AI-apocalyps Hoe zal de AI-apocalyps eruit zien? Wordt de mensheid vernietigd door boosaardige robots of toch maar gewoon door een kernoorlog? Sciencefictionfilms uit Hollywood leverden al de scenario’s voor de wereldondergang voordat AI in het dagelijks leven een rol ging spelen.
De vraag of AI de mensheid kan uitroeien, werd afgelopen weken volop bediscussieerd.
Maar hoe zou die AI-apocalyps er dan uitzien?
De werkelijkheid had nog geen voorbeelden, maar Hollywood heeft die al decennia.
Hij bestaat al bijna een halve eeuw, maar dook afgelopen weken ineens weer opvallend vaak op. De T-800, de glimmend stalen robot met de roodgloeiende ogen, is begin jaren tachtig tijdens een koortsige nacht door regisseur James Cameron bedacht, en werd in 1984 voor de eerste keer door Arnold Schwarzenegger in de film Terminator belichaamd. Maar afgelopen september was de T-800 een van de populaire afbeeldingen in de discussie over een naderend einde der tijden als gevolg van AI.
Je kunt het toeval noemen, of gewoon de tijdgeest. De tweede Terminator-film (1991) vierde begin september zijn 35-jarige jubileum met een herlancering in de bioscopen. Een week later bleek de sciencefictionfilm – over het menselijk verzet tegen de kwaadaardige artificiële superintelligentie Skynet – precies te passen bij een mondiale golf van ondergangsgevoelens. Die werd ontketend nadat Dario Amodei, CEO van AI-concern Anthropic, in zijn essay ‘We must pace the frontier‘ had gesuggereerd dat er een mogelijkheid bestond dat de mensheid door AI zou worden vernietigd.
Eindtijdverkondigingen zijn natuurlijk niets nieuws, maar wil een apocalyptisch toekomstbeeld aanslaan, dat moet je er wel de juiste beelden voor hebben. Dus: hoe zou die AI-apocalyps, zoals het ondergangsscenario van Dario Amodei ook wel wordt genoemd, er dan uit gaan zien?
Albrecht Dürer, Vier ruiters van de Apocalyps, 1498.
Wat dat betreft was het in vroeger tijden eenvoudiger. In de late Middeleeuwen waren een paar geschilderde skeletten of duivels al voldoende om het einde der tijden op te roepen. Moderne ondergangsfantasieën vonden hun beste beelden dan weer vooral in de werkelijkheid. Eind 20ste eeuw hoefde alleen maar een grote paddenstoelvormige wolk afgebeeld te worden en iedereen wist hoe het zover had kunnen komen: een uit de hand gelopen kernoorlog natuurlijk.
Met de AI-apocalyps blijkt dat ingewikkelder. De huidige werkelijkheid met AI heeft anno 2026 namelijk nog maar weinig echt zichtbare schade opgeleverd. Kernbombeelden uit recente decennia kunnen natuurlijk van stal worden gehaald, omdat AI ook voor een echte oorlog zou kunnen zorgen. De nieuwe Netflix-documentaire The AI-doc. Or how I became an apocaloptimist doet iets dergelijks, maar de paddenstoelwolken ogen in dit geval ook nogal oldskool.
Still uit I, Robot (2004).
Gelukkig is Hollywood er nog. Daar zijn afgelopen decennia genoeg films over de gevaren van AI geproduceerd, die verbijsterend op de hedendaagse discussies vooruitlopen. Onder de meest recente zijn de twee laatste delen van Mission: Impossible uit 2023 en 2025, die qua scenario heel goed in 2026 passen. Net als in de waarschuwing van Amodei gaat het hierin om een artificiële superintelligentie, de entiteit, die zich zelfstandig maakt en zich tegen de mensheid keert – in de film vormgegeven als een soort stralend alziend oog.
Heel herkenbaar blijkt ook het plot van de film I, Robot (2004). Daarin gaat het om vriendelijk ogende robots, ontwikkeld om het dagelijks leven aangenamer te maken, maar die uit zorg over de vernietigende kracht van de mens besluiten om die mens te vernietigen. The Matrix (1999) weet de opkomst van AI al jaren van een filosofische laag te voorzien: in de film opereren in pak gestoken AI-agenten als onvervalste killing machines, ze willen de mens onwetend houden over dat hij in feite al heel lang door een technologische superintelligentie wordt beheerst.
Dit soort sciencefictionfilms zijn voor een groot deel minstens twintig jaar oud, maar uitgerekend zij leveren de begeleidende scenario’s en beelden voor de discussie over de gevaren van de nieuwe AI-technologieën: van subtiele manipulatie van mensen door een communicerende AI tot het creëren van nieuwe biochemische wapens en het uitlokken van een kernoorlog met Rusland, om maar drie scenario’s te noemen die eerst in Hollywood en nu in het echte leven bediscussieerd worden.
Het zorgt voor een verwarrende mix tussen feit en fictie, maar die mix is minder vreemd dan hij op het eerste gezicht lijkt. Veel van de AI-techbros zijn opgegroeid met scifi uit Hollywood of, in het geval van OpenAI-CEO Sam Altman, de boeken van Isaac Asimov – die op hun beurt weer aan de basis van films als I, Robot stonden. Als ze over de gevolgen van hun eigen creaties spreken, lijkt hun taalgebruik op diezelfde scifi-verhalen, of het nu in hun belofte van het hoogste technologische geluk of de schetsen van het grootste onheil is.
Test voor een atoombom in 1946 op Bikini Island.
Misschien is het daarom wel dat in AI-ondergangsdiscussies de werkelijkheid de scifi-fantasie lijkt te volgen, in plaats van andersom. Zelfs de oplossing van de AI-techbedrijven blijkt bij oude Hollywood-scifi terug te vinden. De techniek is op zichzelf niet goed of slecht, het hangt van de menselijke controle af of hij ons zal helpen of vernietigen, stelde Dario Amodei deze week opnieuw in zijn toespraak voor de VN.
In die zin is het niet eens vreemd dat uitgerekend de T-800, misschien wel de meest iconische AI-robot van Hollywood, als afbeelding te vinden was bij de discussies. In 1984 is Schwarzeneggers T-800 uit de eerste Terminator nog een vervaarlijke moordmachine, maar in het vervolg van 1991 beschermt de T-800 een hulpeloze jongen die door superintelligentie Skynet wordt bedreigd. Deze karakterverandering is het gevolg van een herprogrammering door menselijke rebellen vanuit de toekomst, waardoor de moordenaar een beschermer wordt.
Het onbeheersbare beheersbaar maken; scifi-specialist James Cameron had de oplossing 35 jaar geleden al. Of Cameron inmiddels bij Amodei is uitgenodigd om over AI-controle te spreken, is niet bekend. Wel zou hij aan een zevende Terminator-film werken, waar de T-800 misschien niet eens meer in voor zou komen. Het wordt er niet makkelijker op, zei hij vorig jaar in een interview: de ontwikkelingen in de werkelijkheid gaan inmiddels sneller dan de fantasie van filmmakers kan bijbenen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie