Financiële Beschouwingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Elke klusser weet: goed gereedschap is het halve, zo niet het hele werk. Een botte zaag, een niet passend bitje op de schroefboormachine of een ontbrekende waterpas kunnen zelfs de meest simpele projecten volledig in de soep laten lopen. Oplopende frustratie, uit de hand lopende kosten en – de uiteindelijke overgave – de inhuur van een echte professional om het gewenste dan toch maar gedaan te krijgen zijn het onvermijdelijke gevolg.
Wat voor (thuis-)klussers geldt, geldt in optima forma voor politici die voor de megaklus staan om de wankele Nederlandse economie te behoeden voor ellende. Waar moet de ongeveer 480 miljard euro aan belastinggeld aan worden uitgegeven om de toekomst veilig te stellen? Welke achterstallig onderhoud moet aangepakt worden, waar moet worden geïnvesteerd om de productiviteit te verhogen?
Wat hamer en beitel zijn voor de thuisklusser, is de boekhouding voor de politiek. Alleen wie goed zicht heeft op hoe overheidseuro’s worden besteed, kan immers de juiste afweging maken. Des te onbegrijpelijker is het dat het Den Haag aan een goede manier van boekhouden ontbreekt. In het huidige boekhoudkundige stelsel – het zogenoemde kas-verplichtingenstelsel – is het ondoenlijk om een helder onderscheid te formuleren tussen een overheidseuro die aan consumptie wordt uitgegeven en eentje die als een investering kwalificeert. De aanleg van een weg (een investering) wordt op dezelfde manier in de boeken opgenomen als bijvoorbeeld het verlagen van de accijns op fossiele brandstof (consumptie).
Dat kan beter, en de kennis hoe dat beter kan is ook al meer dan een eeuw voorhanden. De rijksoverheid zou daartoe over kunnen en moeten stappen op het zogenoemde baten-lastenstelsel. Die meer bedrijfsmatige manier van boekhouden biedt namelijk een helder zicht op de bezittingen van de overheid, en de waarde daarvan. Een weg die wordt aangelegd wordt als activa op de balans gezet, en daar wordt vervolgens jaarlijks op afgeschreven. Zo is elk jaar zichtbaar dat er geld uitgetrokken moet worden om de waarde van die weg op peil te houden, ofwel door reparatie, ofwel door vervanging. Hetzelfde geldt voor andere materiële overheidsactiva als gebouwen, maar ook defensiematerieel.
De actualiteit laat zien dat dit debat misschien technisch lijkt, maar maatschappelijk zeer relevant is. Het ministerie van Infrastructuur komt de komende jaren 80 miljard euro tekort om de rijksinfrastructuur in Nederland op orde te krijgen. Oorzaak: boekhoudkundig onzichtbaar gebleven achterstallig onderhoud. En Defensie mag de komende jaren 3,5 procent van het bbp uitgeven aan onder meer nieuw materieel, maar als er niets gebeurt, staan de tanks en patriot-raketten straks boekhoudkundig stof te vangen totdat ze aan hun technische levensduur zijn.
De Algemene Rekenkamer strijdt al jaren met het ministerie van Financiën om de bedrijfsmatiger manier van boekhouden erdoor te krijgen. Een kwart eeuw terug was de omslag dichtbij, toen ook Financiën onder leiding van opperboekhouder Gerrit Zalm de draai gemaakt leek te hebben. Maar ambtelijk Financiën wist zich succesvol te verzetten tegen de aanpassing.
Het waarom van deze negatieve opstelling van Financiën is ook experts nog steeds een raadsel. Angst voor politisering van de term investeringen lijkt mee te spelen, maar wie niet bestand is tegen een politiek debat over een definitiekwestie hoort niet thuis onder de Haagse kaasstolp. De kosten voor de bedrijfsmatige manier van boekhouden liggen iets hoger dan van de huidige manier, maar hier geldt: liever iets meer geld uitgeven aan goed gereedschap dan jarenlang tegen mislukte klusprojecten moeten aanlopen.
De komende dagen houdt de Tweede Kamer de Algemene Financiële Beschouwingen, de laatste kans om de Miljoenennota voor komend jaar in samenhang te bespreken. De berichten uit de wandelgangen duiden op een debat op de vierkante centimeter: wie betaalt de rekening voor box 3, gaan de bezuinigingen op sociale zekerheid van tafel? Belangrijk, zeker voor de minderheidscoalitie op zoek naar meerderheden. Maar zonder een goede boekhouding blijven alle maatregelen steken in korte termijngewin en goede bedoelingen. De Kamer zou er goed aan doen om op korte termijn ook een blik te werpen op de eigen gereedschapskist.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie