Downtown Het financieel uitgeknepen Nederlands Film Festival in Utrecht kreeg deze zomer veel kritiek. Met de relevante, maar zware openingsfilm ‘Downtown’ van Michiel van Erp kan het festival beginnen.
Drie vrienden aan het strand in betere tijden, maar HIV nadert in ‘Downtown’
„Liefde, trouw, intense vriendschap én de onmacht die je daarbij kunt voelen.” Marjolijn Bronkhuyzen, directeur van het Nederlands Film Festival (NFF), ziet in het drama waarmee het zelfverklaard ‘feestje van de Nederlandse film’ vanavond in Utrecht zijn 46ste editie opent, thema’s waar „iedereen in het leven tegenaan loopt”, vertelt ze voorafgaand aan het festival. De festivalorganisatie koos voor Downtown, omdat er „twee impactvolle periodes worden belicht die niet eerder op deze wijze aan bod kwamen in Nederlandse fictie.” Michiel Van Erps (Niemand in de Stad, Stromboli, I.M.) film gaat over de aidscrisis in de jaren tachtig en hoe het trauma hiervan nog steeds doorleeft in de hedendaagse homogemeenschap. Bronkhuyzen hoopt dat „mensen er nadien met elkaar over in gesprek raken”.
Regie: Michiel van Erp. Met: Yorick van Wageningen, Hans Kesting, Roeland Fernhout, Daniel Cornelissen, Sebastián Mrkvicka, Thor Braun. Lengte: 100 min.
De kans is echter groot dat het tijdens gesprekken op de borrel in Utrecht vanavond niet alleen zal gaan over de onmacht die de drie hoofdpersonen van de film voelen. Mogelijk zal het vaker gaan over de onmacht die de organisatoren van het NFF zullen hebben gevoeld, al spreekt de organisatie zelf liever van „teleurstelling”. Het festival kreeg dit jaar behoorlijk wat te verduren.
De perikelen begonnen in 2024 toen de gemeente Utrecht de meerjarige subsidie van het festival schrapte. Dit jaarlijkse subsidieverlies van ongeveer 600.000 euro leidt ertoe dat het festival vier jaar lang „net iets minder ambitieus” kan programmeren dan het zou willen. Het aantal filmpremières ligt net als eerdere jaren wel rond de honderd, waaronder veel studentenfilms, en er blijven ‘talks’ over het vakgebied. „Maar we hebben dit jaar bijvoorbeeld minder activiteiten in de Utrechtse wijken of geen Junior Kalverengala”, legt Bronkhuyzen uit.
De noodzakelijke bezuinigingen zorgden er mede voor dat artistiek directeur Ido Abram begin dit jaar besloot zijn functie neer te leggen. Een duo-directie paste niet bij een festival dat scherpe keuzes moest maken. Bronkhuyzen, voorheen zakelijk directeur, is nu algemeen directeur.
In juni trok het festival opnieuw op een weinig feestelijke manier de aandacht, toen de slogan voor de festivaleditie van 2026 naar buiten kwam. Het ironische ‘Best goed… voor een Nederlandse film’ viel niet bij iedereen in de smaak, regisseur Martin Koolhoven vroeg zich op sociale media af „Welke gek heeft dit bedacht en vooral: laten passeren?” Terwijl de campagne juist was bedoeld als antwoord op denigrerende uitspraken als een ‘on-Nederlands goede film’ én om het narratief rond Nederlandse films te laten kantelen, vertelt Bronkhuyzen. „De campagne toont aan dat de uitspraak klinkklare onzin is en stelt alternatieven voor.”
En dan ontstond er deze zomer opnieuw heibel toen bekend werd welke films dit jaar kans maken op een Gouden Kalf – het NFF eindigt traditioneel met het uitreiken van deze Nederlandse Oscars. Binnen de sector klonk kritiek omdat enkele bij het publiek en critici populaire Nederlandse films, zoals Champagne en PAAZ, niet op de door een selectiecommissie samengestelde longlist stonden.
De openingsfilm vanavond komt wel in aanmerking voor een Gouden Kalf. Maar of Downtown, net als de vorige openingsfilm, Mike van Diems tragikomedie Voor de Meisjes, dat beeldje ook meteen mee naar huis zal nemen? De film is minder gemakkelijk verteerbaar, maar voelt wel urgenter en relevanter.
Downtown volgt drie jonge homoseksuele mannen in het Amsterdam van de jaren tachtig: de zorgzame en voorzichtige Ronnie, de hedonistische fils à papa Lennart en de jonge, zoekende student Bas, die door zijn crush op Lennart een nieuw leven in wordt gesleurd. Het drietal is regelmatig te vinden in gay club Downtown, waar liefhebbers van darkrooms en fetisjisme op hun wenken worden bediend, zo blijkt uit behoorlijk expliciete shots.
Er heerst een enorm gemeenschapsgevoel. Als de ‘doorbitch’ na haar nachtdienst in een ontbijtzaak roept dat ze snakt naar een ontbijtje maar te arm is, vliegen de pistoletjes meteen haar kant op. En hoewel discriminatie en homohaat soms opduiken, onderstreept de film de vrijheid en genotszucht.
„Wij zijn nou eenmaal anders, wij vallen buiten de norm” zoals Ronnie uitlegt aan Bas. „Daar zou je trots op moeten zijn in plaats van na te doen wat je in een Bona-reclame ziet.” Van Erp maakt de keuze om de impact van aids niet te illustreren met langdurige shots van de lijdensweg van patiënten, maar door, zoals fotograaf Nan Goldin in de VS deed, de levensenergie van de gayscene in die periode in beeld te brengen. Doel is natuurlijk dat nadien de klap van het virus en de leegte die het achterlaat des te harder binnenkomen.
De uitbundigheid, genotszucht en relatieperikelen van het drietal in de jaren tachtig worden doorkruist met beelden van een stekelig diner van de drie hoofdpersonen decennia later, tijdens de coronacrisis. De angst en het ongemak van de pandemie ontketenen moeilijke gesprekken over het verleden die men eerder uit de weg ging. Langzaam duiken dan ook in flashbacks naar de jaren tachtig de tekenen van aids op. Een vermelding in een tijdschrift, de vlekken of bultjes op de huid bij een badgast op een cruisestrand. Het is vakkundig en slim gedaan, soms zelfs iets te vakkundig. Als kijker krijg je regelmatig het gevoel dat je wel erg bij de hand wordt genomen.
Die uitleggerigheid houdt de tragiek in Downtown een beetje op afstand. Tekenend is dat een van de meest aangrijpende momenten woordeloos is: als de door het virus getekende oudere Lennart en Bas elkaar na jaren weer aanraken. Maar dat degenen die wel aan aids overlijden slechts in zeer grove penseelstreken worden neergezet, trekt je niet echt het drama in.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie