Pausbezoek Frankrijk De paus is in Frankrijk, maar liefst vier dagen lang. Dat het Franse parlement juist afgelopen zomer euthanasie legaliseerde, maakt het bezoek zeer politiek. „Fransen houden iets te veel van polemiek.”
Paus Leo XIV werd vrijdag op het Élysée ontvangen door de Franse president Emmanuel Macron en zijn vrouw. De kerkleider brengt een vierdaags bezoek aan Frankrijk.
Opgewonden zwaait Nathalie Crain (64) met in de ene hand een witgeel pauselijk vlaggetje en in de andere de Franse driekleur. Al „maanden” bereidt ze zich voor op dit bezoek. Paus Leo XIV moet „optimisme brengen”, zegt ze. „Dat kan Frankrijk wel gebruiken.”
Optimisme genoeg deze vrijdagmiddag aan de zuidkant van Parijs, voor de deur van het beroemde restaurant La Rotonde. Vele tienduizenden mensen staan langs de route waar zometeen de pausmobiel langskomt. De sfeer is uitgelaten, muziek klinkt vanaf elke straathoek. Spandoeken met welkomstwoorden hangen aan de balkonnetjes van de sjieke panden aan de Boulevard Montparnasse. Scholieren in keurige identieke polootjes met teksten in het Latijn erop zingen uit volle borst. Paus Leo is een „superster”, zegt Crain.
Het is het begin van een bezoek van maar liefst vier dagen. Frankrijk is totaal in de ban van Robert Prevost, de Amerikaanse paus Leo XIV die, zo weet iedereen hier, een Normandische grootmoeder had. Verschijnen op de 24-uursnieuwszenders normaal vooral opgewonden politici en betweterige deskundologen in eenvormige kostuums met das, nu zien de studio’s zwart en paars van de klerikale gewaden. „Vrede” is het liturgische sleutelwoord, en die komt Leo brengen. Foto’s van de paus hangen in winkels en restaurants en exact op het moment dat vrijdagochtend zijn vliegtuig landde, begonnen in het hele land de kerkklokken te beieren.
Na een rijtour door Parijs leidde de paus een gebedsdienst in het Stade de France.
Parijs is intussen een bijkans onneembare vesting. Meer dan een miljoen mensen worden verwacht, vooral als de paus zaterdag een openluchtmis op het Place de la Concorde en de Champs-Élysées leidt. Het Stade de France, het grootste stadion van het land, is volgeboekt voor een evenement met tachtigduizend jongeren. Er zijn 500.000 hosties besteld en 350.000 geelwitte vlaggetjes uitgedeeld.
Als in de brandende najaarszon de pausmobiel nadert, gaan handen (en telefoons) de lucht in, gezang en gejuich zwellen verder aan. Het is voor velen een extatisch moment – dat ook weer zo voorbij is. Het witte voertuig rijdt, niet eens zo heel langzaam, verder richting de Notre-Dame. Daar voegt Leo XIV zich met achtduizend priesters en gewone gelovigen bij het avondgebed. Het is voor het eerst dat een paus de bakermat van het Franse katholicisme bezoekt sinds een brand in 2019 de kathedraal bijna geheel in de as had gelegd.
De Franse president, Emmanuel Macron, had zich dat bezoek iets anders voorgesteld. Geen land in Europa dat zo duidelijk een strikte scheiding van kerk en staat uitdraagt. Sinds 1905 staat de republiek formeel neutraal tegenover religie en de kerk bemoeit zich volgens de regels van de laïcité niet met de staat. De kosten van het pausbezoek, ongeveer 27 miljoen euro, moeten dan ook geheel betaald worden door de Franse kerk zelf. Gelovigen hoeven alleen maar even de QR-code te scannen.
Maar volgens een recent IFOP-onderzoek ziet 46 procent van de Fransen zich nog altijd als katholiek. De kerken zitten misschien niet vol, maar in een tijd waarin cultuur en identiteit politiek belangrijk zijn geworden, verkeren Franse politici daarom graag in gezelschap van de leider van de kerk die zoveel geschiedenis met het land en zijn inwoners deelt. Liefst had Macron de paus daarom zelf rondgeleid in de Notre-Dame en hem voorgesteld aan de vele vaklieden die na de brand van 2019 de kathedraal nieuw leven inbliezen.
Rond het pausbezoek worden in Parijs zeker een miljoen mensen verwacht.
Volgens het katholieke dagblad La Croix heeft de paus dat aanbod beleefd afgeslagen. Hij wil het godshuis niet als monument of attractie zien. De wel erg wereldlijke heropening in december 2024 zou bij het Vaticaan bovendien verkeerde keelgat zijn geschoten. Met politieke zwaargewichten, sterren en miljardairs op de voorste rijen, liet toenmalig paus Franciscus het evenement links liggen. Macron is deze vier dagen bij geen enkele mis die de paus leidt aanwezig.
Wat volgens Franse media de verhoudingen tussen de kerk en het Élysée ook verstoord heeft, is de in juli door de Assemblée Nationale definitief aangenomen levenseindewet die een vorm van hulp bij zelfdoding voor ongeneeslijk zieken mogelijk maakt. Dat was in 2022 een verkiezingsbelofte van Macron die, volgens peilingen, op veel steun onder de Franse bevolking kon rekenen. Veel Franse families kennen verhalen van ouderen die onder mensonterende omstandigheden overlijden of zelfs door hun partner worden omgebracht om ze uit hun lijden te verlossen.
Maar het Vaticaan, en daarmee ook de Franse kerk, heeft zich altijd tegen legalisering euthanasie gekeerd. Paus Leo’s bezoek aan Lourdes zondag, waar hij voor gaat in een mis, is daarom volgens bisschop Pierre-Antoine Bozo, woordvoerder van de Franse kerk, een „symbool”. Het bedevaartsoord staat, sinds de Mariaverschijning aan molenaarsdochter Bernadette in 1858, bekend om zijn wonderbaarlijke genezingen en trekt jaarlijks honderdduizenden zieken die hopen op herstel. „De stemming over de wet is geweest, die moeten we helaas voor kennisgeving aannemen”, zei Bozo op radiozender France Info. Maar: de nieuwe omstandigheden „verplichten ons om nog beter eenzame en zieke mensen te begeleiden”.
Veel katholieken die deze vrijdagmiddag langs de route staan om de paus toe te juichen, hebben de debatten over de euthanasiewet van dichtbij gevolgd. Sommigen dragen shirts met teksten „voor het leven”. Maar zoals de peilingen al suggereerden: iedereen vindt er wat anders van.
„Natuurlijk moet de kerk zich uitspreken tegen het doden van mensen”, zegt Sandrine Frédéric (37). Bij haar in de voorstad Créteil heeft ze deelgenomen aan wakes om tegen de wetgeving te protesteren. „Het leven staat voor ons gelovigen centraal, dat mogen anderen je niet afnemen.” Na verzet, ook in de conservatievere Senaat, is in de wetgeving vastgelegd dat artsen met gewetensnood en ook directies van confessionele verzorgingshuizen een euthanasie kunnen weigeren.
Aurélien Grand (45), die zaterdag met zijn hele gezin naar de mis op het Place de la Concorde gaat, zegt dat veel katholieken prima kunnen leven met de nieuwe wetgeving. „Je kunt katholiek zijn en tegelijk in wetenschap en vooruitgang geloven. Dat laat deze paus ook zien trouwens”, zegt hij. „Fransen houden iets te veel van polemiek”, vindt Grand. „Als Macron wél naar een mis was gegaan was er ook kritiek geweest.”
De paus luistert naar een toespraak van Emmanuel Macron, vrijdag tijdens zijn ontvangst op het Élysée.
Macron komt tijdens het bezoek toch nog aardig aan zijn trekken – de scheiding van kerk en staat ten spijt. Hij mocht de paus, met zijn (overigens zeer katholieke) vrouw Brigitte, welkom heten op de Parijse luchthaven Orly. Het is tenslotte ook een staatsbezoek, de paus is leidt niet alleen de kerk maar ook een ministaat. Vervolgens heeft hij hem ontvangen op het Élysée, waar beide leiders genodigden uit politiek en kerk toespraken. Maandag spreekt Macron zich in het bijzijn van de paus en een nog onbekend aantal EU-leiders in Metz uit over de toekomst van Europa.
In het Élysée hamerde Macron op de „twee millennia” lange geschiedenis die zijn land met de kerk verbindt, waardoor het Franse landschap „bezaaid is met kathedralen, basilieken en kerken”. Dat zijn „giften van onschatbare waarde” die Frankrijk hebben „gevormd”. Dat er formeel een scheiding van kerk en staat is, betekent overigens „geenszins een verloochening van religie”, verzekerde Macron.
Maar de paus legde voor Franse gelovigen, katholieken én moslims, de vinger op een gevoelige plek: „Een eerlijke laïcité bestaat niet uit het uitsluiten van religie, enige religie, van publieke plekken of onderwijs, maar werkt aan dialoog en verenigt de krachten voor het goede.” Daarmee leek hij te doelen op strenge wetgeving die het dragen van religieuze symbolen, zoals hoofddoeken, op sommige plaatsen in Frankrijk verbiedt. Ook keerde hij zich in het Élysée nog eens openlijk tegen een „geplande dood”: de bescherming van het leven „is een verantwoordelijkheid van ons allen”, zei hij.
De paus leidde vrijdag een gebedsdienst in het Stade de France, in de voorstad Saint-Dénis. Er waren tachtigduizend jongeren op afgekomen.
Met de kerk in Frankrijk gaat het intussen beter dan een aantal jaren geleden, zeggen alle geestelijken die op radio en tv verschijnen. Niet alleen de Notre-Dame maar ook het katholicisme is uit de as herrezen, grapte Le Monde. Het aantal mensen dat zich op latere leeftijd laat dopen is verdrievoudigd ten opzicht van tien jaar terug. Ook het aantal jongeren dat catechisatie doet neemt toe. Dat maakt Frankrijk een „laboratorium”, zei woordvoerder Bozo vrijdag, waar andere landen inspiratie kunnen op doen. Al weegt de toename van het aantal bekeerlingen op latere leeftijd bij lange na niet op tegen het sterk afnemende aantal kinderen dat bij geboorte gedoopt wordt, blijkt uit cijfers.
Het bezoek van de paus kan de positieve dynamiek extra vaart geven, denkt Sandrine Frédéric, langs de route van de pausmobiel. Bij haar in Créteil valt het op dat vooral hindoes en zelfs moslims zich tot de katholieke kerk bekeren. „In deze onrustige wereld zoeken mensen naar een verbindende figuur”, denkt ze. „Leo kan dat zijn.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie