Op CDU-verkiezingsposters in Berlijn stonden vorige week teksten als „Berlijn blijf stabiel” en „Voor een land om weer trots op te zijn”. Nietszeggende slogans van de volkspartij van de kanselier, het klassieke centrumrechts dat samen met de centrumlinkse SPD sinds 1945 garant staat voor welvaart en vrede. Er zit geen richting in, geen toekomstbeeld, geen plan. Niets dat mensen motiveert, en nul acceptatie van het feit dat alles wat de CDU maar blijft verkondigen – dat de markt alles regelt, dat industriepolitiek ook nu nog een links dingetje is, dat schulden per definitie slecht zijn en dat ‘woke’ het grootste gevaar is voor de samenleving – allang door de realiteit is ingehaald. Alle Duitse verkiezingsuitslagen deze maand, ook in Berlijn, tonen dat de CDU zèlf door de werkelijkheid is ingehaald. Geen affiche vatte de futloosheid en centrumrechtse samengeknepen-billenpolitiek beter samen dan deze: „Muss man wohl wieder CDU wählen”, moeten we dan maar weer op de CDU stemmen, zucht.
Middenpartijen in heel Europa moeten hiervan leren, als ze niet op dezelfde manier willen verdampen en plaatsmaken voor extreemrechts of -links. Uit onderzoek blijkt dat extreemrechtse partijen in 31 Europese landen nu 23 procent van de stemmen halen. Tien jaar geleden was dat 10 procent. Overal dunt het midden uit en versplinteren partijen. Regeringen zijn coalities van steeds meer partijen, waardoor beleid steeds minder op heldere keuzes rust en meer op ingewikkelde compromissen. Partijen beloven iedereen steeds meer de hemel, maar spelen het steeds minder klaar om hun beloften waar te maken. Dingen stagneren. De frases van het midden klinken steeds holler. De flanken, vooral extreemrechts maar ook extreemlinks (zie ook Frankrijk), springen in het gat. Hét politieke gevecht, stelt politicoloog Cas Mudde terecht, gaat intussen niet meer tussen links en rechts in de democratie, maar om de democratie zelf.
Sommigen zeggen dat extreemrechtse partijen ‘gematigder’ worden. Soms, ja. Maar vaker worden extremistische ideeën en gedrag mainstream. In Oostenrijk, waar de FPÖ tien jaar geleden nog een partijlid (tijdelijk) afstrafte omdat hij naziliederen zong, publiceerde een FPÖ-gemeenteraadslid in Innsbruck lijsten van kinderen met buitenlandse voornamen met een oproep tot „remigratie”. Andere partijen protesteerden, maar toen de FPÖ hen ‘woke’ noemde, zwegen ze bedremmeld. Het gemeenteraadslid zit er nog. In Nederland rollen talkshows dagelijks de rode loper uit voor Mona Keijzer met haar groeiende moslimobsessie. En toen de Duitse AfD vorig jaar stiekem ‘remigratie’ besprak, verontschuldigde zelfs de partijleider zich. Maar nu middenpartijen zelf het vórige ‘te extreme’ plan van de AfD hebben omarmd – asielcentra buiten Europa – agendeert de AfD remigratie opnieuw. Net als andere extreemrechtse partijen in Europa, trouwens. Nog even, en middenpartijen maken dat ook mainstream. Waarna extreemrechts…, enzovoort.
Het zijn niet extreemrechtse partijen die matigen, het zijn centrumpartijen die achter extreemrechts aanlopen, legde CSU-minister Markus Blume eens uit: „De AfD inhalen werkt niet. De regel ‘Du kannst ein Stinktier nicht überstinken’ werkt nog steeds. Iedereen die het probeert, ontdekt dat hij zichzelf daarmee alleen maar bevuilt.”
Waar staan middenpartijen nog voor? Dat is de hamvraag. Het politieke midden wordt één braakliggend gebied. Het is te absurd voor woorden: daar waar de meeste kiezers zitten, is nog nooit zoveel plek geweest als sinds de volkspartijen zijn vertrokken – en die partijen zijn sinds hun vertrek geslonken. Er is alle ruimte voor fatsoenlijke, gematigde partijen die niet alleen migratie aankaarten maar ook sociale kwesties die kiezers veel meer bezighouden – zorg, huisvesting, pensioenen. Partijen die extremisme bevechten, de democratie verdedigen en willen samenwerken met andere partijen die hetzelfde doen.
Sommige sociaaldemocratische partijen, die electoraal eerder werden afgestraft dan centrumrechts en eerder met de billen bloot moesten, lijken dit te begrijpen. In het VK, Denemarken, en vorige week in Mecklenburg en Zweden wierpen zij een dammetje op tegen extreemrechts, door zelf min of meer stand te houden – al heel wat, tegenwoordig. In het VK, Denemarken, en vorige week in Mecklenburg en Zweden wierpen zij een dammetje op tegen extreemrechts, door zelf min of meer stand te houden – al heel wat, tegenwoordig. In Zweden kromp extreemrechts zelfs. Dat was, als je bedenkt wat er allemaal op het spel staat, het beste nieuws van afgelopen week.
Laten we hopen dat een heleboel anderen zich hierdoor laten inspireren.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie