Zou de redding zomaar opeens uit de polder komen? De geruchten zijn er al maanden, weet Marike Stellinga. Wat ze ook weet: daar is een ingrijpende belastinghervorming voor nodig.
Zou de redding zomaar opeens uit de polder komen? Als een Super Grover die landt in Den Haag en daar het kabinet-Jetten uit zijn loopgraven lokt?
De geruchten zijn er al maanden. Vakbonden en bedrijvenclubs zouden met elkaar praten over een akkoord over uitkeringen en de economie, schreef De Telegraaf half augustus. En begin deze week lekte uit in NRC dat een commissie van de SER, hét polderinstituut bij uitstek, heeft bedacht hoe de toeslagen grotendeels kunnen worden afgeschaft.
Daarvoor is een ingrijpende belastinghervorming nodig. Waarover de vakbonden, bedrijven, beleidsambtenaren en wetenschappers het in de Sociaal Economische Raad (SER) eens zijn geworden met elkaar. Het plan moet nog worden voorgelegd aan de achterbannen van de vakbonden en de bedrijvenclubs.
Als beide deals daadwerkelijk lukken, kan dat een doorbraak zijn. Maar alleen als vakbonden en bedrijven laten zien dat ze bereid zijn zelf ook pijn te nemen, en niet een hoge rekening naar de schatkist schuiven. Deals sluiten op kosten van anderen is makkelijk. Wat Nederland nodig heeft, zijn moedige polderbazen en politici met inschikbereidheid en hervormingszin.
Dat die er nog zijn, bewezen het kabinet en de Tweede Kamer met het stikstofplan waarvoor oppositiepartij Pro haar steun heeft uitgesproken. Maar er is meer nodig. En of dat stikstofplan tot uitvoering komt, is de vraag nu het kabinet in onenigheid is verzand over de begroting en het belastingplan van volgend jaar.
Kan de polder helpen? Wat zou in zo’n akkoord moeten staan?
Hans Borstlap (CDA) weet het wel. Hij was lid van de Raad van State en voorzitter van de commissie-Borstlap die in 2020 adviseerde flexwerk in te dammen en mensen met een vast contract minder te belasten én minder te beschermen. Hij oppert een omgekeerd akkoord van Wassenaar. Geen loonmatiging maar loonstijging.
„Als vakbonden en werkgevers afspreken de lonen te verhogen, kan het kabinet toeslagen afbouwen en de belasting op werk verlagen. Zodat meer werken weer gaat lonen. Die toeslagen zijn nodig omdat de lonen te laag zijn, en voor die toeslagen moet weer belasting worden geheven. Dit is rondpompen van geld.”
Tegelijkertijd moet de sociale zekerheid worden verbouwd, vindt Borstlap. Hij oppert een soberder basisuitkering van de overheid voor àlle werkenden die werkloos of arbeidsongeschikt zijn. Vakbonden en bedrijven kunnen aanvullende uitkeringen afspreken in in cao’s. Net zoals staatspensioen AOW nu wordt aangevuld via pensioenfondsen. Iedereen krijgt een scholingsbudget met de plicht zich bij te scholen.
Ook Jeroen Dijsselbloem (Pro), burgemeester van Eindhoven en oud-minister van Financiën, ziet een polderakkoord met het kabinet voor zich. „Sluit met het bedrijfsleven een investeringspact. Zoals wij in Eindhoven in het klein hebben gedaan. Bedrijven in onze regio betalen mee aan de bouw van woningen, tunnels en fietsbanen. Dat nationale pact kan ook over lagere belastingen gaan.”
Pak het vooral praktisch aan, zegt Dijsselbloem. „Laten we niet wéér lang discussiëren over de regels voor een nieuwe investeringsinstelling.” Bij het advies van Peter Wennink over onze toekomstige welvaart zit een bijlage met potentiële investeringsprojecten. „Soms is er een overheidsgarantie nodig, soms regelgeving, soms geld. Ga die lijst afvinken. Ga sleutelen. Hoe kan je pensioenfondsen en particulieren stimuleren om mee te doen?” En als de overheid meer wil investeren, bijvoorbeeld in infrastructuur, moet er ruimte worden gemaakt op de begroting, zegt Dijsselbloem, door uitgaven aan de zorg of de sociale zekerheid af te remmen.
Wat denk ik? De politieke stilstand duurt nu al zo lang dat elke stap vooruit inmiddels welkom is. Maar een plan dat Nederland echt vooruit helpt, moet niet alleen kijken naar bedrijven en mensen die werken. In een vergrijzend land is er ook een pact nodig tussen gepensioneerden en werkenden.
Zie de vergrijzing niet als een probleem maar als een verrijking: er zijn bijvoorbeeld genoeg vitale, slimme zeventigers die willen helpen om de proppen uit vastgelopen vernieuwingsprojecten te duwen, zoals het vergroenen van bedrijventerreinen of het bouwen van nieuwe wijken. Probleemoplossers.
Met een relatief krimpende beroepsbevolking lijkt het me ook volkomen logisch van welvarende ouderen een extra bijdrage aan de stijgende overheidsuitgaven te vragen. Ik bedoel niet degenen met een karig pensioen.
In het coalitieakkoord kwam veel zuur bij werkenden terecht: soberdere uitkeringen, later met pensioen, hogere belasting. Een advies om welvarende gepensioneerden met een groot aanvullend pensioen en vermogenden wat meer belasting te laten betalen en zo de lasten van de vergrijzing beter te verdelen, negeerden D66, VVD en CDA.
Sindsdien blijft de discussie zich toespitsen op het vangnet voor werkenden. Dat is de afgelopen decennia al sterk versoberd: de werkloosheidsuitkering daalde van maximaal zeven jaar in 2002 naar maximaal twee voor wie al decennia werkt. Een halvering naar één jaar zoals het kabinet wil, levert maar mondjesmaat extra werkenden op, concludeerde het Centraal Planbureau deze week. De groep die lang genoeg werkt om meer dan één jaar een uitkering te krijgen, is zo groot niet.
Er is brede consensus dat de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA dringend moet worden hervormd: die is te ingewikkeld, er zijn uitvoeringsproblemen en de instroom is erg hoog. „Louter bezuinigen lost die problemen niet op”, zegt hoogleraar Pierre Koning, gespecialiseerd in sociale zekerheid. „Internationaal vergeleken is onze sociale zekerheid niet per se heel royaal.” Wat wel nodig is: vereenvoudiging.
De focus van alle heisa sinds het aantreden van het kabinet-Jetten is kortom wat mij betreft te smal: wie Nederland echt vooruit wil helpen, moet het zuur spreiden en niet grotendeels bij werkenden leggen. Ik vermoed dat veel welvarende gepensioneerden zo’n extra bijdrage best begrijpen, nu nog moedige politici die het durven verkopen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie