Steeds meer techbedrijven werken aan hun eigen smartglasses: brillen met ingebouwde camera en een AI-assistent. Ze zijn gewoon bij Nederlandse opticiens te koop. Maar zijn ze wel zo handig, legaal en gewenst?
Je zou het een klassieke puberale grap kunnen noemen: twee jongens wandelen de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) aan het Oosterdok binnen en nemen plaats aan weerszijden van de roltrap naar de derde verdieping. Een van hen laat een gastoeter afgaan, maar net als de bibliothecaris verhaal komt halen, doet de ander dat ook. ‘Ik was het niet. Ik ben echt een boek aan het zoeken’, sputtert de eerste grappenmaker tegen.
Minder klassiek hieraan is dat de jongens het hele schouwspel vastleggen met een camera, verstopt in een bril. Zo is te zien hoe ze andere bezoekers opleggen niet te ‘snitchen’, hoe de bibliothecaris hen op de roltrap achtervolgt en ze het aan de stok krijgen met de beveiliger. Zij staan allemaal herkenbaar op het Tiktokfilmpje dat binnen een week zevenhonderdduizend weergaven bereikt.
Op het filmpje is te zien dat de daders gebruikmaken van een AI-bril van Meta, een montuur met ingebouwde camera en een AI-assistent. Daarvan verkocht het techbedrijf in 2025 naar eigen zeggen zeven miljoen exemplaren wereldwijd, voor bijna 500 euro per stuk.
Inmiddels zijn die ook in Nederland te koop, gewoon bij de opticien. Hoeveel er hier zijn verkocht, is niet bekendgemaakt. Wel willen andere techbedrijven zoals Google, Apple en Snap in de komende jaren eigen smartglasses op de markt brengen.
Al sinds ze werden aangekondigd, groeit de kritiek op de brillen. Zo vragen CDA-Kamerleden Jantine Zwinkels en Jeltje Straatman zich in een brief aan de Tweede Kamer af of de brillen niet verboden moeten worden, verwijzend naar incidenten waarbij vrouwen stiekem zijn gefilmd in toiletruimtes. Van het kabinet willen ze horen of ‘het op grote schaal gebruikelijk worden’ van deze brillen ‘gevolgen kan hebben voor de sociale veiligheid en vrijheid’.
Donderdag reageerde het kabinet dat het de zorgen over de brillen deelt. Het wil echter niet overgaan tot het stellen van ontwerpeisen voor de brillen of een algeheel verbod, in afwachting van verder onderzoek van de Europese koepelorganisatie van privacytoezichthouders.
De Consumentenbond heeft eerder al opgeroepen tot een verbod, en de Autoriteit Persoonsgegevens stelde deze week nog dat anderen ermee filmen ‘vrijwel altijd’ illegaal zou kunnen zijn.
Maar wat kan de ‘slimme’ bril eigenlijk, en wat mág die?
Het ‘slimme’ aan de bril is de AI-assistent die gebruikers met hun stem opdrachten kunnen geven, waarna zij antwoorden terugkrijgen via kleine speakers in de poten. Zo kan de assistent op verzoek een gedicteerd WhatsAppberichtje versturen en antwoorden voorlezen. Dat laatste werkt echter alleen voor korte berichten, anders zegt de assistent: ‘Lang bericht. Lees de rest van het bericht op je telefoon.’
Foto’s en video’s maken gaat wel veel frictielozer dan met een smartphone. Met één keer klikken op de knop op de zijkant maakt de bril een foto, waarbij een lampje aan de voorzijde van de bril flitst. Met twee keer klikken begint een filmopname tot drie minuten, waarbij het lampje pulserend oplicht.
Wanneer mag je die opname-optie wel en niet gebruiken? ‘In principe mag je geen heimelijke filmopnamen maken in een niet openbaar toegankelijke ruimte’, vertelt Anna Berlee, hoogleraar gegevensbescherming en privacyrecht aan de Open Universiteit. Op dit moment gelden dezelfde regels voor de brillen als voor smartphones of camera’s.
Een woordvoerder van Meta stelt dat ‘privacy vanaf de basis is ingebouwd’, vanwege het oplichtende lampje. Maar volgens Berlee is dat mogelijk niet genoeg: ‘Het is moeilijk te zien in de zon. Bovendien is filmen met een bril überhaupt anders dan met een smartphone, omdat een opname starten met een camerabril zonder merkbare handeling kan.’
De Volkskrant testte dit door met een leenexemplaar in Scheveningen vijf groepen passanten de weg naar het station te vragen, met de bril op de filmstand. De beelden werden daarna direct verwijderd en aan de passanten werd gevraagd of ze doorhadden dat de bril aan het filmen was. Geen van hen had dit opgemerkt. ‘Als iemand je met een smartphone filmt, kun je tenminste nog weglopen, met dit ding merk je het niet’, zegt een jonge vrouw die om privacyredenen anoniem wil blijven.
Ook Nadia Tobaben (19) en Natalia Stryczek (18) uit Polen merkten de filmstand niet op. ‘We zijn geen fan van de bril’, vertellen ze de Volkskrant, nadat hen is verteld dat ze zijn gefilmd. Dat komt mede doordat collega’s van Tobaben al eerder op deze manier zijn gefilmd terwijl ze in de supermarkt aan het werk waren. ‘Toen zijn ze wel boos geworden.’
Tot eerder dit jaar was het ook mogelijk om het lampje te bedekken en zo de waarschuwing onzichtbaar te maken. Een verplichte update van Meta in juli die bij bedekking de camera uitschakelt had daar een einde aan moeten maken, maar blijkt niet waterdicht. Zo lukte het de Volkskrant om het lampje met een stukje post-it te dimmen zonder dat de camerafunctie stopte te werken.
Meta voerde rondom de dag van deze tests door de Volkskrant een nieuwe update uit die dit probleem moet verhelpen. ‘De mensen die de brillen gebruiken en de mensen om hen heen moeten [de brillen] kunnen vertrouwen’, zegt een woordvoerder van Meta. ‘We zullen onze bescherming blijven versterken naarmate onze bril nog meer kan.’
Voor deze nieuwe update had de Volkskrant de bril al ingeleverd. Andere partijen hebben wel tests gedaan na de update, en melden wisselende resultaten. Zo schrijven veel Engelstalige nieuwssites dat de update werkt, terwijl De Consumentenbond op 10 september meldde dat ook na de update het lampje nog kon worden afgeplakt zonder de camerafunctie te verliezen, met een online te kopen sticker.
Filmen met de camerabrillen is lang niet altijd een probleem: binnenshuis filmpjes maken voor eigen gebruik mag. In de openbare ruimte kan het ook in sommige gevallen, zoals voor journalistieke doeleinden. En: ‘Als je een mooi plein wilt fotograferen voor in je vakantiefotoboek, hoef je daarvoor echt geen toestemming te vragen aan alle voorbijgangers die misschien in beeld komen’, aldus Berlee.
Bij een juridisch conflict zal er altijd een belangenafweging worden gemaakt: weegt het privacybelang van de persoon op beeld zwaarder dan het belang van de filmer om de opname te maken en te verspreiden? Soms is deze balans duidelijk: denk aan schaars geklede mensen op het strand. Dan weegt in de meeste gevallen het recht op privacy zwaarder. Maar zo simpel is het vaak niet.
‘Ik denk dat je met zo’n bril veel ruzie gaat krijgen’, zegt Robin terwijl hij bij een zelfscankassa in een Utrechtse woonwijk afrekent. Hij wil vanwege zijn privacy niet met achternaam en leeftijd in de krant, en is om diezelfde reden geen fan van mensen die met een bril stiekem opnamen maken. ‘Als iemand mij met zo’n ding filmt, sla ik zijn oogkassen kapot.’
‘We haten die brillen’, zeggen ook Jess Ions (20, Brits), Nina Radčenko (21, Slowaaks), Oana Mandache (18, Spaans) en Miu Pisterman-Osaki (19, Frans). Ze studeren mode aan de Haagse Kunstacademie, hebben elkaar tijdens de introweek ontmoet en liggen nu te zonnen op het strand van Scheveningen. Ze zijn allemaal weleens stiekem gefilmd, Pisterman-Osaki zelfs met een Metabril, terwijl ze aan het werk was.
‘Een man kwam binnen en filmde hoe hij de telefoonnummers van mij en al mijn vrouwelijke collega’s vroeg. Hij zei dat hij etnologisch onderzoek aan het doen was’, vertelt ze. De vrouwen vrezen dat de brillen het leven van predators makkelijker zullen maken. ‘TikTok staat vol met mannen die stiekem filmen hoe ze vrouwen proberen te versieren. Als de vrouw de man dan afwijst, wordt ze in de reacties kapotgemaakt’, verzucht Mandache.
Wie ongevraagd is gefilmd, kan de filmer natuurlijk vragen om de beelden offline te halen. Doet diegene dat niet? Dan zijn juridische stappen mogelijk. Maar zo’n zaak is niet makkelijk, aldus Jeroen ten Voorde, hoogleraar straf- en procesrecht aan de Universiteit Leiden.
In het strafrecht is de vraag of de bril is opgezet om stiekem te filmen namelijk belangrijk: het is verboden om iemand in de openbare ruimte zonder toestemming te filmen met een camera die je specifiek hebt opgezet om stiekem te gaan opnemen.
Maar juist die intentie kan moeilijk zijn om vast te stellen, zegt Ten Voorde. ‘Als je met zo’n bril eventjes een filmpje maakt, had je die dan op om stiekem te filmen? In een rechtszaal kan een beklaagde dat makkelijk weerleggen: het is gewoon een bril op sterkte, ik gebruik de camera af en toe eens en heb hem toen niet opgezet om te filmen. Terwijl de persoon die ongevraagd werd gefilmd, het misschien helemaal niet zo heeft ervaren.’
Privacytoezichthouders buigen zich in verschillende landen over de legaliteit van de camerabrillen. Zo speelt de Duitse toezichthouder met het idee van een verbod, leunend op de Duitse wet tegen camera’s die zijn vermomd als alledaagse objecten. Ook in Frankrijk en Zweden hebben privacytoezichthouders richtlijnen opgesteld over wanneer het gebruik van camerabrillen wel en niet is toegestaan.
Niet alleen met filmen, maar ook met betrekking tot de AI-assistent is Meta in opspraak geweest. Dat ging met name over de gezichtsherkenning van mensen in het blikveld van de camera: begin dit jaar bleek dat Meta een computercode voor een functie die dit mogelijk zou maken, genaamd Name Tag, al op de brillen had klaarstaan.
Privacywaakhonden waarschuwden dat privacy in de openbare ruimte door zo’n functie nagenoeg zou verdwijnen: een gezicht alleen zou al genoeg kunnen zijn om iemand te identificeren. Agenten van de Amerikaanse immigratiepolitie ICE gebruikten de brillen in het verleden om opnamen te maken, onder meer van demonstranten, wat de angst voor autoritaire surveillance nog reëler heeft gemaakt.
Inmiddels heeft Meta de computercode voor Name Tag, dat volgens Meta nooit actief is geweest, uit de Meta AI-app gehaald. Maar de optie gezichtsherkenning blijft in de lucht hangen: Meta vroeg halverwege augustus patent aan voor een andere functie die mensen zou kunnen identificeren en opnemen. Als voorbeeld van deze functie noemt Meta het automatisch genereren van video’s met hoogtepunten van een etentje met vrienden.
Mochten dit soort functies toch in de slimme brillen belanden, dan kan de Europese AI-verordening ze bestempelen als ‘hoogrisicosystemen’. Dat vertelt Anne Meuwese, hoogleraar publiekrecht en bestuur van AI aan de Universiteit Leiden.
Dat betekent dat camerabrillen met gezichtsherkenning alleen op de Europese markt mogen verschijnen als ze een EU-keurmerk hebben gekregen. Daarvoor moet Meta door verschillende hoepels springen, zoals verplichtingen over transparantie, risicomanagement en cyberveiligheid.
Een belangrijke kanttekening: ‘De normen waaraan Meta zou moeten voldoen voor deze keuring zijn nog niet af’, vertelt Meuwese. Het zal nog enkele maanden duren voordat deze normen wel bekend zijn. Vervolgens zal het nog meer dan een jaar duren voordat Meta ook daadwerkelijk een boete zou kunnen krijgen als gezichtsherkenning toch in de brillen verschijnt.
Het gebruik van de brillen hoeft lang niet altijd controversieel te zijn. Voor mensen met een visuele beperking, bijvoorbeeld, kan de AI-assistent handig zijn om hier en daar wat toelichting te geven over de omgeving. En voor brildragers die vaak een koptelefoon op hebben om muziek te luisteren, slaat een AI-bril op sterkte twee vliegen in één klap.
Deze toepassingen worden echter overschaduwd door incidenten van misbruik. Zo betrapte een beveiliger tijdens een Rotterdams festival in 2025 een man die met een Meta-camerabril vrouwen filmde bij toiletten. ‘De beelden die we aantroffen waren niet fraai’, zei de beveiliger daarover tegen RTL Nieuws. Zo had de man knielend een filmpje gemaakt onder het rokje van een bezoeker.
Recentelijk publiceerde De Telegraaf over ‘Hard Genieten’, een chatgroep op Telegram met 32 duizend leden, waarin opnamen van honderden vrouwen werden gedeeld. Met name de beheerder van de groep filmde, naar eigen zeggen met een Meta-bril, vrouwen op stranden, in supermarkten en tijdens erotische feesten.
Tegenover de marketing van Meta kiezen critici voor de frontale tegenaanval: ‘De grootste technologische vooruitgang voor perverts sinds de trenchcoat.’ Zo luidt een slogan van een antireclamecampagne door de activistische groep Everyone Hates Elon. De leus stond op reclameposters in Londen, met het ontwerp van Meta’s eigen reclames voor de AI-brillen.
Voor Maartje Knaap, woordvoerder van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom, is het oordeel over de brillen glashelder. Ze vindt dat de brillen de openbare orde verstoren, en vreest dat alleen al hun beschikbaarheid in winkels een soort afschrikkend effect heeft: ‘Als je niet weet of je wordt gefilmd, maar wel dat je altijd kán worden gefilmd, ga je je anders gedragen.’
En dan is er nog de ‘twijfelachtige’ reputatie van Meta door verschillende grote privacyschandalen uit het verleden. Met de camerabrillen zelf is er al zo’n schandaal: uit onderzoek van twee Zweedse kranten bleek dat Meta privévideo’s van brildragers zonder toestemming doorstuurt naar een bedrijf in Kenia, waar de opnamen worden gebruikt om AI-functies van de brillen te verbeteren. ‘We zien alles, van woonkamers tot naakte lichamen’, zei een van de werknemers. Knaap: ‘We kunnen Meta niet geloven dat ze het beste met ons voor hebben.’
Een woordvoerder van Meta reageerde niet op inhoudelijke vragen van de twee Zweedse kranten, maar stelde dat het bedrijf werkt in overeenkomst met Europese privacywetten.
Knaap: ‘Wij willen dat er een landelijk verbod komt op camerabrillen. Zolang dat er niet is, roepen wij ondernemers en bedrijven op om verantwoordelijkheid te nemen: verbiedt de brillen met strenge huisregels, bijvoorbeeld in restaurants, clubs en festivals. Zo zorgen we ervoor dat het dragen van de brillen niet wordt genormaliseerd.’
Precies dat gebeurt al. Zo verbiedt de Utrechtse concertzaal TivoliVredenburg brillen met camera’s. Het besluit werd genomen nadat een man door de beveiliging werd aangesproken op zijn camerabril, maar hij die niet wilde afzetten. Hem werd uiteindelijk de toegang geweigerd.
Reden voor het verbod op de brillen, zo vertelde directeur Jeroen Bartelse aan RTV Utrecht, was om ‘de privacy en sociale veiligheid’ van de bezoekers te waarborgen. ‘Mensen hebben natuurlijk ook telefoons bij zich waarmee gefilmd kan worden. Maar bij een camerabril is dit niet duidelijk’, aldus Bartelse.
Dat de camerabrillen ondanks het waarschuwingslampje ongemerkt opnemen, hebben de personeelsleden en bezoekers van de Amsterdamse bibliotheek kunnen ervaren door de TikTokgrap met de gastoeters. ‘Voor onze collega’s heeft dit directe impact op hun gevoel van veiligheid. Een bibliotheek is een plek waar je gewoon moet kunnen binnenlopen om te werken, zonder je continu af te hoeven vragen of je ongemerkt wordt gefilmd en online verschijnt’, aldus de perswoordvoerder van de OBA.
‘Dit is een ontwikkeling die niet alleen de OBA raakt, maar veel breder speelt. Voor de OBA staat voorop dat nieuwe technologie niet ten koste mag gaan van de vrijheid en het gevoel van veiligheid van de mensen die bij ons werken of ons bezoeken. Publieke plekken zijn van ons allemaal. We hebben er gezamenlijk een verantwoordelijkheid voor dat het plekken blijven waar mensen graag komen, werken en zichzelf kunnen zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant