Ongeveer een op de drie gevallen van kanker had voorkomen kunnen worden, bijvoorbeeld door niet te roken. Doordat leefgewoonten per regio verschillen, verschilt de kans op kanker ook. Daarom komen GGD's in specifieke wijken met een ander strijdplan.
Kijk je in de Kankeratlas van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), dan zie je bijvoorbeeld dat huidkanker opvallend veel in het noorden van Noord-Holland en langs de Noordzeekust voorkomt.
Baarmoederhalskanker wordt relatief weinig gezien in Gelderland, Overijssel, Oost-Brabant en Noord-Limburg. Longkanker treft opvallend veel Oost-Groningers, en zo zijn er nog meer regionale verschillen.
Bij flink wat kankersoorten - niet bij allemaal en ook zeker niet bij iedereen - zijn de verschillen verklaarbaar door gedrag.
Zo kan roken naast longkanker nog veel meer kankersoorten veroorzaken. Zonnebrandcrème helpt tegen huidkanker. Deelname aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker spoort onrustige cellen op voordat die kunnen uitgroeien tot kanker. Het HPV-vaccin kan zulke celontwikkeling zelfs al voorkomen.
Koepelorganisatie GGD GHOR Nederland en KWF Kankerbestrijding gaan voor 9 miljoen euro aan de slag met kankerpreventie in specifieke wijken.
Daar is al wat ervaring mee: sommige GGD's bieden sinds 2024 in bepaalde buurten al stoppen-met-rokencoaching aan voor een bepaalde doelgroep. Ook delen ze lespakketten uit of installeren ze palen met zonnebrandcrème. Nu komt er dus een groter, overkoepelend wijkenproject met een focus op roken en het HPV-vaccin.
"We combineren gegevens over gezondheid, vaccinatiegraden, rookgedrag, sociaal-economische omstandigheden en lokale gezondheidsverschillen", vertelt GGD GHOR-directeur Ton Coenen aan NU.nl. "Op basis daarvan bepalen we waar een lokale aanpak de meeste kans op succes heeft."
Het is nog onduidelijk wat bovengenoemde eerdere initiatieven al hebben opgeleverd. Maar dat is ook lastig meetbaar, stelt Coenen. "Preventie is een zaak van de lange adem. Als je na twee jaar zou stoppen omdat de effecten nog niet meetbaar zijn, zou dat zonde zijn."
"Als je stopt met roken, is het natuurlijk niet zo dat je morgen minder kans hebt op longkanker", zegt ook Marieke Louwman, senior onderzoeker aan het IKNL. "Het kost tijd, maar gebeurt uiteindelijk wel."
"Kijk maar naar de jaren zestig en zeventig, toen bijna alle mannen rookten. Daarna zijn best veel mannen gestopt, en je ziet dat het aantal gevallen van longkanker bij hen nu daalt. Bij vrouwen zien we die daling nog niet, maar zij zijn door de emancipatie juist meer gaan roken."
Leefstijl is de grote aanjager van de verschillen in de Kankeratlas. Puur geografische oorzaken zijn er maar tot op zekere hoogte. Aan de kust schijnt de zon bijvoorbeeld vaker, maar zijn mensen vermoedelijk ook vaker buiten.
"10 procent van de mensen met longkanker krijgt dat door blootstelling uit de omgeving, zoals milieuvervuiling, maar 80 procent krijgt het door te roken", vertelt Louwman. "Rondom bijvoorbeeld Tata Steel zien we vaker longkanker, maar we weten ook dat er stevig werd gerookt."
"Het is een heel goed idee van de GGD GHOR en KWF, al hangt het er een beetje van af hoe ze het aanpakken", reageert internist Robin Peeters op het initiatief. Hij werkt bij het Erasmus MC en is niet betrokken bij de plannen. "Zo'n doelgroepgerichte aanpak werkt over het algemeen beter dan algemene campagnes. Want daarmee bereik je vooral de mensen die al best gezond leven: zij gaan dan nóg wat gezonder leven."
Peeters bedacht onder meer de Twijfeltelefoon, een telefoonlijn voor wie vragen of zorgen heeft over vaccinaties. Hij weet dus dat niet iedereen zomaar doet wat een reclamespotje of uitnodigingsbrief adviseert.
"Als je de keuzes van mensen wil veranderen, moet je je echt goed verdiepen in de doelgroep: wat zijn hun barrières precies?", adviseert Peeters de GGD GHOR. "Als rokers gestrest zijn omdat ze niet kunnen rondkomen, dan moet je misschien anders handelen dan wanneer mensen stoppen-met-rokenprogramma's niet kunnen volgen omdat ze de taal niet begrijpen."
Coenen benadrukt het belang van "oog hebben voor verschillen tussen groepen". "Dat betekent bijvoorbeeld dat een stoppen-met-rokencoach, een vaccinatielocatie of campagne toegankelijk, begrijpelijk en passend moet zijn voor de mensen voor wie het bedoeld is."
"Het zal niet eenvoudig worden", denkt Onno van Schayck, hoogleraar Preventieve Geneeskunde. "Maar het is wel cruciaal dat het gebeurt." Naar wijken met inwoners met een laag inkomen of weinig onderwijs zou hij zelf niet zo snel een arts, verpleegkundige of andere 'witte jas' sturen. "Die staan vaak op afstand van de inwoners."
Onderzoek waar hij aan deelnam pleit voor een 'wijkambassadeur' die, soms letterlijk, de taal van de mensen spreekt. "Een soort 'wijkburgemeester' met veel invloed. Als je die meekrijgt, kun je ver komen."
Mensen overtuigen te stoppen met roken is op een andere manier lastig. "Een verslaving is niet rationeel. Rokers verzinnen altijd wel een reden waarom longkanker hen vast niet zal overkomen, of waarom ze op dit moment onmogelijk kunnen stoppen. Ze praten hun gedrag goed. Dat mechanisme kun je nauwelijks doorbreken", zegt Van Schayck.
Hoogleraar en kankeronderzoeker Bart Kiemeney wijst er wel op dat het aantal rokers in Nederland al een tijd stabiel is: zo'n 19 procent van de volwassenen. "Het zal echt niet lukken om die 19 procent naar nul te krijgen, maar alle beetjes helpen", redeneert hij. "En mogelijk helpt zo'n programma ook indirect door te voorkomen dat kinderen beginnen met roken. Als je dat al bereikt, is dat natuurlijk ook prima."
Source: Nu.nl algemeen