In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan elke zondag over wat hem opvalt. Deze week: huishoudens betalen veel meer energiebelasting dan grote bedrijven. Drie jaar geleden had Rob Jetten een plan om daar wat aan te doen, maar dat staat nu bij het grofvuil.
Als je in Nederland gas of elektriciteit gebruikt, betaal je energiebelasting. Zo'n belasting is natuurlijk goed voor de staatskas, maar het is ook een logische manier om energiebesparing aan te moedigen.
Toch betaalt niet iedereen evenveel belasting over zijn energie. Kijk even naar deze grafiek met de voorgestelde energiebelasting voor volgend jaar: wat valt je op?
Vermoedelijk springt vooral in het oog dat grootverbruikers veel minder energiebelasting betalen dan huishoudens of kleine bedrijven. Hoe meer gas en elektriciteit je gebruikt, hoe goedkoper het wordt.
Dat is natuurlijk vreemd als je met deze belasting juist energiebesparing wil stimuleren. Maar de zware industrie heeft te maken met moordende concurrentie over de grens. De vrees is dat bedrijven naar het buitenland vluchten als wij onze belastingen verhogen.
Er bestaat vermoedelijk weinig kans op zulke 'weglek' onder burgers door een te hoge energiebelasting (ondanks de emigratie van Fajah Lourens vanwege box 3). En dus is de belasting op gas en stroom voor huishoudens veel hoger dan op andere vormen van energieverbruik en CO2-uitstoot, zoals ik eerder al eens in deze rubriek schreef.
Wellicht is je ook nog iets anders opgevallen in de grafiek hierboven, namelijk dat de eerste twee schijven van de energiebelasting hetzelfde tarief hebben, voor elektriciteit en gas.
Dat is een relatief nieuw fenomeen: ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis stelde in 2022 voor om de eerste schijf 'in tweeën te knippen'. Toenmalig klimaatminister Rob Jetten besloot om inderdaad een aparte schijf te introduceren voor de eerste 1.000 kubieke meter gas en 2.900 kilowattuur elektriciteit.
Het idee was dat in die kleine eerste schijf een lager tarief zou komen, "zodat verduurzaming meer gaat lonen en de kosten voor energie voor huishoudens worden verlaagd", schreef Jetten in de nasleep van de energiecrisis van 2022.
Met de nieuwe schijf zou je de energiebelasting voor huishoudens kunnen verlagen, zonder grootverbruikers en jacuzzibezitters al te zeer te matsen. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde even later voor een CDA-motie die opriep om de energiebelasting in de eerste schijf te verlagen met opbrengsten uit een vliegtaks op privéjets en transferpassagiers.
Het zou er niet van komen. De nieuwe schijf in de energiebelasting werd dus wel ingevoerd, maar het bijbehorende lage tarief kwam er niet. Vooral de vraag hoe je dan moest omgaan met de honderdduizenden huishoudens achter een blokaansluiting bleek lastig. Daar is nooit een oplossing voor gevonden, al waren er wel suggesties voor.
Nu Jetten aan het roer staat van een nieuw kabinet, zou je kunnen denken dat het een aardig moment is om die verlaagde energiebelasting weer van stal te halen. De komende jaren blijft de energierekening flink stijgen, wat in de Tweede Kamer tot veel zorgen leidt, zo bleek deze week tijdens een debat.
Maar wat blijkt: het kabinet-Jetten wil de eerste twee schijven van de energiebelasting juist weer samenvoegen. "De energiebelasting is geen instrument om huishoudens gericht te kunnen ondersteunen bij hoge energieprijzen", valt te lezen in een toelichting bij dat voorstel.
Volgens het kabinet is de extra schijf ook te complex voor energieleveranciers en lukt het niet snel om het tarief te veranderen in de ICT-systemen van de Belastingdienst. Bovendien zou een belastingkorting in de eerste schijf voor een deel terechtkomen bij bedrijven.
Als we toch aan de energiebelasting willen morrelen, is het volgens het kabinet beter om de jaarlijkse vermindering van de energiebelasting (van momenteel 520 euro) te verhogen. Bij iedere aansluiting met een 'verblijfsfunctie' wordt dat bedrag elk jaar van de rekening afgetrokken.
Het vreemde is: die belastingkorting komt ook bij "het overgrote deel" van de bedrijven terecht. Een kantoor, winkel of crematorium wordt namelijk ook gezien als een pand met een verblijfsfunctie.
In de miljoenennota valt te lezen dat het kabinet die korting vanaf 2030 alleen nog aan huishoudens wil geven. Dat levert zo'n 400 miljoen euro per jaar op. Een aardige som om de energierekening van huishoudens nog wat te dempen.
Maar als de kabinetsplannen doorgaan, kan dat dus niet meer via die gloednieuwe schijf in de energiebelasting. Merkwaardig: Jetten lijkt zijn eigen middel tegen hoge energiekosten te zijn vergeten.