Op de beoogde weg naar een gouden toekomst won het Nederlands elftal zondag in Belgrado voor het eerst onder bondscoach Xavi Hernández. Met meer moeite dan nodig was, en met twee goals van Mexx Meerdink tegen Servië (1-2).
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Soms pruttelt de hedendaagse versie van de oranje machine nog, maar het is hoe dan ook een machine die het waard is om te blijven ontwikkelen. Een machine die een wals kan zijn straks, die bruist van energie, daadkracht en offensief denken.
Oranje swingde zondag soms, met onbevreesde jongelingen als Ruben van Bommel en Mexx Meerdink, en met Joey Veerman als rustige, inventieve spelbepaler. In defensief opzicht beging het elftal af en toe een misstap. Voorin was het aantal gemiste kansen te groot voor het goede.
En Mexx Meerdink is al jaren de spits van wie iedereen veel verwacht. Een rastalent, zoon van 1-voudig international Martijn. Hij kan schieten en kaatsen, koppen en passen. Hij kan bijna alles, maar hij was geregeld geblesseerd en het ging bij AZ lang niet zo goed als het zou moeten gaan, nu hij toch al 23 jaar is. Dat vond hij zelf trouwens ook.
Eigenlijk, zo gaf hij toe, was hij er nog niet aan toe misschien, aan het grote Oranje. Maar ja, Donyell Malen was geblesseerd en dus nam hij een plaats in, bij de selectie. En toen viel Brian Brobbey uit, afgelopen donderdag tegen de Duitsers, en kreeg hij sneller dan verwacht speeltijd. Vorige week miste hij nog kansen, maar zondag was hij scherp, met een perfect genomen strafschop, een fraaie diagonale schuiver en talloze andere goede acties.
Het spel van het Nederlands elftal varieerde zondag van uitstekend tot chaotisch en onoplettend, al was dat maar in een korte periode na rust. Na een moeiteloze eerste helft kwam het elftal met aanvoerder Virgil van Dijk eventjes in de problemen tegen het degelijke, fysiek sterke maar verder weinig bijzondere Servië, dat gebukt ging onder een schrijnend gebrek aan zelfvertrouwen.
Bondscoach Xavi Hernández wil het gevierde tiki-taka uit zijn vaderland kruisen met het aloude totaalvoetbal uit de polder. Fijnzinnig Spaans borduurwerk met oerdegelijk Hollands positiespel, rekening houdend met de eigenschappen van de spelers. De Nederlanders zijn in puur technische zin minder begaafd dan de Spanjaarden, die combineren tot kunst hebben verheven.
Het ging zondag overigens pas aardig lopen nadat Crysencio Summerville in de eerste helft meer aan de buitenkant was gaan spelen, in plaats van als rechterpunt van het zogenoemde vierkant, met twee aanvallers en twee middenvelders. In die periode overrompelde Nederland de soms apathische Serviërs, die het als voetballand een beetje kwijt zijn.
Maar na rust, met de bejubelde Dušan Tadić als een van de invallers, wierp Servië dat bijna nederige verweer even van zich af, om vrijwel meteen op gelijke hoogte te komen via een andere nieuweling. Doelman Bart Verbruggen kon nog twee schitterende reddingen verrichten in een totaal chaotische fase, waarna Luka Jović totaal vrijstaand kon scoren. Het voordeel van die goal voor de wedstrijd was dat Nederland opnieuw vrij massaal ten aanval trok.
Xavi doet veel anders dan voorgangers. Hij maakt de opstelling pas een paar uur voor de aftrap bekend, om iedereen scherp te houden. Hij wil een familie vormen met een team dat aanvallend speelt, compact en met veel passie. Dat was ook allemaal wel terug te zien, al ging Oranje te lankmoedig om met kansen om de wedstrijd vroegtijdig te beslissen.
Het leuke van het nieuwe Oranje zit ook in details. In een keiharde hakbal van Ruben van Bommel, ergens in de eerste helft. Net ingevallen, gewoon alles durven. Of het zit in een combinatie tussen Ryan Gravenberch en Summerville, die leidde tot de strafschop voor de 0-1.
De lucht boven Belgrado kleurde na een zonnige dag langzaam oranje toen Mexx Meerdink na een half uur een strafschop mocht nemen. Een strafschop in het prachtige decor van de kathedraal van de heilige Sava, bepalend voor de skyline van de stad. Een penalty op hetzelfde doel waar Antonin Panenka vijftig jaar geleden de strafschop introduceerde die zijn naam ging dragen, de ‘panenka’, genomen tijdens de strafschoppenserie van de EK-finale in 1976, tussen het toenmalige Tsjecho-Slowakije en het voormalige West-Duitsland.
Meerdink had geen behoefte om de traditie voort te zetten, juist op deze symbolische locatie. Geen gedragen boogballetje van hem, pesterig door het midden met een naar de zijkant vallende, gefopte doelman. Nee, gewoon keihard, een streep in de hoek. Het was sowieso mooi dat hij in zijn tweede interland de strafschop mocht nemen, en hij deed het dus onberispelijk. De spits van AZ speelde toch een goede wedstrijd, als mogelijke aanvalsleider van de toekomst die vrijwel alle onderdelen van het spitsdom beheerst.
Het was ook een soms rare wedstrijd, met veel glijpartijen aan de kant van Nederland en onnodig overwerk. In het duel zat ook de zin en onzin van de Nations League verpakt, het nog relatief jonge toernooi dat aan aanzien heeft gewonnen, maar ook nog steeds een soort hinderlijk intermezzo is van het net weer opgestarte voetbal voor clubs. En ja, de werkgevers zullen zich best ergeren aan het feit dat na Brian Brobbey tegen Duitsland nu Cody Gakpo geblesseerd naar de kant ging, na een onbehouwen schop van Saša Lukić.
Xavi is opnieuw begonnen met veelal dezelfde spelers. Hij leert ze weer vooruit te denken en dominant te zijn, wat bij voorganger Ronald Koeman overigens ook geregeld lukte, alleen op een aantal cruciale momenten niet. Dominant zijn en winnen, luidt de ambitie. De combinatie van goed voetbal voor het oog en effectief voetbal voor de ranglijst. Goed was het geregeld, effectief te weinig, want ook na de 1-1 had Oranje geregeld een goede aanval, dankzij de snelheid van Ruben van Bommel vaak, maar uit al die kansen viel nog maar één treffer.
En dat gebeurde allemaal in een klassiek stadion, zondag, met de bijnaam Marakana, naar de iets anders geschreven tempel in Rio de Janeiro. De benaming is een eerbetoon aan het technisch vermogen van de voormalige Joegoslaven, die zich jarenlang de Brazilianen van de Balkan lieten noemen. Maar de Serviërs zijn de laatste decennia ver achtergebleven bij de Kroaten, met wie ze voor de burgeroorlog nog in één team zaten. Nee, Servië wacht op betere tijden, op nieuwe glorie.
Ongeveer tienduizend mensen waren komen opdraven naar het reusachtige stadion met een atletiekbaan, onder wie tal van kinderen die vermoedelijk gratis toegang hadden gekregen. De sfeer was gemiddeld gesproken bedaard, heel anders dan in de competitie, waar het er heet aan toegaat bij derby’s van Belgrado, in een stadion waar onlangs nog de in Den Haag overleden oorlogsmisdadiger Ratko Mladić met spandoeken werd geëerd.
Hoe Xavi over voetbal denkt is duidelijk. Hij riep Joshua Zirkzee op als vervanger van Brobbey. Geen Wout Weghorst, de pinchhitter. Geen Memphis Depay, de topschutter aller tijden, maar de technisch vaardige, wat flegmatiek ogende Zirkzee. In het licht van meer en beter voetbal in het elftal is ook de selectie van Joey Veerman te beschouwen, de enigszins Xavi-eske middenvelder die door een mislukte interland tegen Oostenrijk op het EK uit de gratie raakte van Koeman.
Veerman is ook een speler met lef, met durf, met inzicht, met het idee om ballen vooruit te spelen; in balbezit is hij sowieso een van de beteren. De beslissende 1-2 begon bij hem, met zo’n typische, bijna nonchalant gegeven pass die door de net ingevallen Guus Til werd doorgetikt naar Meerdink, die opnieuw scoorde. Tegen het einde had ook Van Bommel nog kunnen scoren, maar een heerlijke tegenaanval via Summerville en Til mislukte net. Al met al was het best een fijne avond.
Source: Volkskrant