De formatiepoging van de Zweedse sociaaldemocraat Magdalena Andersson is mislukt door ruzie met een van de beoogde linkse coalitiepartners. Nu mag de zittende liberale premier Ulf Kristersson het waarschijnlijk over rechts proberen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Europa en Noord-Amerika.
‘Ik zie op dit moment geen mogelijkheid voor mezelf om een regering te vormen’, zei Andersson maandagochtend in een haastig belegde persconferentie. Met haar aankondiging verraste de 59-jarige politicus vriend en vijand, een paar uur voordat het Zweedse parlement voor het eerst in de nieuwe samenstelling zou samenkomen om de nieuwe voorzitter van de Riksdag, het Zweedse parlement, te kiezen.
Het is pas twee weken geleden dat het centrumlinkse blok onder leiding van de sociaaldemocraten een nipte verkiezingsoverwinning behaalde op de regerende minderheidscoalitie van premier Kristersson. Andersson voerde sindsdien gesprekken met de Groene Miljöpartiet, de liberale Centerpartiet en het socialistisch-linkse Vänsterpartiet.
Dat de formatie in Stockholm lastig zou worden, lag in de lijn der verwachtingen. Vooral omdat de minst linkse en de meest linkse van het viertal, de Centrum Partij en de Linkse Partij, in principe niet samen willen regeren. Maar vooral die laatste partij zet hoog in en eist volledige regeringsdeelname met ministersposten van enig gewicht.
Afgelopen weekeinde kondigde de leider van de Linkse Partij Nooshi Dadgostar aan dat haar partij niet op de sociaaldemocratische kandidaat voor het Kamervoorzitterschap zou gaan stemmen. In plaats daarvan zou ze de huidige voorzitter, de kandidaat van Gematigden van premier Kristersson, steunen. Door de krappe verhoudingen in de Riksdag betekende dat die kandidaat maandagmiddag de verkiezing won.
Andersson interpreteerde deze keuze als een motie van wantrouwen tegen haar partij en als sabotage van het formatieproces. Onzin, aldus Dadgostar. Haar partij koos slechts voor stabiliteit en ervaring. De herkozen Andreas Norlén is al acht jaar Lagerhuisvoorzitter. Dadgostar benadrukte nog altijd achter Andersson te staan als premierskandidaat.
Onder de oppervlakte borrelt oud zeer tussen de sociaaldemocraten en de Linkse Partij. Dadgostar, kind van politieke vluchtelingen uit Iran, staat bekend als een standvastig politicus die altijd het onderste uit de kan wil halen. Ze bracht in 2021 de minderheidsregering van de sociaaldemocraat Stefan Löfven ten val na een conflict over huurwoningen.
Ondanks deze interne spanningen zijn de Zweden verrast door het mislukken van Anderssons formatiepoging. Dat komt deels omdat de linkse overwinning in binnen- en buitenland werd geïnterpreteerd als een stellingname tegen regeringsdeelname van de radicaal-rechtse Zwedendemocraten. Zittend premier Kristersson had beloofd dat de Zwedendemocraten mochten meeregeren als zijn rechtse blok de verkiezingen zou winnen. De verwachting was dat de linkse coalitiepartners over hun schaduw heen zouden springen om dat te voorkomen.
Nu krijgt Kristersson waarschijnlijk alsnog de opdracht om over rechts te formeren óf door het midden. Hoewel centrumregeringen in Zweden ongebruikelijk zijn, hintte Andersson er in haar persconferentie op dat de samenwerking tussen de Gematigden en de Linkse Partij nu maar eens moest worden onderzocht.
Analisten van de grote Zweedse kranten Dagens Nyheter en Aftonbladet zien hierin een tactiek om de situatie alsnog in sociaaldemocratisch voordeel te beslechten. Door de formatiebeurt onverwachts snel aan Kristersson door te spelen, zadelt Andersson hem op met onaantrekkelijke keuzen. Moet Kristersson de door beide kanten ongewenste samenwerking met de Linkse Partij onderzoeken? Of moet hij proberen de Centrumpartij terug te halen bij het rechtse blok, waartoe ze ooit bijhoorde? Wetende dat die partij alle vormen van samenwerking met de Zwedendemocraten zal vetoën.
Het zou erop kunnen uitlopen dat de bal op een bepaald moment alsnog terugrolt naar Andersson. Ook nieuwe verkiezingen zijn niet ondenkbaar: na vier mislukte formatiepogingen worden die in Zweden automatisch uitgeschreven. Verkiezingen zullen voor de sociaaldemocraten geen prettig vooruitzicht zijn. Ze werden begin september weliswaar de grootste, maar in historisch perspectief was de partij, die ooit op de absolute meerderheid kon rekenen, nog nooit zo klein.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant