kabinet. Daarbij heeft de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied afgelopen jaren zoveel overtredingen van de milieuvergunning geconstateerd, dat de dwangsommen zich bleven opstapelen. Gedwongen sluiting was de enige logische vervolgstap, maar daarvoor was wel een juridische procedure nodig die jaren kan duren. Tata nam daarop de vlucht naar voren en kondigde dit voorjaar zelf aan de twee fabrieken versneld te gaan sluiten.
Die versnelde sluiting wordt door het kabinet als goed nieuws gezien omdat de vervuiling van de fabriek dan sneller wordt teruggedrongen. Nadeel is dat de hele maatwerkafspraak inmiddels zo is vertraagd, dat het beoogde klimaatdoel (een flinke extra reductie van de Nederlandse CO2-uitstoot in 2030) wel pas later gehaald kan worden.
Alleen is tot op de dag van vandaag onduidelijk wanneer dat dan precies gaat gebeuren. Het kabinet stelt nu dat Tata en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied daarvoor nog meer tijd nodig hebben. Zij moeten uitwerken welke milieuvergunningen nodig zijn om de kooks- en gasfabrieken ‘veilig en verantwoord’ te kunnen sluiten. Met dat laatste wordt een oplossing bedoeld waarbij sluiting van de fabrieken niet betekent dat de staalproductie van Tata in zijn geheel komt stil te liggen.
In de persverklaring van Tata noemt het bedrijf dus ook de staalslakken als prominent pijnpunt. Staalslakken zijn een afvalproduct van de staalindustrie. Dat afval is in het verleden op grote schaal gebruikt als grondstof voor wandel- en fietspaden en in de wegenbouw. Door groeiende zorgen over de zware metalen in de staalslakken, is er sinds juli 2025 een tijdelijk verbod op het toepassen daarvan. Het kabinet zet in op een definitief verbod wat voor Tata zou neerkomen op een verlies van vele miljoenen aan inkomsten. Tata wil daarover zoveel mogelijk duidelijkheid voor het een handtekening zet.
En dan was er nog de strafrechtelijke vervolging van Tata wegens het ‘moedwillig schaden’ van de volksgezondheid in IJmuiden. Die werd afgelopen juli bekend en was in de intentieverklaring opgenomen als mogelijke grond voor ontbinding. Maar zolang er van een veroordeling nog geen sprake is, ziet het kabinet daar in elk geval geen reden toe, schrijft het in de Kamerbrief.
Dus wordt er door onderhandeld. Een eventuele veroordeling van Tata Steel kan nog jaren op zich laten wachten. Welke consequenties dat tegen die tijd zou kunnen hebben voor een eventuele maatwerkafspraak, blijft vooralsnog onduidelijk.
Een woord dat afgelopen jaren bij herhaling terugkwam in de kritiek op een maatwerkafspraak was: ‘subsidiefuik’. Daar dreigt Nederland volgens velen in te zwemmen wanneer het over de brug is gekomen met de eerste miljarden. Als de groene staalfabriek niet rendeert, zou Nederland zich genoodzaakt zien wederom de buidel te trekken om het bedrijf toch maar overeind te houden.
Daarover is het kabinet minder bezorgd, omdat Tata zelf een grote investering zal moeten doen. Bovendien mag de afspraak pas doorgaan als Brussel oordeelt dat er geen sprake is van ongeoorloofde staatssteun. Daarvoor moet Tata aantonen dat het verdienmodel op lange termijn levensvatbaar is en Nederland dus niet feitelijk een zombiebedrijf overeind houdt.
Het doel van het kabinet is op dit moment om eind dit jaar een concept maatwerkafspraak naar Brussel te sturen. Dat zou genoeg tijd moeten geven om de verklaring voor 1 maart te tekenen. De deal is pas definitief als ook de Tweede Kamer ermee instemt.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant