De Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman zei in 2019 dat hij de Houthi’s ‘binnen een week’ kon verslaan. In de zeven jaar die daarop volgden, werden de Houthi’s ook bestookt met Amerikaanse en Israëlische bommen. Nu zitten ze steviger in het zadel dan ooit.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Het is een beeld dat in één klap een heel verhaal vertelt: op de video die half september naar buiten werd gebracht door de Houthi’s in Jemen, is een smeulende Saoedische straaljager te zien – of wat daarvan over is – met op de voorgrond zes Houthi-strijders in burgerkloffie en op sandalen. Veelzeggend is de triomf in hun blikken en de manier waarop ze hun geweren omhooghouden. Ze hebben het machtige buurland Saoedi-Arabië, bewapend met het duurste en meest geavanceerde wapentuig ter wereld, een lesje in nederigheid bijgebracht.
Na vier jaar van kalmte is de oorlog in Jemen terug van weggeweest, mede als gevolg van de bredere machtsstrijd tussen Iran en de VS. En net als tijdens eerdere gevechtsrondes zijn het de fundamentalistische Houthi’s (vernoemd naar een stam in Noord-Jemen) die menigeen versteld doen staan met hun militaire successen. In anderhalve week tijd wisten ze een gebied ter grootte van Noord-Brabant te veroveren, zodat ze nu directe controle hebben over de Bab al-Mandeb. Het gaat om een uiterst smalle zeestraat waar in vredestijd zo’n 14 procent van de wereldwijde maritieme handel doorheen vaart.
De Houthi’s dringen zich op als een geduchte speler, zowel regionaal als internationaal. Hun ondergang is vaak voorspeld, bijvoorbeeld toen de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman in 2019 beweerde dat hij, als hij genoeg Jemenitische burgerdoden op de koop toe zou nemen, de Houthi’s ‘binnen een week’ kon verslaan. Zeven jaar later zitten diezelfde Houthi’s stevig in het zadel, en zijn ze er alleen maar sterker op geworden.
Dit patroon van onderschatting is wat de groepering kenmerkt, en wat haar doet lijken op de Afghaanse Taliban. Internationaal is er geen regering (afgezien van Iran) die het bewind van de Houthi’s in Jemens hoofdstad Sanaa erkent als legitiem, en toch kan niemand eromheen. Ze doorstonden bombardementen van Israël en Amerika. Aartsvijand Saoedi-Arabië kan rekenen op de steun van een trits Navo-lidstaten, en toch slaagt die er niet in de Houthi’s op de knieën te krijgen. Telkens blijken ze taaier dan gedacht. Hoe kan dat?
Een eerste factor is militair. Hoewel hun sandalen en stoffige kalasjnikovs anders doen vermoeden, zijn de Houthi’s uitgegroeid tot een serieus te nemen leger met tienduizenden manschappen. De inname van de Rode Zeekust was volgens kenners nauwkeurig voorbereid en gecoördineerd met bondgenoot Iran. Zorg ervoor dat de klus in tien dagen is geklaard, zou de Iraanse Revolutionaire Garde volgens een reconstructie in Newlines Magazine hebben gezegd. Acht dagen later stonden de Houthi’s aan de monding van de Bab al-Mandeb.
Daar komt bij dat het andere kamp, dat van de internationaal erkende Jemenitische regering (met als hoofdstad de havenstad Aden), ronduit zwak is. De soldaten staan allemaal op de loonlijst van bondgenoot Saoedi-Arabië, maar dat is vrijwel het enige dat ze gemeen hebben. Er vallen salafisten onder en Moslimbroeders, maar bijvoorbeeld ook de troepen van Tariq Salih, de neef van de omgekomen Jemenitische dictator Ali Abdullah Salih. Het wantrouwen tussen de facties is groot, wat op het slagveld tot chaos leidde. De Houthi’s konden deze maand zonder al te veel weerstand doorstoten.
De derde factor heeft te maken met nieuwe bondgenootschappen. De eerste jaren na hun machtsovername in 2014 leunden de Houthi’s vooral op Iran, maar sindsdien hebben ze er vrienden bijgekregen. Snufjes voor het besturen van drones komen de laatste jaren uit China, onder meer via Jemenitische handelaren die daar wonen. De Chinese regering zegt zich in Jemen neutraal op te stellen, maar kijkt volgens critici bewust de andere kant op en zou daarmee het geldende wapenembargo van de Verenigde Naties schenden.
Blijkens een onderzoeksrapport van de progressieve Amerikaanse denktank The Century Foundation, werken de Houthi’s ook samen met de moslimextremisten van Al Shabaab, die 20 procent van het grondgebied in handen hebben in het nabijgelegen Somalië. Dankzij die voetafdruk in de Hoorn van Afrika is er een ‘constante toevoer’ van wapenonderdelen ontstaan, zei medeauteur van het rapport Peter Salisbury tijdens een recente videoconferentie. ‘Het gaat niet alleen om onderdelen voor raketten. Het gaat ook om machines, waarmee ze zelf munitie kunnen produceren, en artillerie.’
Bovendien treedt de groepering – factor 4 – meedogenloos op tegen de eigen bevolking. Bekend is bijvoorbeeld dat de Houthi’s zomerkampen organiseren waar ze kinderen leren hoe eervol de martelaarsdood is. Als kindsoldaten worden ze daarna naar het front gestuurd. Het is ‘indoctrinatie op grote schaal’, zegt de onafhankelijke Jemen-kenner Ibrahim Jalal. Naar schatting twaalf miljoen mensen hebben voedselhulp nodig, een kwetsbaarheid die door de Houthi’s eveneens wordt uitgebuit. ‘Ze belonen politieke loyaliteit met toegang tot hulpgoederen.’
Aan de telefoon wijst Jalal op een vijfde factor. Elke campagne tegen de Houthi’s, van de Saoedische bombardementen (vanaf 2015) tot de Europese maritieme missie (‘Aspides’) op de Rode Zee en de Amerikaanse luchtaanvallen (2024-2025) onder de opeenvolgende presidenten Biden en Trump, blonk volgens hem uit door kortetermijndenken. ‘Niemand heeft de Houthi’s ooit gezien als een serieuze bedreiging voor het Westen. Dat besef is er pas nu ze de internationale scheepvaart bedreigen.’
Wat nodig is, vervolgt Jalal, is meer coördinatie tussen Amerika en Saoedi-Arabië enerzijds en de troepen van de internationaal erkende Jemenitische regering. Zoals veel Jemenieten denkt hij dat een akkoord met de Houthi’s geen zin heeft. ‘In twintig jaar tijd hebben ze gevechtspauzes nooit gehonoreerd. Ze gebruiken iedere vrede om zich te herbewapenen.’ Zo bezien heeft Jemen nog veel meer oorlog voor de boeg.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant