In een van mijn favoriete filmscènes, uit de musical Hair, stroomt het veld voor het Witte Huis vol met vredesdemonstranten. De Vietnamoorlog is gaande, en de hoofdpersoon, een pacifistische hippie, is door een tragische persoonsverwisseling naar Vietnam gestuurd. Na de begraafplaatsscène met een treurende vriendengroep volgt de demonstratie, begeleid door het liedje ‘Let The Sunshine In’.
Ik krijg dan altijd tranen in mijn ogen. Niets ontroert mij meer dan mensenmassa’s die op de been komen tegen onrecht, zelfs geen pasgeboren lammetje of nest met kittens. (Dit zegt ook iets over mijn relatieve desinteresse voor kleine dieren, daarover misschien een andere keer.)
Toch voel ik iets anders bij de aangekondigde demonstratie tegen oorlog en bewapening van deze zondag op de Dam. Het is een eclectisch protest: tegen „internationale escalatie”, tegen defensie-investeringen, tegen de bezuinigingen op sociale zekerheid, tegen de oorlogen in Gaza, Iran en Libanon, én tegen verdere wapenleveranties aan Oekraïne. De leuzen: ‘Stop de oorlogskoorts’ en ‘Ik kies voor vrede’. Ook de deelnemers zijn eclectisch. Het protest wordt georganiseerd door de Nieuwe Vredesbeweging, FNV Young & United en de Landelijke Studentenvakbond, en gesteund door een enorme variëteit aan veelal linkse clubs, van Extinction Rebellion tot Dolle Mina, en van Protest, de jongerenbeweging van Pro, tot Zaankanters4Palestina. Eefje de Visser gaat er optreden, net als de band IJsland, van rapper Sef.
Terug naar mijn emoties. Elke keer dat ik een ‘Ik kies voor vrede’-filter zie langskomen op Instagram, voel ik irritatie over het vage, gratuite gebruik van termen als vrede en oorlogskoorts. De organisatoren gooien heel verschillende oorlogen, waarbij Nederland op moeilijk vergelijkbare manieren (niet) betrokken is, op een hoop en stellen daar ‘vrede’ tegenover. Het getuigt van rommelig denken en weinig realiteitszin, overgoten met een sausje van zelfvoldaanheid.
Het storendst komt dit tot uiting in het standpunt over Oekraïne. Het manifest ‘Stop de oorlogskoorts’ stelt dat er „geen serieus perspectief op vrede wordt onderzocht”. Dit is niet waar: Oekraïne wil onderhandelen, zelfs over de mogelijkheid om door Rusland veroverd land op te geven, maar gaat niet akkoord met de door Poetin geëiste demilitarisering, die zou neerkomen op uitstel van executie. Nogal losgezongen is dus de ‘eis’ van de vredesdemonstranten „dat Nederland zich actief inzet voor een rechtvaardige en duurzame vrede en Oekraïne de diplomatieke, politieke en humanitaire steun geeft die nodig is om een onderhandelde oplossing met solide veiligheidsgaranties te bereiken”. Ja, een rechtvaardige vrede met solide veiligheidsgaranties voor Oekraïne wil iedereen (nou ja, behalve Poetin), maar de vraag is: hoe krijg je die? De organisatoren zwemmen om het antwoord heen: „vechten zou alleen de allerlaatste uitweg moeten zijn”, schrijven ze, en „veiligheid ontstaan (sic) niet door steeds meer wapens”.
Het is alsof je tegen een gewelddadige overvaller zegt: „Voor mij betekent samenleven dat je elkaars grenzen respecteert.” Het is niet alleen wereldvreemd, maar ook zelfgenoegzaam: alsof alle anderen uit puur enthousiasme kiezen voor geweld.
Voor de duidelijkheid: realiteitszin betekent niet automatisch acceptatie van de status quo. Het is goed om kritische vragen te stellen, bijvoorbeeld over de noodzaak van de zo drastisch verhoogde Defensie-uitgaven en de besteding van al dat geld. Maar kritische vragen stel je idealiter niet alleen aan anderen, maar ook aan jezelf. Als je jezelf hoort zeggen ‘Ik kies voor vrede’, dan rijst hopelijk intern de wedervraag: ‘Maar wat als de ander voor oorlog kiest?’ Niets wijst erop dat de demonstranten dit soort vragen stellen.
Waarom maak je je hier zo druk over, kun je je afvragen. Het is vooralsnog geen massaprotest, en het is niet alsof ze het spoor saboteren of dingen in de fik steken.
Dat klopt, maar wie zegt dat niet meer mensen gaan vallen voor deze retoriek? Ik vind het veelzeggend dat de jeugdbewegingen van de grootste oppositiepartij en de grootste vakbond de demo steunen, en dat actieclubs als Extinction Rebellion, Dolle Mina en Milieudefensie Jong zich verbinden aan een protest dat niet eens over hun core business gaat. Geen van deze lieden struikelde blijkbaar over de vage, inconsistente teksten en onhaalbare eisen.
De politiek helpt daarnaast niet mee, en ook dáár zit mijn irritatie. Het kabinet wil bezuinigen en lasten verhogen, zonder uit te leggen waarom precies en waar al dat geld naartoe gaat. Wat denkt men dat er gebeurt als burgers dit beleid gaan voelen? Kijk naar Duitsland, waar de economische gevolgen van de Oekraïne-oorlog al eerder merkbaar waren: meer mensen dan ooit stemmen er op de pro-Russische AfD. In Nederland vindt volgens het Nationaal Kiezersonderzoek twee derde van de kiezers dat we Oekraïne moeten blijven steunen, en dat Rusland een bedreiging vormt voor onze veiligheid. Maar blijft dat zo? Niet vanzelf, denk ik. Hoe vaag de vredesretoriek ook is, ze verdient wel een antwoord.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie