is journalist.
Het idee van grenzen zit diep verankerd in ons denken. Op het fysieke en persoonlijke vlak zoeken we grenzen op, proberen we ze te verleggen. In relatie tot anderen proberen we grenzen aan te geven of zien we erop toe ze niet te overschrijden. De ene keer zijn grenzen er om te respecteren, de andere keer om ze te slechten. Je kunt met grenzen alle kanten op. Soms zijn ze goed, soms slecht.
Er zijn pogingen gedaan om de bekendste vorm van een grens, de landsgrenzen, zo veel mogelijk weg te nemen. Ten tijde van de mondialisering bijvoorbeeld. Dat leek lang een goed idee: er waren op handelsgebied veel voordelen. Totdat gaandeweg duidelijk werd dat er ook verliezers waren, wier onvrede een voedingsbodem vormde voor de opkomst van rechts-populistische bewegingen. Ook onder links kwam een sterke stroming op die ageerde tegen vrijhandel.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De Europese Unie is een ander voorbeeld van hoe de ambitie om grenzen weg te nemen in diverse lidstaten een tegenbeweging opriep, met als strijdkreet: pak de controle terug! Voor die beweging wogen de evidente voordelen niet op tegen de nadelen. Grenzen laten zich dus niet zo gemakkelijk uitwissen. De behoefte eraan is als een tuimelaar, na elke duw schiet hij terug.
Toch houdt het dromen over een grenzeloze wereld niet op, bleek de afgelopen maanden. Het leek wel een trend(je), in reactie op het felle debat over migratiebeperkingen. Protest, de jongerenorganisatie van Progressief Nederland (PRO), schrijft in haar in augustus gepubliceerde conceptprogramma: ‘Nederland moet zich inzetten voor het afschaffen van grenzen zodat mensen zelf kunnen beslissen waar ze willen wonen.’ In een opinieartikel voor de Volkskrant richtte filosoof Tivadar Vervoort zijn pijlen op de natiestaat. Die is volgens hem gebaseerd op het ‘eigen volk eerst’-principe en draagt daardoor het gevaar van gesloten grenzen en fascisme in zich. Volkskrant-verslaggever Toine Heijmans hekelde ter afsluiting van zijn reportagereis langs de oostgrens van de EU het bestaan van grenzen. ‘Vogels laten de stupiditeit van grenzen zien, van nationalisme en oorlog.’
Dit was mooi gezegd, met gevoel voor romantiek. Ik begrijp het sentiment. Maar: grenzen afschaffen? Dat vergt de schepping van een Nieuwe Mens, vrees ik. We hebben de vorige eeuw verscheidene pogingen daartoe gezien. De grote ideologieën, fascisme en communisme, hadden elk zo hun eigen idee van de volmaakte mens, maar in de praktijk liep dat uit op ongekende moordpartijen. Zolang de mensheid ook types met kwade bedoelingen blijft omvatten, zijn grenzen noodzakelijk en blijven ze het waard om te verdedigen.
Dat hoeven we de Oekraïners niet te vertellen. Oorlogen zijn waanzin, maar zoals zij laten zien met hun heroïsche strijd tegen het autocratische en expansionistische Rusland, zijn er ook gerechtvaardigde oorlogen. Voor hen, en voor de Balten en Finnen, is hun grens niet iets om af te schaffen maar juist iets om met hand en tand te willen verdedigen. Zij is een wal ter bescherming van hun democratische samenlevingen.
En de natiestaat met zijn streng afgebakende grenzen? Is die vooral een bron van fascistisch gevaar dat zo snel mogelijk moet worden ontmanteld? Dat is te negatief gedacht. Er kan ook positiever naar worden gekeken. Natiestaten geven mensen het gevoel tot een gemeenschap te behoren met eenzelfde cultuurtraditie, taal en gezamenlijke herinneringen. Het kweekt een saamhorigheid die ertoe leidt dat mensen solidair met elkaar zijn en willen bijdragen aan de verzorgingsstaat voor iedereen die hulp nodig heeft. Daar is niks mee, zolang het nieuwkomers blijft toelaten en hen niet uitsluit als zij bereid zijn tot integratie.
De natiestaat baarde de verzorgingsstaat, dat wonder van beschaving. Dat is echter een precair arrangement dat bestaat bij gratie van grenzen. De komst van grote aantallen migranten leidt tot druk op de niet onuitputtelijke publieke voorzieningen en op het mentale absorptievermogen van de autochtone bevolking. Daarom zagen we de afgelopen jaren in Nederland en andere westerse landen dat mensen zich inderdaad met de kreet ‘eigen volk eerst’ begonnen af te zetten tegen nieuwkomers. Dat moeten we niet willen. Maar de oplossing is dan niet het opheffen, maar juist het versterken van grenzen om immigratie behapbaar en beheersbaar te houden.
Pleitbezorgers van een toekomst zonder grenzen doen dat ongetwijfeld met de beste bedoelingen. Maar we moeten altijd blijven nadenken over de consequenties. Want de geschiedenis is vol voorbeelden van goede bedoelingen die verkeerd uitpakken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant