Nu Trump zinspeelt op sancties tegen het Internationaal Strafhof als geheel, is snelle actie geboden. Nationale regeringen moeten in gesprek met banken over het verlenen van politieke steun en garanties, zodat ze het hof ook echt kunnen blijven steunen.
Dat het Internationaal Strafhof (ICC) nooit populair was bij Amerikaanse regeringen, is geen geheim. Sinds de arrestatiebevelen tegen Benjamin Netanyahu en Yoav Gallant heeft de regering-Trump echter de daad bij het woord gevoegd. Elf rechters en drie aanklagers staan ondertussen op de sanctielijst, en hun leven is geen pretje meer. Creditcards zijn geblokkeerd, Amazon-accounts opgezegd, reizen naar de VS zit er niet meer in en bankzaken regelen is bijna onmogelijk.
Met een pennenstreek worden de meest basale handelingen in een vrij land als Nederland onmogelijk gemaakt. De Franse ICC-rechter Nicolas Guillou zei in 2025 dat hij ‘in essentie op de zwarte lijst staat van het wereldwijde bankensysteem’.
Het hangt al maanden in de lucht dat de regering-Trump het Internationaal Strafhof als geheel aan de lijst zal toevoegen. Door deze aanstaande escalatie dreigen Nederlandse banken en ICT-bedrijven direct geraakt te worden door de Amerikaanse sancties.
Over de auteur
Dirk Gotink is lid van het Europees Parlement. Tevens is hij initiatiefnemer van de hoorzitting in het Europees Parlement over de onafhankelijkheid van het Europese financiële stelsel.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De VS hebben ervoor gekozen om de financiële verworvenheid tussen de VS en Europa, ooit gebouwd op onderling vertrouwen en vrijhandel, in te zetten als economisch wapen. De meeste Europese banken kiezen ervoor om deze sancties automatisch toe te passen, ook al hoeft dat niet van de wet en ook al kunnen transacties tussen Europese banken ook zonder Amerikaanse tussenkomst worden uitgevoerd.
Maar uit angst om zelf op de Amerikaanse sanctielijst terecht te komen, kiezen ze eieren voor hun geld. En ergens is het begrijpelijk: de meeste Europese banken zijn sterk afhankelijk van de betaalinfrastructuur van Visa en Mastercard en hebben de dollar nodig voor het afwikkelen van internationale transacties.
Bovendien hebben veel van onze banken ook directe belangen in de Amerikaanse markt die dan in gevaar komen. De arm van Trump en van het dollarsysteem reikt dus ver. Europa en Nederland lijken tandenloos en slecht in staat om het ICC – nota bene gevestigd op ons grondgebied – in bescherming te nemen.
Kunnen we dan helemaal niets? Het antwoord luidt: ja, maar. Ja, de Europese Commissie kan bijvoorbeeld het ‘blocking statute’ toepassen, waarmee het Europese bedrijven verbiedt om de buitenlandse sancties toe te passen. Maar lidstaten en de Europese Commissie zien ook de beperkingen hiervan. Bedrijven zitten dan namelijk klem tussen het Europese verbod om de sancties uit te voeren in de EU, en het Amerikaanse verbod om diensten te verlenen.
Zolang we geen soevereine betaalsystemen en financiële infrastructuur hebben, zullen we een andere weg moeten bewandelen. Nationale regeringen moeten met banken in gesprek over het verlenen van politieke steun en garanties voor het geval dat de betrokken banken zelf op de sanctielijst van de Amerikanen komen. Op deze manier kunnen banken het comfort krijgen om het ICC te bedienen.
Trump vond het Strafhof recentelijk belangrijk genoeg om het opnieuw aan te vallen tijdens zijn speech voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (VN). Geen van onze opties is dus zonder risico.
Ook moeten we kijken welke hefbomen wij hebben als het gaat over Amerikaanse financiële instellingen op de Europese markt. Onze toezichthouders kunnen het leven van de Amerikanen in Europa ook moeilijker maken, en deze kaart moeten wij wat mij betreft op tafel leggen in de gesprekken met de VS. In de tussentijd moet Europa urgent aan de slag met de onafhankelijkheid van zijn financiële systeem.
Naast het inzetten op Europese private alternatieven, is het ook belangrijk om terugvalopties te hebben voor het geval dat instellingen of personen een speelbal dreigen te worden van de geopolitieke spanningen. De komst van de digitale euro is in deze zin een stap in de goede richting, met betaalinfrastructuur die volledig via de ECB loopt, afgeschermd van Amerikaanse sancties. Als de digitale euro nu al had bestaan, dan had het ICC de financiële huishouding kunnen overhevelen en salarissen gemakkelijk kunnen blijven betalen.
Want wat Trump het ICC aandoet, kan hij iedereen in Europa aandoen. Vandaag zijn het veelal buitenlandse rechters, maar morgen zijn het de bazen van onze techbedrijven zoals ASML of Mistral, of defensiebedrijven zoals Rheinmetall en Airbus, of politici die zich bijvoorbeeld verzetten tegen de Amerikaanse chantage.
Voor Den Haag en Nederland staan een lange geschiedenis en de reputatie van voorvechter van internationaal recht op het spel. De voorgangers van het ICC overleefden twee wereldoorlogen, de Sovjet-Unie en de Koude Oorlog. De vraag of de hoofdstad van het internationale recht het tijdperk-Trump overleeft, is relevanter dan ooit.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant