Bij de ingang van het ministerie van Algemene Zaken, vrijdagochtend net voor de vergadering van de ministerraad, staat VVD’er Eelco Heinen, minister van Financiën. Hij praat met journalisten die daar elke week de ministers en staatssecretarissen opwachten. Eerst met Jaïr Ferwerda van RTL, dan PowNews, NOS, SBS6, RTL Nieuws, ANP. Steeds met dezelfde glimlach, dezelfde tekst: Heinen heeft „alle vertrouwen” in de gesprekken die hij en Rob Jetten zullen hebben met de oppositie en verder gaat hij er „helemaal niks” over zeggen.Het is een van zijn ‘spreeklijntjes’ deze ochtend. Zo noemen de woordvoerders van de ministeries de vaste antwoorden die ze hebben voorbereid op elke vraag waar de journalisten op vrijdag mee kunnen komen. Die woordvoerders lopen zelf ook altijd mee met hun minister of staatssecretaris. ’s Middags halen ze hen weer op. „Uit de ballenbak”, zegt eentje. „Zo noemen wij dat.”Frank Verhoef, die in Den Haag woordvoerder was van Richard de Mos en later van drie ministers in het kabinet-Schoof, schreef een boek over het vak van woordvoerder: Waanzin. Het komt deze donderdag uit, maar van Verhoef mag ik er alvast over schrijven. „Dan heb jij de primeur”, appt hij me. Zo doe je dat als woordvoerder: je deelt nieuwtjes uit aan journalisten. En ook, lees ik in Waanzin, complimentjes: ‘Ik zag je op tv, deed je goed!’ „Het gaat erom”, schrijft Verhoef, „dat je iemand ook buiten het werk leert kennen en niet alleen belt als je een een verhaal ‘te verkopen’ hebt.”
Er staan nog veel meer woordvoerders-trucjes in het boek, Verhoef noemt het zelf „manipuleren”. Hij schrijft over de groepsapp met spreeklijntjes, waarin de woordvoerders elkaar soms ook waarschuwen voor onverwachte vragen. En geeft toe dat hij zich onder druk van De Mos, die hij overduidelijk verschrikkelijk vond om voor te werken, heeft laten gebruiken „als loopjongen” voor iets wat niet klopte. Dat moet je als woordvoerder nooit doen, dat vindt Verhoef ook. Wat je wél doet: het imago van je bestuurders „bewaken”, hun reputatie „beschermen”. Je bent „vertrouwenspersoon, hofnar, regelaar, manusje van alles”.
In december 2018, op een school in Heerlen, zag ik dat het niet helemaal alles is. CDA’er Wopke Hoekstra had als minister van Financiën net een gastles gegeven, in de gang stond een tv-ploeg. Hoekstra snoot zijn neus en wilde de zakdoek aan zijn woordvoerder geven. Maar die pakte ’m niet aan. „Dit staat”, zei hij, „níet in mijn taakomschrijving.”
VVD-minister van Justitie en Veiligheid David van Weel komt vrijdag als laatste aanlopen. Pas na middernacht had hij, om zijn ministerschap te redden, in de grote debatzaal toegegeven dat hij de Tweede Kamer „op het verkeerde been” had gezet over de duizenden aangiftes bij de politie waar niets mee was gedaan. Hij had spijt.
„Nou, daar komt-ie aanzetten”, zegt Jaïr Ferwerda. Woordvoerders in Den Haag weten dat hij graag begint over prijzen en deze vrijdag had het de recordhoge benzineprijs kunnen zijn: 2,73 euro per liter. Maar rond Van Weel is het idee dat Ferwerda wil weten hoe gemeend de excuses waren van hun minister en dat is precies wat hij vraagt. Ferwerda komt Van Weel zelfs helpen: in het debat had hij „tranen” gezien bij de minister. Dus ja, zegt Van Weel, natuurlijk was zijn spijt oprecht. „U had toch tranen gezien?”
De woordvoerders beginnen altijd al op donderdag met het bedenken van vragen en antwoorden. Ze vinden het, hoor ik, „de kloterigste kloteklus” van de week. Het moet gaan over het nieuws, maar ook: wat zeg je als het Wereld Vegetarisme-dag is? Paarse Vrijdag?BBB’er Jean Rummenie, in het kabinet-Schoof staatssecretaris van Landbouw, wist zich vorig jaar heel even geen raad toen Jaïr Ferwerda op Valentijnsdag aan hem vroeg: „Heeft u uw vrouw bij het ontbijt rozen gegeven?”
Rummenie is getrouwd met een man.
„Ja”, zei hij.
Petra de Koning doet wekelijks verslag over de Haagse politiek (p.dekoning@nrc.nl)
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie