Religieuze vieringen De politie stopt vanaf 1 januari 2027 met het organiseren van vieringen voor wijkbewoners rond religieuze feestdagen. Dit besluit is begrijpelijk, schrijft Paul van Sasse van IJsselt, maar hij waarschuwt ook voor een verkeerde invulling van het begrip neutraliteit.
Gasten tijdens een iftar, georganiseerd door de politie-eenheid Amsterdam tijdens de islamitische vastenmaand Ramadan.
De politie maakte onlangs bekend vanaf het nieuwe jaar te stoppen met het zelf organiseren van „externe bijeenkomsten met een religieus karakter”, zoals met Kerst, Pasen, ramadan, Chanoeka, Diwali, Holi Phagwa of het Poerimfeest. Wel blijft het agenten toegestaan om bij zulke vieringen aan te schuiven, mits zij daarbij niet zélf religieuze activiteiten of handelingen verrichten. En intern mag de politie ook gewoon nog religieuze vieringen houden.
Het nemen van dit besluit is een goed recht van de politie, en grotendeels begrijpelijk. Mooi is dat de politie de ruimte voor religie binnen de eigen gelederen blijft respecteren, en ook de waarde ervan in verbinding met externe contacten en gemeenschappen benoemt.
Paul van Sasse van IJsselt is bijzonder hoogleraar recht en religie aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Kom daar maar eens om in het huidige gepolariseerde tijdgewricht, waarin met name islamitische geloofsuitingen nog steeds ernstig onder vuur liggen, tot in de Tweede Kamer aan toe. Tal van uitspraken, moties en initiatiefwetsvoorstellen getuigen daarvan, zoals pas geleden het voorstel tot invoering van een verbod van versterkte gebedsoproepen, de commotie in de Tweede Kamer rondom het eerder schorsen van een debat vanwege de iftar, en ja, de motie die er uitsluitend toe oproept dat de politie geen iftars meer mag organiseren, terwijl de politie ook kerst- en chanoekavieringen organiseert.
Tegen deze achtergrond is het besluit van de politie een oase van rust en nuance, en waarschijnlijk een poging tot demping van een al te verhit en venijnig wordend debat – publiek en politiek, en mogelijk ook intern.
De politie is niet verplicht om om externe (religieuze) bijeenkomsten te organiseren, en kan er dus ook mee stoppen. Verder geldt de afspraak zonder onderscheid voor bijeenkomsten met álle religies en levensovertuigingen. Daarbij mag worden aangenomen dat de politie al helemaal geen erediensten organiseert en evenmin bijeenkomsten met een niet-religieus levensbeschouwelijk of politiek karakter. Dat alles zou moeilijk uit te leggen zijn, vanwege de scheiding van kerk en staat (dan wel!) en het verbod op discriminatie .
Toch kleven er ook bezwaren aan het besluit.
In de eerste plaats vergt de voorwaarde dat politiemedewerkers niet zelf religieuze activiteiten en handelingen verrichten bij deelname aan externe bijeenkomsten met een religieus karakter een wettelijke basis. Het gaat immers om een inperking van de godsdienstvrijheid die geldt voor iedereen, dus ook voor politieagenten. Om die reden vergt bijvoorbeeld ook een verbod op het dragen van religieuze kledingstukken door politieambtenaren en door boa’s een wettelijke basis; wetten die er in het geval van boa’s nog niet zijn maar waaraan wordt gewerkt. Zo’n wetstraject is wel zwaar, en dat brengt mij bij een tweede punt.
Hoe verstandig is het om per definitie religieuze uitingen bij bijeenkomsten niet toe te staan? Want goed voorstelbaar is dat een diender daar kracht en hoop uit put. En het staat het boeven vangen niet in de weg. Een verbod zet de situatie onnodig op scherp. Zo kun je je ook bij de externe bijeenkomsten afvragen: waarom?
Hoewel de politie niet over een nacht ijs is gegaan, mag je verwachten dat invulling van het vakmanschap kan worden overgelaten aan de professionaliteit van de dienders en hun chefs. Professionaliteit vraagt om handelingsruimte. Verdwijnt die, dan is er geen ruimte meer voor het eigen oordeel, ervaring en improvisatie. Wat overblijft, is het strikt navolgen van een richtlijn of protocol, ook als de omstandigheden schreeuwen om een andere aanpak. Dat leidt tot verlies aan betrokkenheid en kwaliteit, zoals de Duitse socioloog Hartmut Rosa meer algemeen, maar ook met aandacht voor het politievak, genadeloos blootlegt in zijn boek De wereld als constellatie (2026). Daar is niemand mee gediend.
Dat brengt mij bij een derde punt: staatsneutraliteit, een argument dat is ingeroepen door zowel korpschef Janny Knol als David van Weel, minister van Justitie en Veiligheid (VVD). „Als we zelf bijeenkomsten organiseren met een religieus karakter, dan kunnen geloofsovertuigingen worden opgevat als de onze en dat verhoudt zich niet tot onze neutrale positie”, aldus Knol in haar verklaring over het besluit.
Neutraliteit van de politie is inderdaad heel erg belangrijk, maar die is hier niet of nauwelijks in het geding. Dat is anders als de politie steeds ervoor kiest om alleen in het kader van een bepaalde religie of levensovertuiging een bijeenkomst te organiseren en andere uit te sluiten. Wel een iftar, geen paasbrunch, dat werk. Dat is niet aan de orde. Sterker, in antwoord op Kamervragen schreef Van Weel dit voorjaar dat de politie geen specifiek onderscheid maakt en streeft naar een goede mix van betekenisvolle dagen. Evenmin houdt staatsneutraliteit in dat de staat of onderdelen daarvan levensbeschouwelijke geheelonthouders moeten zijn.
De politie kan soms best activiteiten organiseren met een religieus karakter, zolang er een publiek belang en (dus) ook een breder maatschappelijk doel mee is gediend, het niet de bedoeling is een religieus doel te bevorderen, en deelname niet verplichtis.
Hier lijkt dan ook iets anders mee te spelen, namelijk de „bredere wens van de Kamer en aangenomen moties hierover”, aldus Van Weel. Moties die appelleren aan een breder discours over een type neutraliteit dat niet Nederland-eigen is, maar heel Frans of Turks, namelijk de afwezigheid van religieuze uitingen binnen het overheidsdomein en van elke overheidsbetrokkenheid bij religieuze organisaties. Daarheen bewegen kan, maar vergt een fundamenteler debat, in plaats van de ene na de andere losse maatregel die haaks staat op de grondwet.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie