Schrijver Tijdens het schrijven van haar debuutroman Corpus Britney heeft Dominique De Groen „alles laten woekeren en stromen”. Het doorbreken van literaire regels past goed bij een belangrijk thema in het boek: rebelleren.
Dominique De Groen, onder het viaduct van Gentbrugge.
„Dat mijn roman nu behoorlijk breed is opgepikt, heeft me wel verrast. En dat die lezers niet per se tot het nichepubliek behoren dat toch al op zoek was naar wilde, experimentele romans. Ik denk trouwens wel dat lezers vaak onderschat worden, dat er gauw gedacht wordt: oeh, dit boek is te moeilijk voor ‘gewone’ mensen. Die mensen blijken dit boek ook te waarderen, er iets uit te halen.”
Dominique De Groen: Corpus Britney. Het balanseer, 469 blz. € 28,-
De inmiddels veelgeprezen debuutroman Corpus Britney, die de Vlaamse dichter en schrijver Dominique De Groen (1991) dit voorjaar publiceerde, is een duizelingwekkende literaire achtbaanrit. Het verhaal begint met een privédetective die zich in paranormale zaken verdiept, ditmaal de verdwijning van een horroractrice die een dubbelganger is van Britney Spears. Daarmee wordt de lezer in een konijnenhol gezogen, terug in de tijd naar bijvoorbeeld de Schotse industrialisatie, naar trans-Atlantische tabakshandel, maar ook naar de afbrokkelende virtuele krochten van het prille internet, via magische stenen en pratende schapen en een verhaal over hoe heksenvervolgingen samenhingen met het ontstaan van het kapitalisme.
Zeven jaar geleden begon De Groen aan de roman, maar de oorsprong kunnen we al ruim tien jaar eerder situeren. Bij het moment dat popster Britney Spears in 2007 publiekelijk instortte en haar lange blonde lokken liet afscheren. Ze weigerde nog langer te beantwoorden aan het beeld van popprinsesje dat de wereld van haar had.
„Het fascineerde me en greep me aan”, herinnert De Groen zich, die toen als tiener „niet bijzonder fan, maar gewoon fan” van Britney was, „want iederéén was gek van haar”. „Ik weet nog dat ik al voelde: dit is heel fout. Wat er gebeurde met haar, en de manier waarop dat aan de wereld getoond werd – ze stond in tranen op korrelige paparazzifoto’s. Het was een krachtig, bijna iconisch moment: de perfecte samenvatting van haar tragiek. Ze was misschien wel de beroemdste persoon ter wereld, maar de schaduwzijde van die roem was dat ze geen echt persoon meer kon zijn. Ze was tot een beeld vervlakt, enkel nog voor consumptie bedoeld.”
Mensen die vermorzeld worden door het kapitalisme – daar gaat Corpus Britney over. De kiem daarvoor, vertelt De Groen, ligt bij Capitalist Realism, het bekendste boek van de Britse filosoof Mark Fisher, dat ze een jaar of tien geleden las. „Fisher schrijft dat het zo moeilijk is om ons een wereld voor te stellen die anders is dan de huidige, kapitalistische stand van zaken. En dat het daarom heel gemakkelijk is om ons te laten wijsmaken dat het politieke en economische systeem dus nu eenmaal is zoals het is. Dat er geen andere manier is om de wereld in te richten.”
Toen ze dat las, was De Groen halverwege de twintig, nog volop bezig met haar studies Engelse literatuur en Latijn, maar wel al vastbesloten om van schrijven haar beroep te maken. In 2017 debuteerde ze met Shop Girl, haar eerste dichtbundel van inmiddels vier – die al diverse prijzen wonnen. „Met Fishers analyse kwam ook de opvatting mee dat er een rol voor de kunst ligt om die alternatieve mogelijkheden wél te verbeelden. Dat is iets wat mij als maker raakte: het idee dat je als schrijver bijna een verantwoordelijkheid hebt om iets nieuws aan te bieden. Om een lampje te ontsteken en de verbeelding aan te wakkeren van hoe de wereld er ook zou kunnen uitzien.”
De jonge schrijver die De Groen was, pakte de handschoen op: op zoek naar andere manieren om naar de wereld te kijken dan in termen van winst en verlies, op zoek „naar waar in het dagelijkse leven de magie nog zit”. Nog zo’n kiem van Corpus Britney: het boek Caliban and the Witch van Silvia Federici, een geschiedkundig werk dat de samenhang schetst tussen heksenjachten en opkomend kapitalisme. De Groen: „Federici beschrijft hoe men in het vroegmoderne Europa geloofde in een veel magischer universum dan tegenwoordig gemeengoed is. Haar hypothese is dat het voor het vroege kapitalisme nodig was om die magische, spirituele laag van de dingen af te strippen. Opkomende industrieën hadden een zuiver rationeel wereldbeeld nodig, dat mensen aanspoorde om zeven dagen per week te werken. De burgerij zette heksenjachten in om vrouwen te disciplineren.”
Ziedaar hoe Corpus Britney dat verhaal vertelt, van het kapitalisme dat mensen verleidt, disciplineert en onderdrukt en zo de magie uit de wereld verbant. De roman belicht wat er in dat geweld weggevaagd werd, door telkens om te kijken, te graven, te duiken in de oorsprong van de dingen, te zoeken naar de kiem.
Want met weinig doe je De Groen meer plezier dan met research. Ze werkte een tijdje aan het geschiedenisdepartement van de universiteit in Gent, al deed de vrijheid om in meer dan één onderwerp te kunnen duiken haar weer kiezen voor het kunstenaarschap. Vier jaar geleden studeerde ze af in mediakunst, ze maakte ook beeldend werk, videokunst en performances. De lange literatuurlijst achterin haar roman, die boeken opsomt over alle onderwerpen die in Corpus Britney voorkomen, springt heerlijk van de hak op de tak.
„Ik wist dat ik een groot boek wilde schrijven en dat ik er veel thema’s, plekken en tijdperken in wilde samenbrengen – van heksen tot kapitalisme tot Britney Spears, horrorfilms en de digitale wereld, ik voelde dat die samenhingen, als knooppunten in een netwerk dat ik ging proberen te bouwen. Maar alsnog is het wel uit de hand gelopen, groter en complexer geworden dan het plan was. Maar over kiemen gesproken: misschien begon het wel allemaal bij het idee voor de vorm van deze roman. Bij de overtuiging dat hij excessief mocht worden, móést worden. Dat ik wat vorm en structuur betreft allemaal dingen zou doen die niet horen. Ik heb zelf ook schrijflessen gegeven, maar ondertussen deed ik alles anders dan ik mijn cursisten aanleerde. Show don’t tell, bijvoorbeeld, of een verhaalstructuur van begin-midden-einde, een verhaal dat binnen de perken blijft. Als docent kan ik wel uitleggen waarom die regels gehanteerd worden: het is goed om houvast te hebben. Maar in dit schrijfproces heb ik ze juist losgelaten, alles laten woekeren en stromen.”
„Dat idee dat kunst bevrijdend kan zijn en alternatieven kan bieden, kan al beginnen bij de vorm. Als die al overbrengt dat de regels voor wat een roman moet zijn op elk moment kunnen veranderen omdat het geen natuurwetten zijn, geldt dat ook voor culturele normen en de systemen waarin we leven. Dat zijn constructies die ooit eens bedacht zijn en ook overboord kunnen, als ze ons niet zinnen, of als ze ons niet meer dienen of niet meer toestaan om te doen wat we willen.”
„Ja, ook omdat ik het interessant vond om te kijken: waar kan dit mij naartoe brengen? Daarin heeft de structuur van het internet me erg beïnvloed. Je online voortbewegen is ook geen heldere, lineaire ervaring, we scrollen, swipen, klikken, gaan van de hak op de tak, heel associatief – waardoor je plots in een heel andere omgeving kunt belanden. Dat heb ik ook in de structuur van deze roman willen vatten.”
Lachend: „Dat wel. Door lang poëzie te schrijven, waar eigenlijk alles wel geoorloofd is, voelde ik me ook vrij om in proza mijn improvisaties en associaties te volgen. Maar ik wilde ook een boek schrijven waarin je van het ene nevenverhaal in het andere valt, maar ook met een plotlijn die steeds weer opduikt. Een van de leukste reacties die ik van lezers heb gekregen is dat ze door dit boek hebben geleerd om zich te laten verdwalen, om los te laten dat ze steeds alles moesten begrijpen. Dat ik die leeshouding heb kunnen openbreken, is een van de mooiste complimenten.”
Het doorbreken van literaire regels past ook goed bij een thema dat belangrijk is in Corpus Britney: rebelleren. In de roman eindigt het verhaal niet bij de onderdrukking van het kapitalisme, integendeel. Waar onderdrukt wordt, laat De Groen ook steeds nieuwe wegen ontstaan: olifantenpaadjes, of ondergrondse tunnels – waardoor de onderdrukten weer terugkeren, al dan niet in een andere incarnatie, of als geesten of spoken. „Zoals een superonkruid zich toch niet geheel laat wegvagen door de sterkste pesticide, maar altijd weer de kop opsteekt, zo blijft er altijd een wil bestaan om het anders te doen. Er is altijd wel iemand bezig de bestaande orde te ondergraven, mensen doen de hele tijd dingen die ze niet horen te doen. Hekserij is ook niet volledig uitgeroeid – er blijft onverwoestbare kracht in dat idee te zitten.”
„Hekserij is voor mij precies die rebellie tegen het idee van de kosmos als een doodse plaats waarin we alles kunnen meten en berekenen, en beschouwen in termen van input en output. In schrijven zie ik dan ook een vorm van magie bedrijven, van dingen die aan het oog onttrokken zijn toonbaar maken. En ook: zaken in verband met elkaar brengen die ver van elkaar lijken te liggen.”
„Ja, dat is trouwens ook een idee van Mark Fisher, die het had van Nick Land, de filosoof die later helaas een fascistische kant op is gegaan. Ik vond het een heel interessante metafoor: hebzucht als iets vreemds, buitenaards, niet inherent aan de wereld of de mens. Zo voel ik het soms als ik naar de onbevattelijke verzameldrang van superrijken als Jeff Bezos of Elon Musk kijk: die is niet te rationaliseren. Die mate van overconsumptie gaat veel verder dan het verlangen om je goed of veilig of comfortabel te voelen, het is eigenlijk een bezetenheid, een ziekte bijna.”
„Ja, zeker. Ik wilde van mijn boek ook geen eenduidig antikapitalistisch verhaal maken – dat zou hypocriet zijn, ik sta er niet boven. Ik hield ook van Britney Spears, ik voel me ook aangetrokken tot die objecten die het kapitalisme produceert, die zijn er immers voor gemaakt om aantrekkelijk te zijn. Consuminderen is dan ook geen succesvol idee: het verlangen laat zich niet beknotten, het kapitalisme biedt dan altijd een aanlokkelijker alternatief. Maar wat als je het verlangen naar een iPhone, of naar glinsterende objecten, in andere banen kunt leiden, zodat er uit dat verlangen iets nieuws kan groeien?”
„Ja, dat klopt wel als metafoor voor wat ik heb willen doen. Ik wil ook niet als auteur voor één interpretatie van mijn boek gaan staan. Door de associaties van lezers die ik niet had voorzien, gaat het boek pas echt leven.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie