Het Nederlandse parlement loopt, vergeleken met andere parlementen in de EU, hopeloos achter op het punt van integriteitsregelingen. Uitbreiding van de gedragscode en versterking van het toezicht zijn dringend gewenst.
Vorige week berichtte de Volkskrant dat een klachtbehandeling van zestien burgers tegen het PVV-Tweede Kamerlid Maikel Boon wegens een ernstige integriteitsschending bij het College van onderzoek integriteit van de Tweede Kamer op niets was uitgelopen. Het PVV-Kamerlid had vorig jaar lasterlijke met AI gefabriceerde afbeeldingen van een collega-Kamerlid – Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) – op een Facebookpagina geplaatst.
Daarop waren ook commentaren met doodsbedreigingen aan het adres van Timmermans te zien. Het PVV-Kamerlid weigerde mee te werken aan de klachtbehandeling. Het College concludeerde dat niet met zekerheid kon worden vastgesteld dat betrokkene de gewraakte handelingen had verricht.
De uitspraak van het integriteitscollege is het zoveelste voorbeeld dat het toezicht op het waarborgen van integriteit in het Nederlandse parlement slecht functioneert.
Over de auteur
Paul Bovend’Eert is emeritus hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het bevorderen van integriteit voor politici in het parlement wordt tegenwoordig als een belangrijke voorwaarde voor het goed functioneren van de democratische rechtsstaat beschouwd. In veel Europese landen hebben parlementen de afgelopen decennia gedragscodes vastgesteld die vooral erop gericht zijn belangenverstrengeling en corruptie in de politiek tegen te gaan.
Maar ook geheimhoudingsverplichtingen en verplichtingen voor parlementsleden om zich te onthouden van gedragingen die het gezag of de waardigheid van het parlement in ernstige mate schaden, maken vaak deel uit van zo’n parlementaire gedragscode.
De ervaring leert dat zo’n integriteitsregeling pas goed functioneert als een onafhankelijke instantie integriteitsschendingen onderzoekt en daarover rapporteert aan het parlement, dat zo nodig een sanctie kan opleggen. Zonder een adequate handhaving is integriteitsbevordering in het parlement een kansloze exercitie.
Na lang dralen hebben beide Kamers van het Nederlandse parlement pas enkele jaren geleden elk een eigen gedragscode vastgesteld. De Tweede Kamer heeft daarbij een onafhankelijk College van onderzoek integriteit ingesteld, dat meldingen van burgers en politici over integriteitsschendingen door Kamerleden onderzoekt en daarover rapporteert aan de Kamer.
In de praktijk blijkt dat deze integriteitshandhaving serieuze tekortkomingen vertoont. Ten eerste bevat de gedragscode zelf slechts een viertal vage, voor verschillende uitleg vatbare, voorschriften. Een duidelijke toelichting of leidraad die een concrete invulling geeft aan integriteitsvoorschriften, ontbreekt. Zo blijft onduidelijk wanneer sprake is van belangenverstrengeling, of welke registratieverplichtingen (voor geschenken/nevenfuncties/financiële belangen) er nu eigenlijk concreet zijn.
Het voorschrift in de gedragscode dat Kamerleden zich moeten onthouden van gedragingen die het gezag en de waardigheid van de Kamer ernstig schaden, is ten tijde van het voorzitterschap van PVV’er Martin Bosma geschrapt. Het integriteitscollege leidt in de zaak tegen PVV’er Boon die verplichting nu noodgedwongen af uit de vage toelichting. Daarnaast wordt er weliswaar van uitgegaan dat Kamerleden verplicht zijn mee te werken aan een klachtbehandeling door het integriteitscollege, maar in de praktijk trekken de boosdoeners zich daar niets van aan.
In een aantal zaken tegen Kamerleden van Forum voor Democratie weigerden betrokkenen consequent ook maar enige medewerking te verlenen. En nu wordt in de zaak tegen PVV’er Maikel Boon ook al door hem medewerking geweigerd. Zo blijft er van het gezag van het integriteitscollege niets meer over.
De uitspraak is overigens ook inhoudelijk teleurstellend. Het integriteitscollege concludeert dat er geen zekerheid is dat het Kamerlid de betreffende handeling heeft verricht. Er waren echter voldoende indicaties dat betrokkene over de schreef was gegaan, zoals ook blijkt uit het artikel in de Volkskrant.
Bij de handhaving van integriteitswaarborgen is het daarnaast belangrijk dat zo nodig adequate sancties worden opgelegd. Ook dat element ontbreekt in de regeling in de Tweede Kamer. Deze kan slechts bij een integriteitsschending een waarschuwing geven of een schorsing. Dit beperkte sanctiepakket heeft tot nu toe weinig indruk gemaakt op de betrokken Kamerleden, die de gedragscode in de praktijk aan hun laars lappen.
Het is niet ongebruikelijk in andere parlementen, zoals het Britse, dat zwaardere sancties kunnen worden opgelegd, zoals schorsing met inhouding van salaris of zelfs het vervallen van het lidmaatschap bij zeer ernstig wangedrag. Uiteraard dient het een en ander behoorlijk geregeld te worden in de (grond)wet.
In een tijd dat extremistische politieke partijen zetels verwerven in het parlement is het geen overbodige luxe om adequaat te kunnen optreden tegen personen die zich niets aantrekken van gangbare gedragsnormen in een democratische rechtsstaat.
Bedenk daarbij dat het lasterlijke gedrag van PVV’er Maikel Boon in een normale arbeidsverhouding zeker tot ontslag op staande voet zou hebben geleid. Het Nederlandse parlement loopt, vergeleken met andere parlementen in de EU, hopeloos achter op het punt van integriteitsregelingen. Uitbreiding van de gedragscode en versterking van het toezicht zijn dringend gewenst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant