Innovatie D66, VVD en CDA spraken in het coalitieakkoord af een Nationale Investeringsinstelling op te richten, die deze vrijdag een feestelijke aftrap kreeg. Doel is om miljarden te gaan investeren in belangrijke technologieën voor de toekomst – en niet te veel achterop te raken bij China en de VS.
In aanloop naar het feest in het World Trade Center klonken ook kritische geluiden over het nieuwe investeringsvehikel.
Na maanden steggelen is vrijdagmiddag, met een feestelijke borrel op de Zuidas, gepresenteerd: de Nationale Investeringsinstelling. Het instituut dat met in ieder geval 3,3 miljard euro aan overheidsgeld moet helpen om start-ups te financieren én in Nederland te houden is een belofte van het kabinet-Jetten.
Om dat te vieren stond een stevige kabinetsdelegatie van drie ministers opgesteld in de grote glazen kantoorkolos van het World Trade Center: Heleen Herbert (Economische Zaken, CDA), Eelco Heinen (Financiën, VVD) en Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66). Naast hen aan tafel zaten belangrijke private investeerders. En ook voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW Coen van Oostrom was van de partij.
D66, VVD en CDA spraken in het coalitieakkoord af een Nationale Investeringsinstelling op te richten. De instelling moet miljarden investeren in belangrijke technologieën voor de toekomst, denk aan AI en biotechnologie. Het zijn de gebieden die oud-ASML-directeur Peter Wennink aanwees als cruciaal om in de toekomst genoeg geld te blijven verdienen als land, in zijn veelbesproken rapport, dat eind vorig jaar werd gepresenteerd.
Minister Heinen stopte 3,3 miljard euro in het project. Dat bedrag was vrijgekomen doordat de staat een kwart van de aandelen van netbeheerder Tennet had verkocht. Samen met het geld van investeringsfondsen Invest-NL en Invest International, die vanaf 2028 in de nieuw gelanceerde instelling opgaan, komt het budget uit op 6,6 miljard euro. De overheid maakt met deze investeringsinstelling geld vrij voor innovatie. De financiering moet private investeerders overtuigen óók veelbelovende start-ups te financieren, omdat de instelling ook een deel van de financiële verantwoordelijkheid op zich neemt en zo voor een schaalvoordeel zorgt. Het succes van de investeringsinstelling staat of valt dan ook met private investeringen, zei minister Heinen vrijdag.
De financiële sector, waaronder het Verbond van Verzekeraars en de Nederlandse Vereniging van Banken, ondertekenden daarom in het zaaltje een ‘intentieverklaring’. Daarmee beloven ze „voornemens” te zijn een financiële schep boven op de investeringen met belastinggeld te doen – een investeringsverplichting is het nog niet. Medy van der Laan (Nederlandse Vereniging van Banken) verwoordde het gebrek aan verplichtingen treffend: ”Hiermee zóú je, in poténtie, tot investeringen van 30 miljard kúnnen komen.”
Heinen zei in het zaaltje „ontzettend dankbaar” te zijn dat het project van start kan. Herbert was „heel erg verheugd”, zei ze, met deze „mooie mijlpaal”. „Een bijzonder moment”, noemde Sjoerdsma de middag.
Peter Wennink vond een investeringsinstelling nodig, omdat Nederland anders achterop zou raken ten opzichte van China en de Verenigde Staten. Die landen zouden veel meer belastinggeld investeren in technologieën die over 10 of 20 jaar heel belangrijk zijn voor de economie. In Nederland zou juist een gebrek zijn aan geld op de kapitaalmarkt, is de analyse van de oud-ASML-baas. De angst daaronder: de ruim beschikbare financieringsmogelijkheden in bijvoorbeeld Silicon Valley zouden start-ups uit Nederland wegtrekken naar de Verenigde Staten.
Wie de instelling gaat besturen moet later nog bepaald worden. „Het streven is om in 2027 een beoogde ceo aan te trekken”, schrijft Heinen in een vrijdagmiddag verstuurde brief naar de Tweede Kamer. Heinen is op zoek naar „slimme boys uit de financiële sector”, zo zei hij vrijdag. En de bèta’s moeten ook aan boord. „Zuidas meets Delft, zeg maar.”
De instelling moet op afstand komen van de politiek, zei Heinen. Zodat mensen met kennis en expertise uit het werkveld zelf de investeringsbeslissingen nemen.
De instelling heeft „als doel om de Nederlandse kapitaalmarkt te versterken”, omdat durfkapitaal voor start-ups die willen doorgroeien „beperkt aanwezig is in het huidige financieringslandschap”. De instelling moet een toevoeging zijn aan de markt om privaat kapitaal te mobiliseren, en niet een vervanging van financiers van de markt, schrijft de minister van Financiën.
Heinen schrijft dat de instelling alleen tegen „marktconforme voorwaarden” investeert. Dat wil volgens Heinen zeggen dat de instelling als geheel marktconforme rendementen moet halen. Níét per individueel investeringsproject. Zo kan de instelling meer risico’s nemen dan bijvoorbeeld commerciële partijen of banken en investeren in projecten die mogelijk minder rendement opleveren. Als het rendement over het geheel maar vergelijkbaar is met de rendementen op de markt. Wel is cofinanciering, investeringen sámen met de private sector, een voorwaarde.
In aanloop naar het feest in het World Trade Center klonken ook kritische geluiden en ontstond discussie over waar de investeringsinstelling precies in moest investeren en hoe groot het budget het moest zijn. Zo vindt Peter Wennink dat er nu te weinig geld beschikbaar is gesteld. Hij weet zich daarin gesterkt door een groep van meer dan zestig prominenten, onder wie de burgemeester van Eindhoven Jeroen Dijsselbloem en oud-Eurocommissaris Neelie Kroes. Zij hoopten op een instelling met een budget van zeker 10 miljard euro. Ook deden zij een oproep om niet alleen in technische innovatie maar vooral breder te investeren, bijvoorbeeld ook in maatschappelijke doelstellingen. Denk aan defensie.
Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuwde eerder deze week in een rapport dat een nationale investeringsinstelling geen wondermiddel is en zich vooral zou moeten richten op knelpunten in financiering op het gebied van innovatie. Het geld moest volgens de rekenaars juist niet voor „bredere maatschappelijke doelen” gebruikt worden. Voor het financieren van start-ups en scale-ups ziet het CPB wel een rol voor de nationale investeringsinstelling, omdat het binnenhalen van financiering op de markt voor dat type innovatieve bedrijven lastig blijkt.
Aan die kritische opmerkingen lijkt het kabinet met dit voorstel gehoor te geven. „Innovatie” was op de Zuidasborrel met de ministers het meest gehoorde woord. De 3,3 miljard was slechts een begin, zei de minister ook. En, verzekerde minister Heinen: „De instelling moet geen duizend-dingen-doekje worden.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie