Polen Een alarmmelding midden op de dag voor een luchtaanval bleek een stresstest voor de inwoners van de Oost-Poolse stad Lublin. Inwoners moeten balanceren tussen veiligheid en het leven zo min mogelijk laten verstoren. „Eén ouder zei dat ik het recht niet had om de kinderen zo bang te maken.”
Reanimatieles op School 15 in Lublin. Directeur Teresa Hamryszczak kijkt toe terwijl een leerling oefent op een pop.
In de gang van Lyceum VIII in Lublin hangt een mengeling van bloemparfums. Een parade van scholieren met vlaggen en in witte overhemden komt voorbij. Een als non verklede leerling duikt weg voor een cameraflits. Terwijl deze middelbare school zijn honderdjarige bestaan viert met een show, zijn de scholen in de Oost-Poolse stad nog aan het bijkomen van de schrik van ruim een week geleden.
Midden op die donderdag 17 september ging het luchtalarm af. Het was geen oefening, en werd een belangrijke toets van de weerbaarheid van Lublin. Inwoners ontvingen op hun telefoons dit bericht: „Dreiging van een luchtaanval. Zoek een veilige plek. Volg de instructies van de autoriteiten. Blijf op de hoogte van verdere mededelingen.”
Alhoewel inwoners gewend zijn geraakt aan constante meldingen over een aanval op het nabijgelegen Oekraïne en luchtverdediging die in actie komt, was dit voor het eerst dat overdag werd gewaarschuwd voor een mogelijke aanval.
Bij Lyceum VIII waren die dag zo’n vierhonderd mensen aanwezig. Directeur Kamil Dabrowski liet het schoolalarm afgaan. Kinderen werden in de gymzaal bijeengebracht, en daarna begeleid naar de kelder. De overige tieners bleven in gangen zonder ramen of in de gymzaal.
„Het was best wel eng, sommige kinderen moesten huilen”, zegt de achttienjarige Oliwia Kmiec. Ze zit naast het podium, klaar voor de jubileumshow. „We zaten twee uur in de kelder. Er was geen telefoonverbinding, dus we konden alleen maar kletsen en we wisten niet wat er aan de hand was. Maar we hadden ook twee uur geen les, dat was wel tof.” Het alarm werd opgeheven, van een aanval was geen sprake.
Lublin (ruim 300.000 inwoners) heeft 132 scholen, 55.000 schoolkinderen en negenduizend medewerkers in het onderwijs. Scholen en kinderdagverblijven maakten ieder een eigen afweging. Ergens werden net ingedutte peuters uit hun bedjes gelicht. Ergens anders gingen lessen juist door. In Poolse media worden incidenten gemeld – basisschool nummer 50 zou ouders gevraagd hebben snel hun kinderen op te halen, wat veel schrik veroorzaakte. Een mogelijke luchtaanval was misschien niet het beste moment alle ouders te vragen de weg op te gaan.
Weer een andere school volgde de voorschriften voor bij brand en leidde de studenten naar buiten op de parkeerplaats. Geen veilige plek tijdens een luchtaanval. Twee andere scholen besloten hun kinderen naar de parkeergarage van een nabijgelegen winkelcentrum te dirigeren. Een veilige plek bij luchtdreiging, maar sommige kinderen werden volgens een ooggetuige van nieuwssite Lublin24 „bijna overreden”. De politie kwam ter plaatse.
Zeker is dat de gebeurtenissen een zenuw hebben geraakt. Een van de in opspraak geraakte scholen, stelt zo veel haat te hebben gekregen dat ze niet meer met media praat, in de hoop dat de ophef snel uitdooft.
Het duurde niet lang voor de gebeurtenis gepolitiseerd werd. Lokale bestuurders werden ter verantwoording geroepen. Gemeenteraadsleden van de rechts-populistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in Lublin schreeuwden moord en brand.
„De procedures werkten niet”, zei fractievoorzitter Robert Derewenda, bij het indienen van schriftelijke vragen aan het stadsbestuur. „Lublin was één grote chaos en improvisatie. Het is beangstigend om te bedenken wat er zou gebeuren als de dreiging werkelijkheid zou worden.” Veiligheid is een van de belangrijkste thema’s voor de partij, die zich graag presenteert als de enige met een antwoord op dit vraagstuk.
Anderen vonden de reactie juist extreem. Directeur Dabrowski werd gebeld door boze ouders. „Eén ouder zei dat het onzin was en dat ik het recht niet had om de kinderen zo bang te maken”, zegt hij. „Iemand noemde me een Tusk-directeur” – de pro-Europese premier is een rode lap voor rechtse kiezers.
„Er waren natuurlijk gevallen waarbij we ons kunnen afvragen of de juiste stappen zijn genomen, maar uit onze audit is gebleken dat dit gold voor slechts drie van de onderwijsinstellingen”, zegt gemeentesecretaris Andrzej Wojewódzki. Ook bij de situaties waar ophef over is ontstaan, is het belangrijk de context goed te kennen, zegt Miroslaw Sokal, plaatsvervangend directeur van de afdeling burgerbescherming en crisisbeheer. „Schooldirecteuren zijn burgers zonder militaire training die voor het eerst met dit probleem werden geconfronteerd. Ze weten dat ze verantwoordelijk zijn voor hun kinderen. Zij hebben gehandeld op een manier waarvan zij dachten dat het veilig was.”
De ruimte waar kinderen van School 15 werden ondergebracht tijdens het luchtalarm.
Scholieren van Lyceum VIII paraderen met vlaggen.
Een affiche in School 15 geeft informatie over het luchtalarm.
School- en kleuterschool nummer 15 slaagde met vlag en wimpel voor de test. Dit is dan ook de school waar het stadsbestuur NRC uitnodigt. De kinderen werden op die dag netjes naar het souterrain begeleid. Wel was het een spannende dag. „Het was heel emotioneel. Sommige kinderen huilen, anderen gaan juist lachen van spanning”, zegt adjunct-directeur Aleksandra Przywecka. „We hebben hier ook kinderen uit Oekraïne, voor hen was het zwaarst. Het bracht trauma’s boven.”
Przywecka zat in haar kantoor toen om 11.49 uur het luchtalarm afging. Ze liep naar buiten om te verifiëren of de sirene echt te horen was, belde de schooldirecteur die met een groep leerlingen in Warschau was, en besloot alle kinderen uit de klassen te halen en naar het souterrain te brengen.
„We kregen de informatie binnen dat er een jet-aangedreven Shahed-drone in de richting van Lublin vloog met de snelheid van 600 kilometer per uur”, zegt schooldirecteur Teresa Hamryszczak. Deze supersnelle drones kunnen de afstand van de grens van Oekraïne tot Lublin in zo’n zeven minuten overbruggen.
Er zitten zo’n 450 kinderen van zes tot veertien jaar oud op de school. In het souterrain is een toilet, een drinkfonteintje en een speelzaal waar een deel van de kinderen zich kan vermaken. „Je zag dat oudere kinderen het op zich namen om de jongere gerust te stellen”, zegt Przywecka.
Toch gaat School 15 aanvullende maatregelen treffen. Het telefoonnet raakte overbelast omdat inwoners elkaar massaal gingen bellen. De directeur heeft walkietalkies aangeschaft voor onderling contact van het personeel. Binnenkort worden de kleine ramen in het souterrain versterkt zodat het glas niet meer kan versplinteren. En de voorzitter van de ouderraad kwam langs voor advies over communicatie met ouders tijdens een luchtalarm.
Een in de jaren tachtig gebouwde schuilkelder, die plek biedt aan tweehonderd personen.
Gemeentesecretaris Andrzej Wojewódzki is tevreden over de reactie van scholen op het luchtalarm.
Een medewerker van de gemeente bij de ingang van de schuilkelder.
Wasruimte in de schuilkelder. Hier kunnen mensen tot 72 uur lang verblijven.
Directeur Hamryszczak: „Omdat het voor het eerst was, is het heel belangrijk om het evenwicht te vinden tussen veiligheid en het voorkomen van paniek. De houding die je aanneemt als volwassene is heel belangrijk.” Haar adjunct: „Onze leraren waren voorbereid en bleven kalm. Als de kinderen zien dat er geen paniek is, voelen zij zich veilig.”
De balanceeract tussen voorbereiden en voorkomen van paniek is ook voor het stadsbestuur belangrijk. „Het hoofddoel van de Russische hybride aanvallen is om mensen bang te maken”, zegt crisisbeheerder Sokal. „Om het gewone leven te ontwrichten en de autoriteiten tot slechte beslissingen te dwingen. We moeten het gevaar het hoofd bieden, de burgerlijke paraatheid versterken, maar ook ons leven zo normaal mogelijk leiden.” Hij vervolgt: „Het zou eigenlijk makkelijker zijn als het wel oorlog was: daar liggen de wetten en protocollen voor klaar en dan weten we precies wat te doen. Nu is het veel minder helder.”
De stad werkt aan ‘onoverwinnelijkheidspunten’ naar Oekraïens voorbeeld. Veilige plekken waar altijd stroom, internet, water en verwarming of verkoeling is, en waar burgers terecht kunnen. „Dat is ook nuttig voor de klimaatcrisis en andere rampen”, zegt Sokal.
Met de app Gdzie Schron? (Waar is een schuilplaats?) kunnen inwoners schuilkelders in de buurt zoeken. Met de app in de hand komt NRC eerst voor een dichte deur en daarna bij een modern wooncomplex met vijf verdiepingen. Op de derde verdieping doet een portier open.
„Ik werk hier al vijf jaar”, zegt portier Stanislaw. „Lang genoeg om iets te weten, maar ik heb hier nog nooit iets van gehoord.”
Stanislaw kent de app niet. Maar als oud-militair en oud-politieagent begrijpt hij meteen waar het om gaat. „Als er iets met de veiligheid is, ben ik hier de aangewezen persoon. Misschien is dit een schuilplaats”, zegt hij. „Er is een parkeerplaats onder dit gebouw. Ik laat het even zien.”
Met de trap dalen we twee verdiepingen af, naar wat feitelijk de begane grond is, een betonnen ruimte zonder ramen. „Als de Russen aanvallen kunnen we hierheen rennen”, zegt Stanislaw. Tijdelijk dan: de parkeerplaats is niet uitgerust voor langer verblijf. Er is geen water, stoelen, matjes of dekens. Stanislaw opent na de rondleiding de deur naar buiten en geeft een hand.
Straatbeeld in Lublin.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie