Hij maakte al een fotoboek over Noord-Korea en over een streek in Kazachstan waar de toenmalige Sovjet-Unie kernwapens testte. Nu komt fotograaf Eddo Hartmann met een serie over het schisma op Cyprus. ‘Het slechtste en het beste komt bij mensen naar boven als er een conflict is. Het heeft me altijd gefascineerd welke keuzes er dan worden gemaakt.’
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over fotografie en de zakelijke kant van de kunstwereld.
Het is een foto die, helaas, op meerdere plekken in de wereld kan worden genomen: een stad die na een catastrofale gebeurtenis is ontruimd, waarna de natuur daar vrij spel kreeg. Levendige gemeenschappen transformeerden tot verlaten rimboes. Zoals die in Tsjernobyl en Fukushima, namen die bij het zien van zo’n beeld onmiddellijk komen bovendrijven. Na de kernongelukken in deze steden moest de bevolking tot in de wijde omgeving huis en haard verlaten.
Fotograaf Eddo Hartmann (52) maakte vorig jaar een opname van zo’n spookstad. Maar die toont niet de nasleep van een op hol geslagen kernreactor. Nog verwarrender: hij nam die in een gebied dat velen juist kennen als een aangename verblijfplaats: Cyprus.
De foto laat een straat zien in Famagusta, aan de oostkant van het eiland in de Middellandse Zee. Deze stad was ooit een magneet voor toeristen. Ook de jetset streek er graag neer, vooral aan de stranden in de wijk Varosha. Daar kwam in 1974 een abrupt einde aan.
Toen steunde de militaire junta van Griekenland een staatsgreep op Cyprus om de aansluiting met het ‘moederland’ te bewerkstelligen. Turkije reageerde met een invasie om de minderheid van Turkse-Cyprioten te beschermen. Het eiland werd opgesplitst in een noordelijk, door Turkije bezet deel (de niet-erkende Turkse Republiek Noord-Cyprus) en een zuidelijk, onafhankelijk deel (de Republiek Cyprus).
Varosha werd door de nieuwe machthebber, Turkije, tot verboden terrein verklaard. Dat was niet het eerste gebied dat werd afgesloten. In 1960 was het eiland, lang een Britse kolonie, onafhankelijk geworden. Daarna waren er bij gevechten tussen Griekse- en Turkse-Cyprioten honderden mensen omgekomen. Om verdere vijandelijkheden te voorkomen, werd in 1964 een bufferzone ingesteld, bewaakt door een vredesmacht van de Verenigde Naties. Deze grenslinie, bedoeld als tijdelijke oplossing, werd uitgebreid na de inval van Turkije en loopt sindsdien over het hele eiland van oost naar west. Geregeld vinden er incidenten plaats waarbij gewonden of zelfs doden vallen.
‘De oorlog in Oekraïne lijkt voor Europa steeds dichterbij te komen’, zegt Hartmann. ‘Maar iemand wees me erop dat de Republiek Cyprus, in 2004 toegetreden tot de Europese Unie, al veel langer in staat van oorlog verkeert. Ik dacht: waarom weet ik daar niets vanaf? Ik ken dat land alleen van het Eurovisiesongfestival en als populair vakantieoord.’
Inmiddels heeft hij het eiland drie keer bezocht. ‘Er zijn geen overwinnaars. De twee partijen hebben elkaar verschrikkelijke dingen aangedaan. In het zuiden wordt verteld wat er in het noorden mis is, en andersom. Het fascineert me dat dit een conflict is in een soort bevroren toestand. Als je als toerist per ongeluk bij de bufferzone terechtkomt, word je geconfronteerd met rare checkpoints of met een muur van vaten die met beton zijn verzwaard.’
Hartmann heeft eerder plekken opgezocht waar ‘iets aan de hand is’, zoals hij het zelf noemt. Hij deed daarvan verslag in de fotoboeken Setting the stage | North Korea (over de bijna onrealistische propaganda van de dictatuur in dat land) en The Sacrifice Zone (over de streek in Kazachstan waarin de toenmalige Sovjet-Unie zijn kernwapens testte). En nu is er dus Geography of Division – Colours Of Conflict, een serie die hij nog flink wil uitbreiden.
Hij verkende op het eiland terrein dat in een ‘tijdscapsule’ gevangen zit. Zoals het segment van de bufferzone dat de hoofdstad Nicosia opdeelt. In een kelder trof hij de karkassen aan van auto’s die daar lang geleden te koop stonden. Op het vliegveld, eveneens in niemandsland, stuitte hij op een tot wrak vervallen vliegtuig. In Varosha fotografeerde hij een jongetje in een miniatuur raceauto, te midden van leegstaande gebouwen. Sinds enige tijd worden in de wijk mondjesmaat toeristen toegelaten.
Wat is zijn drijfveer om dit soort gebieden te documenteren? Heeft dat te maken met zijn eigen familiegeschiedenis? Hartmann kwam in een situatie terecht die hem op jonge leeftijd zijn ouderlijk huis deed ontvluchten. Hij deed daarvan verslag in Hier woont mijn huis (2012), nog steeds het fotoboek waarop hij het meest wordt aangesproken.
‘Het slechtste en het beste komt bij mensen naar boven als er een conflict is. Het heeft me altijd gefascineerd welke keuzes er dan worden gemaakt. Ik heb al jong ervaren dat een situatie in één klap kan omdraaien. Dat je snel moet bepalen: blijf ik op de Titanic of spring ik er vanaf? Ik probeer conflicten zo te laten zien dat iedereen ze beter kan begrijpen. Zowel van de ene als van de andere kant.’
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant