Het Nederlands elftal speelt zondagavond in de Nations League tegen Servië op historische voetbalgrond. Vijftig jaar geleden benutte Antonín Panenka in het Rajko Mitic Stadion de beroemdste penalty ooit. "Het mag ook zo bij Oranje. Maar hij moet er wel in."
"Het gebeurde daar." Jovan, medewerker van het Rajko Mitic Stadion, wijst vanaf de tribune naar links. "In dat doel benutte Antonín Panenka de beroemdste penalty ooit. En daarna hebben duizenden voetballers hem nagedaan. Of het op zijn minst geprobeerd. Tot op de dag van vandaag."
In het doel waarnaar Jovan wijst staat zondagavond Oranjekeeper Bart Verbruggen, vijftig jaar nadat Panenka er sportgeschiedenis had geschreven. Toen was het geen Servië-Nederland in de Nations League, maar de finale van het EK van 1976 in Belgrado tussen Tsjechoslowakije en regerend wereldkampioen West-Duitsland.
Na 120 minuten was de stand 2-2 en in de penaltyserie kwam underdog Tsjechoslowakije met 4-3 voor. Als Panenka raak zou schieten, waren de Tsjechoslowaken Europees kampioen.
De 27-jarige middenvelder nam een lange aanloop alsof hij heel hard ging schieten. Maar vlak voordat hij bij de bal was, remde hij af en stiftte de bal hoog en langzaam recht door het midden in het doel. De West-Duitse keeper Sepp Maier lag ondertussen kansloos in de hoek. Tsjechoslowakije was Europees kampioen.
Jovan heeft de beelden van de penalty honderden keren gezien, schat hij. Maar hij is te jong om het live te kunnen hebben meegemaakt. "Ik ken wel mensen die de panenka in het stadion zagen. Ze vertellen allemaal hetzelfde. Dat de bal een eeuwigheid onderweg leek. Niemand had zoiets ooit gezien."
Gyuri Vergouw, beter bekend als de Nederlandse "professor penalty", was in 1976 veertien jaar. Hij was alleen thuis die avond in juni - "mijn ouders waren naar de opera" - en keek op een kleine zwart-wit-tv naar de EK-finale. "Door die lange harde aanloop verwachtte ik een hard schot", vertelt hij aan de telefoon.
"Maar in plaats daarvan ging die bal ineens heel langzaam. Ik was verward. Op dat kleine tv'tje kon ik niet goed zien of het een goal was. Maar dat was dus wel zo. Sterker, het was een baanbrekend sportmoment in de geschiedenis van het voetbal."
De penalty van Panenka wakkerde de fascinatie voor strafschoppen aan bij Vergouw. Hij deed jarenlang onderzoek naar penalty's en schreef er meerdere boeken over. Als voetballers of trainers beweren dat je niet kunt trainen op penalty's of op de druk van een penaltyserie, wordt hij fel. Vol ergernis keek hij afgelopen zomer naar het gepruts vanaf 11 meter van Oranje op het WK tegen Marokko.
"Het mooie aan de penalty van Panenka is dat hij jaren later vertelde dat hij er twee jaar op heeft getraind", zegt Vergouw. "En hij had het één of twee keer in een wedstrijd gedaan voor zijn club Bohemians Praag, in de Tsjechoslowaakse competitie. Oefening baart kunst. Panenka wist precies wat hij deed in de EK-finale, technisch was het perfect."
De druk stond er vol op. En meer dan dat. "Vergeet niet, in het communistische Tsjechoslowakije waren ze niet blij geweest met een voetballer die in een EK-finale faalt door een kunstzinnige penalty", weet Vergouw.
Het is ook wat de inmiddels 77-jarige Panenka zelf zei. "Ik wist dat onze regering zou denken dat het een politiek gebaar was als ik zou missen. Dan zou ik misschien eindigen in de uraniummijnen."
Panenka faalde niet, waardoor zijn naam nu al vijftig jaar lang verbonden is aan de meest uitdagende en gedurfde manier waarop een voetballer een penalty kan nemen. En dat gebeurt nog steeds met regelmaat. Zinédine Zidane scoorde met een panenka in de WK-finale van 2006. Francesco Totti en Andrea Pirlo deden het ook met succes. Maar af en toe gaat het ook hopeloos mis.
Het pijnlijkste voorbeeld dit jaar staat op naam van de Marokkaan Brahim Díaz in de Afrika Cup-finale. In plaats van Marokko in de extra tijd naar de eindzege te schieten, stiftte Díaz de bal recht in de handen van de Senegalese keeper Édouard Mendy.
In de historie van Oranje zijn er twee spelers die voor een panenka kozen. Bij Arjen Robben ging het in 2017 bijna mis tegen Zweden. Hij raakte de bal verkeerd, waardoor die bijna niet omhoogging. Via de voet van de keeper werd het met enig fortuin toch een goal. De tweede panenka was van Memphis Depay in 2018 tegen Frankrijk. Die bal ging er wel vlekkeloos in.
Op YouTube staat ook een video van een rake panenka van Oranjebondscoach Xavi Hernández, maar dat was op een trainingsveld toen hij al gestopt was als voetballer. Gedurende zijn carrière deed hij het nooit. "Ik was daar te serieus", zei de Spanjaard zaterdagavond met een glimlach op een persconferentie in het Rajko Mitic Stadion. "Ik nam ook niet zoveel penalty's. Die waren bij FC Barcelona meestal voor Lionel Messi of Ronaldinho."
Xavi besefte waar hij was. "Ik weet dat dit het stadion is waar dé panenka is geboren. De moed die Panenka had om op zo'n moment te doen wat hij deed, is ongelooflijk."
Mocht een speler van Oranje zondagavond tegen Servië mogen aanleggen vanaf 11 meter, dan mag die het van Xavi doen als Panenka. Lachend: "Geen probleem. Op één voorwaarde: hij moet er wel in."
Source: Nu.nl sport