Demonstratie De vrees voor militaire dienstplicht is brandstof voor de jaarlijkse vredesmanifestatie, zondag in Amsterdam, zeggen betrokkenen. „Straks word je opgeroepen je leven te geven voor een oorlog waar je zelf niks over te zeggen hebt.”
Conferentie van de Nieuwe Vredesbeweging, in maart 2025.
Een zegen wil hij het niet noemen. Maar Willem de Haan (69) kan ook niet zeggen dat hij enorm baalt van de discussie over herinvoering van de dienstplicht.
Willem de Haan draaide in 1979 twaalf maanden de gevangenis in voor het weigeren van iedere vorm van militaire dienst. De dienstplicht was toen dé brandstof voor de massale vredesdemonstraties, herinnert hij zich. „Het dwong jongeren een keuze te maken: ga ik wel of niet? Dat had een groot mobiliserend effect.”
Met het einde van de Koude Oorlog en het opschorten van de dienstplicht bleef ook van de vredesbeweging niet veel meer over dan een waakvlammetje, bewaakt door oude rotten als De Haan die zich bleven uitspreken tegen militaire interventies.
Maar nu er oorlog woedt in Europa, de Nederlandse regering burgers oproept tot het inslaan van noodpakketten en eerder deze maand plannen presenteerde voor een mogelijke opkomstplicht, ziet De Haan iets wat hij lange tijd niet meer heeft gezien: jongeren beginnen zich te roeren.
In Duitsland is het al te zien. Daar protesteerden duizenden scholieren tegen een Defensie-enquête die zij verplicht zijn in te vullen, voor het geval ze ooit gerekruteerd worden. In Nederland is er ook zo’n vragenlijst van de krijgsmacht – vrijwillig in te vullen, maar toch. „Dat zet iets in gang bij jongeren”, zegt De Haan. „Hopelijk gaan we dat zondag al zien.”
De jaarlijkse manifestatie voor vrede, zondag op de Dam in Amsterdam, wordt georganiseerd door de Nieuwe Vredesbeweging en twee grote jongerenorganisaties: jongerenvakbond FNV Young & United en de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). De dreigende opkomstplicht is, zeggen de voorzitters van beide clubs, een belangrijke reden voor een „nieuwe, door jongeren gedragen vredesbeweging”.
Defensie marcheert het leven van scholieren en studenten binnen, zegt voorzitter Evy Kras van de studentenvakbond. Op hogescholen en universiteiten kunnen studenten een minor ‘weerbaarheidstraining’ volgen, zes maanden tegen een maandsalaris van 2.300 euro. „Voor studenten is dat veel geld.” Vijftienjarigen kunnen op mbo-niveau een VeVa-opleiding (Veiligheid en Vakmanschap) doen die voorsorteert op een baan bij Defensie. De opleiding is, op aandringen van Defensie, onlangs ingekort om sneller nieuw personeel af te leveren.
Op straat, op tv, op Instagram krijgen jonge werkenden de oproep zich aan te sluiten bij ‘generatie D” of hun „saaie kantoorbaan” in te wisselen voor werk vol avontuur, zegt Neele Boelens, voorzitter van FNV Young & United. „Dat je die baan met de dood kunt bekopen, dát zegt niemand er even bij.”
Er wordt hard getimmerd aan de weg naar oorlog, vindt studentenleider Kras. „Vrede wordt niet eens meer als optie genoemd.”
Door plannen voor een eventuele opkomstplicht groeit de actiebereidheid, merkt Josephine de Haas, voorzitter van de Amsterdamse studentenvakbond ASVA. „Veel jongeren worden daar ontzettend bang van. Het maakt de dreiging heel tastbaar: straks word je opgeroepen je leven te geven voor een oorlog waar je zelf niks over te zeggen hebt.”
Ook ‘Gaza’ heeft jongeren wakker geschud, zegt Wendela de Vries van de vredesgroep Stop Wapenhandel. De manifestatie van zondag krijgt veel steun van clubs als ‘Dutch Scholars for Palestine’ of ‘Tilburg4Palestine’, die eerder op universiteiten tegen Israëlisch geweld protesteerden. „Door die protesten zijn zij bij het onderwerp militarisering betrokken geraakt”, zegt De Vries. Ze ziet die nieuwe betrokkenheid terug in steun voor de campagne Stop de Oorlogskoorts, die de aanloop vormt naar de demonstratie van zondag. Een petitie van het initiatief is in anderhalve week zo’n 12.000 keer ondertekend.
Ook de Tweede Kamerfractie van de SP schaarde zich erachter, wat de Kamerleden op veel kritiek kwam te staan. Jan Paternotte (D66) verweet SP’er Jimmy Dijk vorige week in de Kamer dat hij naar de demonstratie van zondag gaat. „De boodschap is daar alsof Nederland zou escaleren tegen Rusland, maar Poetin is de agressor”, zei Paternotte. Jimmy Dijk reageerde woedend en vond dat hij werd „weggezet” alsof hij „Poetin steunt”.
De SP is vooralsnog de enige partij in de Kamer die zich aan de demonstratie durft te verbinden. Pro, de grootste oppositiepartij, houdt doelbewust afstand. Dat komt, zegt Pro-Kamerlid Kati Piri, omdat de Nieuwe Vredesbeweging een van de organisatoren is. „En die heeft standpunten over Oekraïne die wij niet delen. Zoals het standpunt dat er twéé schuldigen aan deze oorlog zouden zijn, en dat wij moeten stoppen met het geven van wapens aan Oekraïne. Dat is het Kremlin-narratief en daar staan wij lijnrecht tegenover.”
Volgens Willem de Haan, woordvoerder van de Nieuwe Vredesbeweging, klopt daar weinig van. „Wij vinden helemaal niet dat er twee schuldigen zijn. Wij zeggen alleen: kijk ook naar de voorgeschiedenis van deze oorlog, namelijk de uitbreiding van de NAVO richting het oosten. Dat is onverstandig geweest. Daarmee zeggen we niet dat Rusland een punt heeft. De inval in Oekraïne is schandalig.”
Opvallend genoeg steunt Protest, de jongerenbeweging van Pro, de vredesdemonstratie wél. „Bij onze leden leeft dit enorm”, zegt voorzitter Minke van Manen. „Dat er wordt gehint op een dienstplicht, die misschien al heel snel nodig zal zijn, is best wel eng. Want ja, dit gaat over de vraag of jij zelf misschien moet gaan vechten. Dat roept in onze achterban veel angst op.”
En de vermeende pro-Kremlin-standpunten van de organisatie dan? Van Manen: „We zullen het vast niet over alles eens zijn, maar wij hebben andere prioriteiten dan Pro. Dit raakt ons als jongeren heel hard.”
Van Manen verwacht dat het zondag druk wordt op de Dam. En niet alleen vanwege angst voor de dienstplicht. „Ook omdat IJsland in de line-up staat.” Dat is de act van hiphopartiesten Abel en Sef, die naar de demonstratie zullen komen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie